Τα τέσσερα μέτρα, που ανακοίνωσε τη Δευτέρα η κυβέρνηση, για το δίμηνο Απριλίου - Μαΐου έχουν ως βασικό στόχο να περιορίσουν τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης, όπως αυτές εντείνονται από τη γεωπολιτική αστάθεια, την άνοδο της τιμής του Brent και τη μετακύλιση των κραδασμών στην ελληνική αγορά καυσίμων και ενέργειας. Μεταξύ αυτών, το Fuel Pass αποτελεί την κύρια παρέμβαση για τα νοικοκυριά που επιδοτεί όχι μόνο την αγορά καυσίμων αλλά μπορεί να αξιοποιηθεί και για μετακινήσεις με μέσα μαζικής μεταφοράς και ταξί.
Δηλαδή οι πολίτες που δικαιούνται επιδότηση από το Fuel Pass θα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν και για να πληρώσουν διαδρομή με ταξί, μετακινήσεις με λεωφορείο, τραμ κλπ. Μόνο που αυτό το δικαίωμα το έχουν όσοι πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια. Και όσοι είναι οδηγοί και διαθέτουν όχημα. Πολίτες που μπορεί να ανήκουν ακόμη και σε χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα ή ευάλωτες ομάδες, αλλά δεν διαθέτουν όχημα, δεν μπορούν να λάβουν επιδότηση για ταξί ή για μετακίνηση με μέσα μαζικής μεταφοράς. Αυτοί θα πρέπει να πληρώνουν. Και ας είναι εκείνοι που διαχρονικά χρησιμοποιούν ταξί και μέσα μαζικής μεταφοράς.
Fuel Pass 2026: Ποιοι είναι οι πραγματικοί δικαιούχοι
Το Fuel Pass αποτελεί την κεντρική παρέμβαση για τα νοικοκυριά, με δημοσιονομικό κόστος 130 εκατ. ευρώ για το δίμηνο Απριλίου–Μαΐου, ποσό που αντιστοιχεί σε ενίσχυση περίπου 36 λεπτών ανά λίτρο με βάση τη μέση κατανάλωση. Σε σχέση με τα προηγούμενα προγράμματα, η επιδότηση είναι χρονικά πιο συμπυκνωμένη, καθώς στο πρώτο Fuel Pass είχε δοθεί ενίσχυση 45 ευρώ για τρίμηνο και στο δεύτερο 80 ευρώ για τρίμηνο. Το τρέχον σχήμα, δηλαδή, κινείται στα «διευρυμένα» επίπεδα, αλλά σε μικρότερο χρονικό ορίζοντα.
Η ψηφιακή κάρτα αφορά φυσικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των ελευθέρων επαγγελματιών, με βάση το δηλωθέν ετήσιο εισόδημα έως 25.000 ευρώ για άγαμους και έως 35.000 ευρώ για έγγαμους, προσαυξανόμενα κατά 5.000 ευρώ για κάθε παιδί, ενώ για μονογονεϊκές οικογένειες το όριο φτάνει τις 39.000 ευρώ, δηλαδή σε μια διευρυμένη - κατά τα πρότυπα του προγράμματος «Σπίτι μου 2» - εισοδηματική βάση. Η ενίσχυση διαμορφώνεται σε 50 ευρώ για αυτοκίνητο στην ηπειρωτική Ελλάδα (40 ευρώ χωρίς ψηφιακή κάρτα) και 60 ευρώ για τα νησιά (50 ευρώ χωρίς), ενώ για μοτοσυκλέτες κυμαίνεται από 30 έως 35 ευρώ.
Τα στοιχεία της βάσης οχημάτων δείχνουν ξεκάθαρα τη στόχευση του μέτρου: στη χώρα υπάρχουν περίπου 3,7 εκατομμύρια ιδιοκτήτες αυτοκινήτων και περίπου 248.000 ιδιοκτήτες μοτοσυκλετών χωρίς αυτοκίνητο, δηλαδή συνολικά περίπου 3,98 εκατομμύρια δυνητικοί δικαιούχοι με όχημα. Από αυτούς, οι 3,1 εκατομμύρια πληρούν τα εισοδηματικά κριτήρια, δηλαδή περίπου το 78%.
Με άλλα λόγια, το Fuel Pass καλύπτει ένα μεγάλο μέρος των πολιτών που διαθέτουν όχημα, σε μια ευρύτερη μεν –σε σχέση με παλαιότερες παρεμβάσεις– βάση δικαιούχων, η οποία όμως δεν ξεπερνά τα όρια μιας συγκεκριμένης ομάδας: εκείνης των πολιτών που διαθέτουν όχημα. Δηλαδή, η διεύρυνση αφορά το εύρος εντός της ομάδας, όχι το ίδιο το πεδίο των δικαιούχων.
Όσοι δεν διαθέτουν αυτοκίνητο ή μοτοσυκλέτα αποκλείονται πλήρως από το Fuel Pass, ανεξαρτήτως εισοδήματος. Και πρόκειται συχνά για πολίτες που ανήκουν σε πιο ευάλωτες ομάδες: νέους, χαμηλόμισθους, κατοίκους αστικών περιοχών που βασίζονται αποκλειστικά σε μέσα μαζικής μεταφοράς. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, πρόκειται για τους κατεξοχήν κοινωνικά ευάλωτους, καθώς η έλλειψη ιδιωτικού οχήματος δεν αποτελεί επιλογή αλλά ένδειξη περιορισμένων οικονομικών δυνατοτήτων.
Η επιβάρυνση για αυτούς δεν είναι θεωρητική. Από τη μία πλευρά, συνεχίζουν να πληρώνουν κανονικά το κόστος μετακίνησης, με τη μηνιαία κάρτα απεριορίστων διαδρομών να διαμορφώνεται περίπου στα 27 ευρώ. Από την άλλη, υφίστανται όπως και όλοι οι υπόλοιποι και το έμμεσο κόστος της ενεργειακής κρίσης, καθώς οι αυξήσεις στα καύσιμα μεταφέρονται στις τιμές των προϊόντων, στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες.
Την ίδια στιγμή, οι δικαιούχοι του Fuel Pass μπορούν να καλύψουν μέρος του κόστους μετακίνησης λαμβάνοντας έως 60 ευρώ για το δίμηνο για χρήση σε μέσα μαζικής μεταφοράς, ταξί ή για αγορά καυσίμων. Προφανώς, τα μέτρα αυτά και οι επιδοτήσεις, ακόμη και αν δεν μειώνουν δραστικά το κόστος των καυσίμων και των μετακινήσεων, αποτελούν μια ουσιαστική βοήθεια για τα νοικοκυριά που τα λαμβάνουν.
Έτσι, δημιουργείται μια σαφής «διπλή ταχύτητα» στη μετακίνηση: οι κάτοχοι οχημάτων λαμβάνουν άμεση οικονομική ενίσχυση και περισσότερες επιλογές χρήσης της, ενώ ακόμη πιο ευνοημένοι είναι οι ιδιοκτήτες οχημάτων diesel, καθώς μπορούν να επωφεληθούν σωρευτικά τόσο από το Fuel Pass όσο και από την επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης που μειώνει την τιμή έως και κατά 20 λεπτά το λίτρο. Από την άλλη, οι πολίτες χωρίς όχημα συνεχίζουν να καλύπτουν εξ ολοκλήρου το κόστος μετακίνησής τους, χωρίς καμία άμεση ενίσχυση, παρότι υφίστανται τις ίδιες αυξήσεις στο συνολικό κόστος ζωής.
Η αντίφαση αυτή θα ήταν λιγότερο ορατή εάν το μέτρο περιοριζόταν αυστηρά στην επιδότηση καυσίμων, δηλαδή στην προμήθεια από το πρατήριο. Από τη στιγμή όμως που η ενίσχυση επεκτείνεται και σε τρόπους μετακίνησης που αφορούν το ευρύ κοινό - όπως τα μέσα μαζικής μεταφοράς και τα ταξί - τότε η επιλεκτικότητα του μέτρου γίνεται πιο εμφανής. Όταν ένα εργαλείο που αγγίζει τη συνολική μετακίνηση παραμένει προσβάσιμο μόνο σε μια ομάδα πολιτών και μάλιστα στους πολίτες που διαθέτουν όχημα, δημιουργείται αναπόφευκτα μια αίσθηση ασυμμετρίας. Οι οδηγοί που έχουν δικό τους μέσον μετακίνησης επιδοτούνται, οι άλλοι που δεν έχουν, όχι.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και η τοποθέτηση της ηγεσίας του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ως προς τη φιλοσοφία των παρεμβάσεων. «Θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι όλοι οι πολίτες θα μπορούν να μετακινηθούν είτε χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους, είτε το αφήσουν στην άκρη και επιλέξουν τις δημόσιες συγκοινωνίες. Με αυτόν τον τρόπο δε στηρίζουμε το καύσιμο, στηρίζουμε τη μετακίνηση», αναφέρθηκε την Δευτέρα, στο πλαίσιο της συνέντευξης Τύπου για τα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η λογική των μέτρων, ωστόσο, δείχνει ότι, παρά τη στόχευση αυτή, η παρέμβαση δεν αφορά συνολικά τη μετακίνηση ως βασική ανάγκη, αλλά κυρίως την ιδιοκτησία και χρήση ιδιωτικού οχήματος. Και σε αυτό το πλαίσιο, οι «χαμένοι» του Fuel Pass δεν είναι άλλοι από εκείνους που, ενώ πλήττονται από την κρίση, δεν πληρούν τη βασική προϋπόθεση για να ενισχυθούν.
