«Καρότο και μαστίγιο» στην αγορά, αλλά και ένας συνδυασμός έκτακτων και μόνιμων μέτρων στήριξης των νοικοκυριών, είναι η άμεση απάντηση που δίνει η κυβέρνηση στην επερχόμενη νέα εισαγόμενη κρίση ακρίβειας που βρίσκεται προ των πυλών. Όπως αναφέρουν πηγές στο οικονομικό επιτελείο και στο Μέγαρο Μαξίμου, η κυβέρνηση έχει ήδη «κλειδώσει» ένα μεγάλο πακέτο μόνιμων μέτρων στήριξης εισοδημάτων ύψους 3,2 δισ. για το 2026, ενώ ταυτόχρονα προχωρά στο σχεδιασμό και για νέα έκτακτα εργαλεία που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν, αν η κρίση στο Ιράν οδηγήσει σε διαρκή άνοδο των τιμών πετρελαίου και ενέργειας.
Οι παρεμβάσεις ξεδιπλώνονται σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε οικονομίας. Είναι χαρακτηριστικό πως χθες δεν είχαμε μόνο τις ανακοινώσεις για την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στην Ελλάδα, αλλά και ανακοινώσεις στη Γερμανία για περιορισμό στις αλλαγές τιμών πώλησης καυσίμων και απελευθέρωση μέρους των αποθεμάτων της. Παρεμβάσεις έκαναν επίσης η Αυστρία, με αναδιανομή φορολογικών εσόδων στους πολίτες, και η Ουγγαρία με απαγόρευση εξαγωγών αργού πετρελαίου, ντίζελ και βενζίνης. Πακέτο μέτρων για τον πιθανό οικονομικό αντίκτυπο της κρίσης αναμένεται την επόμενη εβδομάδα από την Ισπανία, ενώ μέτρα έχουν προαναγγείλει επίσης η Γαλλία και η Ιταλία.
Αλλά και στις Βρυξέλλες η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν αναφέρθηκε στο σχέδιο παρέμβασης στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας το οποίο, όπως έγραφε το Insider, θα τεθεί επί τάπητος στη σύνοδο κορυφής της προσεχούς Εβδομάδας.
- Διαβάστε επίσης - Reuters: Η ΕΕ εξετάζει τρόπους γρήγορης μείωσης του ενεργειακού κόστους για τη βιομηχανία
Παράλληλα προς χρήση είναι και τα έκτακτα μέτρα που αποφασίσθηκαν κατά την κρίση του 2022 και τα οποία θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εκ νέου εάν οι διεθνείς εξελίξεις οδηγήσουν σε εκτίναξη των τιμών στην αγορά ενέργειας. Η τότε «εργαλειοθήκη» της ΕΕ είδε δώσει το δικαίωμα στην Αθήνα για επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και φορολόγηση των υπερεσόδων. όπως αναφέρουν πηγές του ΥΠΕΝ με βάση την εμπειρία εκείνης της περιόδου θα αποτιμηθεί ποιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εκ νέου, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Τα επόμενα βήματα
Σε κυβερνητικό επίπεδο, ο σχεδιασμός των έκτακτων μέτρων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Κινείται και αναπτύσσεται σε διαδοχικά επίπεδα:
-στα πρώτα εικοσιτετράωρα εστίασε στην ανάγκη διασφάλισης επάρκειας αποθεμάτων και διενέργειας ελέγχων κατά της αισχροκέρδειας στην αγορά. Από την περασμένη εβδομάδα έχει έρθει όμως και η προειδοποίηση του υπουργού Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου, ότι θα επιβληθούν έκτακτα μέτρα συγκράτησης των τιμών, «αν χρειαστεί» όπως είχε πει.
-δέκα ημέρες αργότερα –και με βάση στοιχεία από 1.500 ελέγχους για αδικαιολόγητες αυξήσεις- κρίθηκε η ανάγκη επιβολής μέτρων στην αγορά. Η απειλή για πλαφόν κέρδους στις τιμές σε πρατήρια-καύσιμα και σούπερ μάρκετ γίνεται πράξη, με ΠΝΠ που εφαρμόζεται άμεσα.
-αφού ενεργοποιήθηκαν τα δύο πρώτα στάδια, στην κυβέρνηση περνάνε και στο τρίτο: στο σχεδιασμό και ανακοίνωση μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, με έμφαση στις ενεργοβόρες παραγωγικές μονάδες πρωτίστως.
Κεντρικός άξονας της πολιτικής παραμένει το πρόγραμμα μόνιμης στήριξης 3,2 δισ. ετησίως, που αφορά πάνω από 5 εκατ. νοικοκυριά για το 2026. Ήδη για το προσεχές τετράμηνο σε εξέλιξη βρίσκονται: μειώσεις φόρων εισοδήματος μέσω νέας κλίμακας, αυξήσεις μισθών και συντάξεων τον Απρίλιο, πρόσθετα οφέλη για οικογένειες με παιδιά και πολύτεκνους, άρση τεκμηρίων, ελαφρύνσεις και στήριξη επιχειρήσεων για τις «παραδοσιακές» οικονομίες (π.χ. μικρές καντίνες, μικροί οικισμοί), στήριξη για νέες μητέρες και σε πιο ευάλωτες ομάδες.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προσπαθεί να δείξει ότι δεν πρόκειται να ανατρέψει την προοπτική δημοσιονομικής σταθερότητας, ακόμη και αν η κρίση στη Μέση Ανατολή μεγαλώσει.
Και εκεί έρχεται να «κουμπώσει» η ανακοίνωση έκτακτων νέων μέτρων – πιο συγκρατημένα ίσως στην αρχή και σταδιακά ευρύτερα βάσει δημοσιονομικών αντοχών. Ήδη στην κυβέρνηση «μαζεύουν» και επισήμως τα … «βιαστικά» σενάρια που έκαναν λόγο για αλματώδεις αυξήσεις 8% στον κατώτατο μισθό (από 880 στα 950 κατευθείαν τον Απρίλιο και 70 ευρώ σε όλους τους δημοσίους υπαλλήλους) με το επιχείρημα ότι απαιτείται ισορροπία μεταξύ στήριξης και αντοχών της οικονομίας και του προϋπολογισμού.
Ως προς την «έκτακτη» οικονομική στήριξη πάντως, η κυβέρνηση βρίσκεται ένα «κλικ» πριν αποφασίσει αν πρέπει να την ενεργοποιήσει. Όπως τόνισε χθες ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ανακοινώντας την κλιμάκωση των μέτρων, «παρακολουθούμε τις εξελίξεις μαζί με όλες τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και θα δράσουμε όταν υπάρχει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα σε σχέση με την εξέλιξη της κρίσης –αλλά και ανάλογα με τις αντοχές της οικονομίας», όπως τόνισε. Αλλά και σήμερα το πρωί είπε ότι «άν υπάρξουν φαινόμενα ακραία σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, θα πρέπει να παρέμβει η Ευρώπη και να μην καθυστερήσει όπως καθυστέρησε με την ενεργειακή κρίση και το φυσικό αέριο. Πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση. Είδαμε το πετρέλαιο κάποια στιγμή εκτοξεύτηκε στα 120 βράδυ και την επόμενη μέρα το πρωί είχε πέσει στα 85. Ένα θέμα λοιπόν είναι τι κάνει η Ευρώπη και το δεύτερο είναι τι μπορούμε να κάνουμε εμείς».
Ωστόσο οι εξελίξεις τρέχουν. Και όπως τα πλαφόν ανακοινώθηκαν τελικώς εχθές Τετάρτη και όχι «αρχές της επόμενης εβδομάδας» όπως αρχικά σχεδιαζόταν, έτσι και οι αποφάσεις για επιδοτήσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων μπορεί να τρέξουν πολύ πιο άμεσα από όσο στο παρελθόν –καθώς πλέον υπάρχει σχετική εμπειρία και όχι ο απόλυτος αιφνιδιασμός και αυτοσχεδιασμός όπως το 2022.
Στο προσκήνιο βρίσκονται η επαναφορά του Fuel Pass και ακόμη σενάρια για Market Pass ή άλλα προσωρινά επιδόματα. Στο τραπέζι μπαίνει και η επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας. Αν και ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου τόνιζε ότι, τη στιγμή αυτή τουλάχιστον, η Ελλάδα η 4η φτηνότερη σε ρεύμα χώρα της Ευρώπης, αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες αυξήσεις που έγιναν αλλού μπορεί να έρθουν και στη χώρα μας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης.
Αυτό στην πράξη σημαίνει πως όλα τα νέα μέτρα προσδιορίζονται ως «υπό όρους» και «μη σταθερά», αναλόγως της κρίσης και των αντοχών.
