Υπάρχει μια φράση που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια στις Βρυξέλλες, στα φυλλάδια των σούπερ μάρκετ και στις διαφημίσεις τροφίμων: «Βιωσιμότητα». Όλοι συμφωνούμε ότι πρέπει να τρώμε πιο υγιεινά, να προστατεύουμε το περιβάλλον, να μειώσουμε τα φυτοφάρμακα και να φροντίζουμε για την ευζωία των ζώων.
Όμως, υπάρχει μια «άβολη» οικονομική αλήθεια που σπάνια λέγεται δυνατά: Η βιωσιμότητα κοστίζει. Και αυτό το κόστος, καθώς περνάμε από τη θεωρία στην πράξη της «Πράσινης Συμφωνίας» (Green Deal), αρχίζει πλέον να εμφανίζεται στην τελική τιμή του προϊόντος. Καλώς ήρθατε στην εποχή του Greenflation ή αν προτιμάτε την ελληνική μετάφραση... του «Πράσινου Πληθωρισμού».
Πολλοί καταναλωτές απορούν: «Γιατί τα λαχανικά είναι τόσο ακριβά φέτος;» ή «Γιατί το ελαιόλαδο και το κρέας έχουν ανέβει;». Πέρα από την κερδοσκοπία ή την κλιματική κρίση, υπάρχει και ένας δομικός παράγοντας: Η μετάβαση σε ένα πιο «πράσινο» μοντέλο παραγωγής που μειώνει την προσφορά και αυξάνει το κόστος παραγωγής αυτών των προϊόντων.
Ας δούμε τα δεδομένα με τη γλώσσα της αγοράς:
1. Μείωση Δραστικών Ουσιών = Μείωση Παραγωγής: Η Ε.Ε. πιέζει για δραστική μείωση στη χρήση χημικών λιπασμάτων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Αυτό είναι εξαιρετικό για το περιβάλλον. Για τον αγρότη, όμως, σημαίνει ότι έχει λιγότερα «όπλα» να αντιμετωπίσει τις ασθένειες. Όταν αντικαθιστάς ένα φθηνό χημικό σκεύασμα με ένα βιολογικό, το κόστος συχνά τριπλασιάζεται, ενώ η αποτελεσματικότητα μπορεί να είναι μικρότερη.
Αποτέλεσμα; Μικρότερη στρεμματική απόδοση. Όταν η γη παράγει λιγότερο (για να είναι πιο οικολογική), το προϊόν ακριβαίνει. Είναι ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης. Για αυτό άλλωστε και οι αγρότες ανά την Ευρώπη (κυρίως του νότου) έχουν ξεσηκωθεί με τη συμφωνία Mercosur. Τα κόστη παραγωγής εκεί, όσων αφορά τους ψεκασμούς, είναι σημαντικά χαμηλότερα γιατί τα φυτοφάρμακα που εφαρμόζονται είναι σημαντικά πιο δραστικά και καταπολεμούν τους εχθρούς με λιγότερες εφαρμογές, άρα και μικρότερα κόστη από τους παραγωγούς στις χώρες της συμφωνίας.
2. Το Κόστος της Γραφειοκρατικής «Πρασινάδας»: Για να πιστοποιηθεί ένα προϊόν ως «βιώσιμο», απαιτείται ένας κυκεώνας ελέγχων, αναλύσεων και πιστοποιήσεων (GlobalGAP, Bio, Carbon Footprint). Όλα αυτά είναι υπηρεσίες που πληρώνονται (σύμβουλοι, φορείς πιστοποίησης, εργαστήρια αναλύσεων, κ.λπ.). Το κόστος συμμόρφωσης με τους νέους περιβαλλοντικούς κανονισμούς δεν απορροφάται από το χωράφι αλλά μετακυλίεται στο ράφι.
3. Ενέργεια και Πρώτες Ύλες: Η στροφή σε φιλικές προς το περιβάλλον συσκευασίες (μείωση πλαστικού, ανακυκλώσιμα υλικά) είναι απαραίτητη, αλλά σίγουρα κοστίζει περισσότερο από το συμβατικό πλαστικό.
Τι συμβαίνει όμως στο μυαλό του καταναλωτή; Εδώ εντοπίζεται το μεγαλύτερο πρόβλημα της αγοράς σήμερα. Οι έρευνες δείχνουν ότι ο καταναλωτής δηλώνει «οικολόγος», αλλά στο ταμείο ψηφίζει ως «οικονομολόγος»… Απαιτούμε από τον κτηνοτρόφο να έχει τα ζώα ελευθέρας βοσκής, να μην τα πιέζει παραγωγικά, να σέβεται το περιβάλλον.
Όταν όμως φτάνουμε στο ψυγείο του σούπερ μάρκετ, συχνά προσπερνάμε το ακριβό «βιώσιμο» προϊόν και επιλέγουμε το φθηνότερο εισαγόμενο, το οποίο παράχθηκε σε χώρες με πολύ χαμηλότερα περιβαλλοντικά standards.
Αυτή η στάση δημιουργεί αδιέξοδο στον παραγωγό. Όλοι οι καταναλωτές συζητάμε καθημερινά για τα ποιοτικά προϊόντα, του ζητάμε να παράγει όσο πιο «πράσινα» προϊόντα γίνεται… αλλά θέλουμε να το πάρουμε και αν είναι δυνατόν δωρεάν… Η εξίσωση δεν βγαίνει όπως και αν το δει κανείς.
Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Η εποχή του φθηνού φαγητού, που βασίστηκε στην υπερ-εντατικοποίηση και στην αλόγιστη χρήση χημικών, τελειώνει. Το Greenflation δεν είναι παροδικό φαινόμενο. Είναι η νέα κανονικότητα και πλέον οι καταναλωτές πρέπει να αποφασίσουν… Ακριβό φαγητό ή «βρώμικο» φαγητό;
Αν θέλουμε καθαρό περιβάλλον και υγιεινά τρόφιμα, θα πρέπει να αποδεχτούμε ότι το φαγητό θα καταλαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό του μηνιαίου εισοδήματός μας. Διαφορετικά, αν πιέσουμε τις τιμές προς τα κάτω αγνοώντας το κόστος της βιωσιμότητας, θα οδηγήσουμε την παραγωγή είτε σε αφανισμό, είτε σε μεταφορά της σε τρίτες χώρες (βλέπε Mercosur), όπου η λέξη «Green Deal» είναι πραγματικά άγνωστη… προς το παρόν τουλάχιστον.
Εν κατακλείδι θα πρέπει να συμφωνήσουμε πως η «πράσινη» σαλάτα και το «καθαρό» κρέας έχουν το τίμημά τους. Το Greenflation είναι ο λογαριασμός που μας στέλνει το περιβάλλον για τα χρόνια της αλόγιστης εκμετάλλευσης. Το ερώτημα δεν είναι αν είναι ακριβά. Το ερώτημα είναι αν τελικά είμαστε διατεθειμένοι και μπορούμε τελικά, ως κοινωνία, να πληρώσουμε την πραγματική αξία της τροφής μας ή αν θα συνεχίσουμε να ζούμε με την ψευδαίσθηση ότι η ποιότητα μπορεί να είναι φθηνή.
