Ως ένα σημαντικό οικονομικό και γεωπολιτικό εργαλείο για την ΕΕ, παρουσιάστηκε από τις Βρυξέλλες η συμφωνία με τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Παραγουάη, την Ουρουγουάη και τη Βολιβία. Παρ’ όλα αυτά, αντιμετωπίζει ιδιαίτερα έντονη αντίθεση στη Γαλλία, όπου εκδηλώνονται έντονες ανησυχίες από τον αγροτικό τομέα, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και ολόκληρη την πολιτική τάξη. Παρότι προσπάθησε σθεναρά, το Παρίσι δεν δεν μπόρεσε να εμποδίσει την υιοθέτησή της κατά την τελική συνεδρίαση των Ευρωπαίων διπλωματών στις 9 Ιανουαρίου.
Παρότι παραμένουν οι διαφωνίες από έναν αριθμό χωρών, καθότι η εμπορική συμφωνία πέρασε με ειδική πλειοψηφία, θα δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο, συνδέοντας αγορές με περισσότερους από 700 εκατομμύρια ανθρώπους.
Η συμφωνία εντάσσεται στην προσπάθεια της ΕΕ να διαφοροποιήσει τους εμπορικούς εταίρους της, μετά τους δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ και ταυτόχρονα να περιορίσει την εξάρτησή της από την Κίνα. Σε κάποιο βαθμό, η προσέγγιση Τραμπ και οι εμπορικές εντάσεις βοήθησαν στο να κλείσει η συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και των τεσσάρων χωρών της Νότιας Αμερικής στο μπλοκ Mercosur, η οποία είχε παραμείνει σε εκκρεμότητα για ένα τέταρτο του αιώνα. Άλλωστε, χώρες σε όλο τον κόσμο έχουν εντείνει τις προσπάθειες τον τελευταίο χρόνο να υπογράψουν εμπορικές συνεργασίες που δεν περιλαμβάνουν τις ΗΠΑ.
«Οι πολιτικές του Τραμπ βοηθούν στη δημιουργία ενός κόσμου χωρίς την Αμερική», δήλωσε στους NYT ο Ρόμπερτ Ζ. Λόρενς, καθηγητής διεθνούς εμπορίου και επενδύσεων στο Χάρβαρντ. Και «δεν περιορίζεται μόνο στο εμπόριο», πρόσθεσε.
«Βραχυπρόθεσμα, ο Τραμπ μπορεί να επιβάλλει τη θέλησή του», είπε ο Λόρενς, «αλλά δημιουργεί μια διαρκή βάση πάνω στην οποία η Αμερική μπορεί να αλληλεπιδράσει με τον υπόλοιπο κόσμο;»
Υπάρχουν επίσης και άλλα αναπάντητα ερωτήματα, όπως χαρακτηριστικά τα θέτει η Le Monde. Τι ακριβώς περιέχει αυτή η εμπορική συμφωνία; Γιατί αντιμετωπίζει τόσο ισχυρή απόρριψη στη Γαλλία; Και μπορεί η στάση του Παρισιού να επηρεάσει ακόμη την εφαρμογή της;
Τι αφορά η συμφωνία;
Η συνθήκη περιλαμβάνει αρκετά μέτρα για τη διευκόλυνση του εμπορίου μεταξύ των δύο περιοχών: τη σταδιακή κατάργηση σχεδόν όλων των δασμών, νομική προστασία ενάντια στην αντιγραφή 344 ευρωπαϊκών προϊόντων (όπως ροκφόρ, κομτέ ή σαμπάνια) και τη δημιουργία νέων ποσοστώσεων εισαγωγής στην Ευρώπη, ιδίως για το βόειο κρέας από τη Νότια Αμερική (99.000 μετρικοί τόνοι ετησίως).
Η ΕΕ ελπίζει να αυξήσει τις εξαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων – αυτοκινήτων, ενδυμάτων, κρασιών – που επί του παρόντος αντιμετωπίζουν υψηλούς δασμούς στις χώρες της Mercosur.
Για το λόγο αυτό και η συμφωνία χαιρετίστηκε ιδιαίτερα από τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες και τις φαρμακευτικές εταιρείες στη Γερμανία, την Ισπανία και άλλες χώρες με μεγάλη μεταποίηση, οι οποίες επιθυμούσαν διακαώς να αποκτήσουν πρόσβαση στη μεγάλη αγορά της Mercosur. Η Βολιβία, που πρόσφατα εντάχθηκε στη Mercosur, θα μπορέσει τελικά να συμμετάσχει στη συμφωνία.
Η συμφωνία φέρεται επίσης ότι θα παρέχει επίσης πρόσβαση σε πηγή κρίσιμων πρώτων υλών, εκτός από την Κίνα.
Γιατί αμφισβητείται στη Γαλλία;
Παρόλο που η συμφωνία οριστικοποιήθηκε στις 28 Ιουνίου 2019, δεν υπεγράφη ποτέ λόγω επιφυλάξεων αρκετών χωρών και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, η οποία μέχρι τώρα εμπόδιζε την επίσημη υπογραφή.
Στη Γαλλία, η συμφωνία αντιμετωπίζει σχεδόν καθολική αντίθεση από όλες τις πολιτικές δυνάμεις, από τη ριζοσπαστική Αριστερά έως την Άκρα Δεξιά, καθώς και από τις κύριες αγροτικές ενώσεις.
Η κριτική επικεντρώνεται στον κίνδυνο μαζικής εισροής προϊόντων από τη Νότια Αμερική, ιδίως βόειου κρέατος, που θεωρείται αθέμιτος ανταγωνισμός για τους Γάλλους αγρότες. Το βόειο κρέας που παράγεται στη Βραζιλία ή την Αργεντινή είναι σημαντικά φθηνότερο από το ευρωπαϊκό λόγω χαμηλότερων κόστους παραγωγής (γη, εργασία, ζωοτροφές) και λιγότερο αυστηρών κανονισμών υγείας και περιβάλλοντος (χρήση φυτοφαρμάκων και αντιβιοτικών).
Οι διαφορές στα πρότυπα έχουν επίσης προκαλέσει κριτική από περιβαλλοντικές οργανώσεις. Υποστηρίζουν ότι η συμφωνία μπορεί να αυξήσει το διεθνές εμπόριο μεγάλων αποστάσεων, να αυξήσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, να ενθαρρύνει την αποψίλωση του Αμαζονίου και να θέσει σε κίνδυνο την υγεία των καταναλωτών, επιτρέποντας την εισαγωγή προϊόντων που δεν πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Τώρα που έχει ψηφιστεί, η συμφωνία θεωρείται τελειωμένη;
Παρά τις προσπάθειές της, η Γαλλία δεν κατάφερε να πείσει αρκετές χώρες για να μπλοκάρουν τη συμφωνία.
Ενώ τίποτα δεν εμποδίζει τώρα την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να ταξιδέψει στην Παραγουάη για να υπογράψει τη συμφωνία εκ μέρους της ΕΕ, η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. «Το αποτέλεσμα δεν είναι γραμμένο στο μάρμαρο», είπε ο Γάλλος ΥΠΕΞ Ζαν-Νουέλ Μπαρό στο France Inter.
Πράγματι, για να κυρωθεί η συμφωνία, πρέπει ακόμη να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου η πλειοψηφία δεν είναι εγγυημένη. Η συμφωνία, ωστόσο, θα μπορούσε να τεθεί σε εφαρμογή πριν από αυτήν την ψηφοφορία, μέσω μηχανισμού «προσωρινής εφαρμογής», όπως εξήγησε το Euractiv – με τον κίνδυνο να ακυρωθεί αργότερα εάν οι ευρωβουλευτές την απορρίψουν.
Ένα άλλο εμπόδιο θα μπορούσε να περιπλέξει το μέλλον της συμφωνίας: μια αγωγή ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου το οποίο αμφισβητεί τη νομιμότητα της διαδικασίας κύρωσης που επέλεξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κάτι που ορισμένοι βλέπουν ως τρόπο παράκαμψης της αντίθεσης του Παρισιού και ορισμένων εθνικών κοινοβουλίων. Η Γαλλία ή το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μπορούσαν να ξεκινήσουν αυτήν την αναθεώρηση, καθυστερώντας ενδεχομένως τη διαδικασία για αρκετούς μήνες – ή ακόμα και ακυρώνοντάς την, εάν το δικαστήριο αποφανθεί κατά της συμφωνίας.
Το γεωπολιτικό σκηνικό
Η συμφωνία θα υπογραφεί από μια κυβέρνηση που διοικείται από έναν στενό σύμμαχο του Τραμπ, τον Χαβιέρ Μιλέι, πρόεδρο της Αργεντινής, και από μια άλλη που διοικείται από έναν συχνό αντίπαλο, τον Λούλα ντα Σίλβα της Βραζιλίας. Και αφορά μια περιοχή του κόσμου που ο Τραμπ θεωρεί προνομιακή ζώνη των ΗΠΑ, που θα πρέπει να διαχειρίζεται και να κυριαρχείται από την Ουάσινγκτον, σημειώνουν οι NYT.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Νότιας Αμερικής. Τα κινεζικά δάνεια και οι επενδύσεις έχουν χρηματοδοτήσει την κατασκευή γεφυρών, λιμανιών και ενεργειακών υποδομών. Και περισσότερες από 20 χώρες της περιοχής έχουν ήδη ενταχθεί στην Πρωτοβουλία «Μία Ζώνης και Ένας Δρόμος της Κίνας».
Το Μάιο, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ της Κίνας ανακοίνωσε άλλη μία πιστωτική γραμμή 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την περιοχή κατά τη διάρκεια συνάντησης στο Πεκίνο με αξιωματούχους της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής.
Η Βραζιλία είναι επίσης εταίρος της ομάδας BRICs, η οποία περιλαμβάνει την Κίνα, τη Ρωσία και την Ινδία.
Αλλά οι βιομηχανικές επιδοτήσεις και η αδιάκοπη εξαγωγική πολιτική της Κίνας δείχνουν ότι το Πεκίνο δεν ενδιαφέρεται να τηρήσει τις διεθνείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου περισσότερο από ό,τι οι ΗΠΑ, δήλωσε επίσης στους NYT ο Τζέικομπ Κίρκεγκαρντ, ανώτερος ερευνητής στο Peterson Institute for International Economics στις Βρυξέλλες.
Για χώρες όπως η Βραζιλία, που θέλουν εμπορικές συνεργασίες βασισμένες σε ανοιχτές αγορές και καθοδηγούμενες από νομικές συμφωνίες, «η Ευρώπη είναι ουσιαστικά η μόνη επιλογή εκεί έξω», είπε ο Κίρκεγκαρντ, «γιατί ούτε οι δύο άλλες μεγάλες οικονομίες ενδιαφέρονται καθόλου για τους κανόνες».
