Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, ολοκληρώνοντας μία από τις πιο μετασχηματιστικές και ταραχώδεις χρονιές του τελευταίου αιώνα, εισέρχεται στη νέα περίοδο με εμφανή σημάδια ανθεκτικότητας, αλλά και με αυξανόμενες ρωγμές που απειλούν τη σταθερότητα και τις προοπτικές ανάπτυξης. Το 2025 δεν ήταν απλώς άλλη μία δύσκολη χρονιά για το εμπόριο, ήταν ένα έτος καμπής, στο οποίο επαναπροσδιορίστηκαν ισορροπίες, συμφωνίες και συμμαχίες.
Παρά την επιθετική στροφή της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής και την απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να υψώσει ένα τείχος δασμών γύρω από τη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών άντεξε καλύτερα απ’ ό,τι ανέμεναν οι πιο απαισιόδοξες προβλέψεις. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλέστηκε ο βετεράνος της ναυτιλιακής βιομηχανίας Τζον Μακόουν, οι παγκόσμιοι όγκοι μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων αυξήθηκαν κατά 2,1% τον Οκτώβριο σε ετήσια βάση - μια επίδοση που, υπό τις συνθήκες, θεωρείται αξιοσημείωτη.
Αναδιάταξη του παγκόσμιου εμπορίου
Όμως αυτή η συνολική εικόνα κρύβει βαθιές και ενδεχομένως μόνιμες μετατοπίσεις. Κάτω από την επιφάνεια της ανθεκτικότητας, το παγκόσμιο εμπόριο αναδιατάσσεται. Οι εισερχόμενοι όγκοι προς τις ΗΠΑ σημείωσαν συρρίκνωση 8%, την ώρα που οι εισαγωγές προς την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, τη Λατινική Αμερική και την Ινδία σημείωσαν ισχυρή αύξηση. Πρόκειται για μια σαφή ένδειξη ότι οι εμπορικές ροές αναζητούν νέες διαδρομές, μακριά από τα σημεία έντασης.
Σύμφωνα με τον Μακόουν, οι απειλές του Τραμπ για περαιτέρω δασμούς υπήρξαν βασικός καταλύτης αυτής της αναδιάταξης. «Αν το 2025 ήταν η χρονιά των δασμών», έγραψε χαρακτηριστικά σε ανάρτησή του στο LinkedIn, «τότε το 2026 θα είναι η χρονιά των συνεπειών των δασμών». Και αυτές οι συνέπειες προμηνύονται πιο σύνθετες και πιο αποσταθεροποιητικές απ’ όσο δείχνουν τα σημερινά στοιχεία.
Οι ειδικοί της αγοράς και της εφοδιαστικής αλυσίδας προειδοποιούν ότι το επόμενο έτος ενδέχεται να φέρει ακόμη μεγαλύτερη αναταραχή στο παγκόσμιο εμπόριο, με τέσσερα κρίσιμα μέτωπα να ξεχωρίζουν, σύμφωνα με το Bloomberg.
Επανεξέταση της USMCA: Αχαρτογράφητα νερά
Οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό ετοιμάζονται να ξεκινήσουν την επανεξέταση της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου της Βόρειας Αμερικής (USMCA), η οποία τέθηκε σε ισχύ μόλις το 2020. Πρόκειται για μια πρωτοφανή διαδικασία, καθώς η ίδια η συμφωνία προβλέπει αναθεώρηση έπειτα από έξι χρόνια - κάτι που, σύμφωνα με τον εμπορικό εκπρόσωπο των ΗΠΑ Τζέιμσον Γκριρ, οδηγεί τις τρεις χώρες σε «αχαρτογράφητα νερά».
Κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης, η αμερικανική κυβέρνηση έλαβε περισσότερες από 1.500 τοποθετήσεις. Όπως δήλωσε ο Γκριρ στο Κογκρέσο, πολλοί φορείς εξέφρασαν στήριξη στη συμφωνία και ζήτησαν την παράτασή της, αλλά σχεδόν όλοι απαίτησαν αλλαγές και «βελτιώσεις».
Το πρόβλημα είναι ότι κάθε «βελτίωση» για μία χώρα ενδέχεται να σημαίνει απώλεια για κάποια άλλη. Οι ήδη τεταμένες σχέσεις ΗΠΑ – Καναδά, μετά τη μονομερή διακοπή των συνομιλιών από τον Τραμπ τον Οκτώβριο, δημιουργούν το υπόβαθρο για σκληρές, πολιτικά φορτισμένες διαπραγματεύσεις.
Προκλήσεις για τις εφοδιαστικές αλυσίδες
Το 2026 μπορεί να φέρει δύο φαινομενικά θετικές εξελίξεις που, ωστόσο, ενδέχεται να μπλοκάρουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, θυμίζοντας τις δυσλειτουργίες της πανδημίας. Όπως προειδοποιεί ο Λαρς Γιένσεν, διευθύνων σύμβουλος της Vespucci Maritime, η πλήρης επιστροφή των πλοίων στη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Σουέζ θα απελευθερώσει τεράστια επιπλέον χωρητικότητα.
Οι επιθέσεις των Χούθι έχουν σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει μετά το ειρηνευτικό σχέδιο για τη Γάζα και μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, όπως η CMA CGM και η Maersk, έχουν ήδη αρχίσει να επιστρέφουν δειλά στη συγκεκριμένη διαδρομή. Ωστόσο, μια μαζική επιστροφή θα μπορούσε να «πλημμυρίσει την αγορά» και να προκαλέσει σοβαρή συμφόρηση στα ευρωπαϊκά λιμάνια, με αλυσιδωτές επιπτώσεις στο κόστος και στους χρόνους παράδοσης.
Το δεύτερο σοκ θα μπορούσε να έρθει από την πλευρά της ζήτησης. Αν η αμερικανική οικονομία επιταχυνθεί το 2026 όσο προβλέπει η κυβέρνηση Τραμπ, λόγω επενδυτικής έκρηξης και χαμηλότερων επιτοκίων, η αναπλήρωση αποθεμάτων ενδέχεται να υπερβεί τις δυνατότητες της παγκόσμιας ναυτιλίας.
Εύθραυστες εμπορικές συμφωνίες
Παρότι ο Λευκός Οίκος προβάλλει μια σειρά εμπορικών συμφωνιών ως επιτυχίες του 2025, πρόκειται κυρίως για άτυπες ή περιορισμένης διάρκειας συμφωνίες, χωρίς ισχυρούς μηχανισμούς επιβολής. Ιδιαίτερα με την Κίνα, υπάρχει μόνο μια μονοετής εκεχειρία, όχι ολοκληρωμένη συμφωνία.
Αυτό δημιουργεί εύλογους φόβους ότι οι συμφωνίες αυτές μπορεί να αποδειχθούν εύθραυστες, ιδίως αν το Πεκίνο επιχειρήσει να πιέσει χώρες που ευθυγραμμίζονται με την Ουάσινγκτον εις βάρος των κινεζικών συμφερόντων.
Το Ανώτατο Δικαστήριο και το μεγάλο ερωτηματικό
Τέλος, ένας από τους μεγαλύτερους άγνωστους Χ ενόψει του 2026 αφορά την επικείμενη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ για τη νομιμότητα των λεγόμενων ανταποδοτικών δασμών του Τραμπ. Αν ο πρόεδρος χάσει την υπόθεση, κάτι που οι αγορές στοιχημάτων θεωρούν πιθανό σε ποσοστό περίπου 75%, ανοίγει το ενδεχόμενο επιστροφής δισεκατομμυρίων δολαρίων σε εισαγωγείς, με απρόβλεπτες δημοσιονομικές και αγοραίες συνέπειες.
Ερωτηθείς αν το 2026 θα είναι πιο ήσυχο στο μέτωπο των δασμών, ο Εκπρόσωπος Εμπορίου των ΗΠΑ Τζέιμσον Γκριρ απέφυγε κάθε δέσμευση: «Αυτό είναι ερώτημα για τον πρόεδρο Τραμπ», απάντησε, μια φράση που συνοψίζει εύγλωττα την αβεβαιότητα που εξακολουθεί να σκιάζει το παγκόσμιο εμπόριο.
