Για πολλά χρόνια το Περιβάλλον μονοπωλούσε το ενδιαφέρον τον επιχειρήσεων στην εφαρμογή των κριτηρίων ESG και οι υπόλοιποι παράγοντες, ο κοινωνικός και η διακυβέρνηση υποβαθμίζονταν τόσο τυπικά κατά την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας όσο και ουσιαστικά. Όπως φαίνεται όμως, καθώς οι επιχειρήσεις εξοικειώνονται περισσότερο με την εφαρμογή των κριτηρίων εν μέσω των ευρωπαϊκών απαιτήσεων και της ενωσωμάτωσης της Οδηγίας για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας (CSRD), στο προσκήνιο έρχονται και τα δύο πιο «υποβαθμισμένα» κριτήρια, το κοινωνικό και η εταιρική διακυβέρνηση.
Η νέα μελέτη «Ανάλυση των Εκθέσεων CSRD Ελληνικών Εταιρειών: 2ο Έτος Εφαρμογής», η οποία εξετάζει 52 ελληνικές επιχειρήσεις που δημοσίευσαν εκθέσεις βιωσιμότητας για το οικονομικό έτος 2025, αποτυπώνει αυτή τη μετατόπιση με ιδιαίτερη σαφήνεια. Μετά την κλιματική αλλαγή, το σημαντικότερο θέμα που αναδεικνύεται στις εκθέσεις είναι πλέον το S1 – Ίδιο Εργατικό Δυναμικό (Own Workforce), καθώς αξιολογήθηκε ως ουσιαστικό από το 100% των επιχειρήσεων του δείγματος.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά ως βασικός επιχειρηματικός κίνδυνος και παράγοντας ανθεκτικότητας.
Οι συνθήκες εργασίας και οι ίσες ευκαιρίες βρίσκονται στο επίκεντρο
Όπως φαίνεται, οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις δίνουν έμφαση σε δύο μεγάλες θεματικές. Η πρώτη αφορά τις συνθήκες εργασίας, δηλαδή ζητήματα όπως η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία, ο διάλογος με τους εργαζόμενους, η εκπαίδευση, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, οι αμοιβές και η ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Η δεύτερη αφορά την ίση μεταχείριση και τις ίσες ευκαιρίες, με γνωστοποιήσεις για τη διαφορετικότητα, τη συμπερίληψη, την ισότητα των φύλων, την αποτροπή διακρίσεων και την προσβασιμότητα. Πρόκειται για θεματικές που πλέον αποτελούν βασικές απαιτήσεις των Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS) και εξετάζονται στο πλαίσιο της Ανάλυσης Διπλής Ουσιαστικότητας (Double Materiality Assessment).
Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι τα νέα πρότυπα ESRS αντιμετωπίζουν ισότιμα τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και εταιρικής διακυβέρνησης θέματα , προκειμένου επενδυτές, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και λοιποί ενδιαφερόμενοι να μπορούν να αξιολογούν όχι μόνο τους περιβαλλοντικούς κινδύνους μιας επιχείρησης αλλά και τις επιπτώσεις της στους εργαζομένους και στα ανθρώπινα δικαιώματα. Παράλληλα, η πρόσφατη αναθεώρηση των προτύπων διατήρησε τον κοινωνικό πυλώνα, παρά την σημαντική μείωση του αριθμού των υποχρεωτικών γνωστοποιήσεων κατά περισσότερο από 60%, επιβεβαιώνοντας ότι τα θέματα εργασίας εξακολουθούν να θεωρούνται κομβικά για το ευρωπαϊκό πλαίσιο βιωσιμότητας.
Πιο σύνθετη η διαδικασία συλλογής δεδομένων για προμηθευτές
Ένα ακόμη ενδιαφέρον συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι, ενώ το ίδιο το εργατικό δυναμικό βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο των εταιρικών αναφορών, άλλες κοινωνικές διαστάσεις εμφανίζονται λιγότερο ανεπτυγμένες.
Τα θέματα που αφορούν τους εργαζόμενους στην αλυσίδα αξίας (Workers in the Value Chain), καθώς και τις επηρεαζόμενες κοινότητες (Affected Communities), δεν εμφανίζονται με την ίδια συχνότητα στις γνωστοποιήσεις των ελληνικών επιχειρήσεων.
Η διαφορά αυτή είναι αναμενόμενη. Για τις περισσότερες επιχειρήσεις, η συλλογή αξιόπιστων στοιχείων για χιλιάδες εργαζόμενους προμηθευτών ή υπεργολάβων αποτελεί σαφώς πιο σύνθετη διαδικασία από την παρακολούθηση στοιχείων που αφορούν το δικό τους προσωπικό. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή νομοθεσία κινείται σταδιακά προς αυτή την κατεύθυνση, ζητώντας μεγαλύτερη διαφάνεια για ολόκληρη την αλυσίδα αξίας και όχι μόνο για τις άμεσες δραστηριότητες μιας εταιρείας.
Από το περιβάλλον στον άνθρωπο – Κερδίζουν έδαφος τα πιο «υποβαθμισμένα» κριτήρια
Η κλιματική αλλαγή εξακολουθεί να αποτελεί το σημαντικότερο θέμα των εκθέσεων βιωσιμότητας. Αμέσως μετά, όμως, ακολουθεί το ανθρώπινο δυναμικό, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η κοινωνική διάσταση του ESG αποκτά πλέον αντίστοιχη βαρύτητα με την περιβαλλοντική.
Η διαφοροποίηση αυτή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα επόμενα μεγάλα στοιχήματα της εφαρμογής της CSRD. Καθώς οι επιχειρήσεις αποκτούν μεγαλύτερη εμπειρία στις νέες απαιτήσεις αναφοράς, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σταδιακά από τη συμμόρφωση προς την ουσία των γνωστοποιήσεων και στην ικανότητα των εταιρειών να αποδεικνύουν, με συγκρίσιμα στοιχεία, ότι οι πολιτικές τους για τους εργαζόμενους εφαρμόζονται στην πράξη και επεκτείνονται σταδιακά και πέρα από τα όρια της ίδιας της επιχείρησης.
