Η μεγάλη ανανέωση του εναέριου στόλου της Πολιτικής Προστασίας βρίσκεται σε εξέλιξη, με νέα Canadair, ελικόπτερα, αεροσκάφη επιτήρησης και εκσυγχρονισμό υφιστάμενων μέσων να περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό των επόμενων ετών. Η εικόνα όμως έρχεται έπειτα από μια μακρά περίοδο κατά την οποία ο βασικός στόλος αεροπυρόσβεσης της χώρας γερνούσε χωρίς να υπάρχει αντίστοιχης κλίμακας πρόγραμμα αντικατάστασής του.
Το ερώτημα που επανέρχεται μετά από κάθε δύσκολη αντιπυρική περίοδο είναι γιατί η Ελλάδα δεν είχε επενδύσει νωρίτερα σε νέα εναέρια μέσα και εάν υπήρχαν ευρωπαϊκοί πόροι που θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί.
Οι λόγοι που οδήγησαν στη σημερινή εικόνα του εναέριου στόλου δεν περιορίζονται σε μία μόνο περίοδο ή μία μόνο επιλογή πολιτικής. Συνδέονται τόσο με τις περιορισμένες δυνατότητες επενδύσεων της προηγούμενης δεκαετίας όσο και με ένα καθοριστικό πρακτικό εμπόδιο: για αρκετά χρόνια δεν υπήρχαν καινούργια Canadair διαθέσιμα στην αγορά, καθώς η γραμμή παραγωγής είχε σταματήσει.
Οι μισθώσεις υπήρχαν πολύ πριν από το ΑΙΓΙΣ
Η εξάρτηση από ιδιωτικά εναέρια μέσα δεν δημιουργήθηκε μετά τις μεγάλες πυρκαγιές του 2021. Η Ελλάδα χρησιμοποιούσε ήδη τη NSPA για μισθώσεις πυροσβεστικών ελικοπτέρων και υποστηρικτικών υπηρεσιών τουλάχιστον από την προηγούμενη δεκαετία. Ενδεικτικό είναι ότι τον Ιανουάριο του 2022 χρειάστηκε να κλείσει παλαιά οφειλή περίπου 8,46 εκατ. ευρώ προς τη NSPA, η οποία αφορούσε υπηρεσίες της περιόδου 2011 - 2016, μεταξύ των οποίων μισθώσεις ελικοπτέρων, συντήρηση και τεχνική, πτητική και εφοδιαστική υποστήριξη.
Η πρακτική επομένως της εποχικής ενίσχυσης του εθνικού στόλου με μισθωμένα μέσα είχε παγιωθεί πολύ πριν δημιουργηθεί το σημερινό υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
Τι άλλαξε μετά το 2021
Οι πυρκαγιές του 2021 αποτέλεσαν σημείο καμπής τόσο επιχειρησιακά όσο και πολιτικά. Τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς ιδρύθηκε το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, ενώ στη συνέχεια επιταχύνθηκε ο σχεδιασμός για ένα συνολικό πρόγραμμα επανεξοπλισμού. Έτσι διαμορφώθηκε το ΑΙΓΙΣ, μέσω του οποίου επιχειρείται ταυτόχρονα η ανανέωση εναέριων και επίγειων μέσων, συστημάτων επιτήρησης, επικοινωνιών, μετεωρολογικού εξοπλισμού και υποδομών.
Το πρόγραμμα έχει σήμερα συνολικό ύψος 2,16 δισ. ευρώ και αξιοποιεί τρεις βασικές χρηματοδοτικές πηγές: Ταμείο Ανάκαμψης, ΕΣΠΑ και Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Η χρηματοδότηση πριν από το 2021
Το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργήθηκε μετά την πανδημία και επομένως δεν υπήρχε ως χρηματοδοτικό εργαλείο την προηγούμενη δεκαετία.
Πριν από το 2021 υπήρχαν άλλες πηγές ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για δράσεις Πολιτικής Προστασίας, όχι όμως το σημερινό χρηματοδοτικό πλαίσιο που στηρίζει την ανανέωση του εναέριου στόλου. Τουλάχιστον από τα επίσημα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί δεν προκύπτει ότι είχε δεσμευθεί ευρωπαϊκό κονδύλι ειδικά για την αγορά νέων Canadair, το οποίο στη συνέχεια δεν αξιοποιήθηκε ή κατευθύνθηκε αλλού.
Το ζήτημα της προηγούμενης περιόδου αφορά περισσότερο το εύρος των επενδύσεων που έγιναν στην Πολιτική Προστασία και λιγότερο την απώλεια μιας συγκεκριμένης χρηματοδότησης για νέα Canadair.
Η επιστροφή των Canadair στην παραγωγή
Στην ανανέωση του στόλου υπήρχε και ένα πρακτικό εμπόδιο: για αρκετά χρόνια τα Canadair δεν παράγονταν. Η γραμμή παραγωγής είχε διακοπεί, περιορίζοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα της Ελλάδας, αλλά και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, να προχωρήσουν στην αγορά νέων αμφίβιων πυροσβεστικών αεροσκαφών.
Η παραγωγή ξεκίνησε εκ νέου μετά την κοινή ευρωπαϊκή παραγγελία για τη νέα γενιά DHC-515. Μάλιστα, η Ελλάδα αναμένεται να είναι η πρώτη χώρα που θα παραλάβει αεροσκάφη του νέου τύπου.
Συνολικά η χώρα πρόκειται να αποκτήσει επτά DHC-515. Τα δύο χρηματοδοτούνται μέσω του ευρωπαϊκού μηχανισμού και τα υπόλοιπα πέντε μέσω του προγράμματος ΑΙΓΙΣ.
Ένα από τα νέα αεροσκάφη έχει ήδη ενταχθεί στο Πρόγραμμα «Πολιτική Προστασία 2021 - 2027» του ΕΣΠΑ, με συνολική δημόσια δαπάνη 53,14 εκατ. ευρώ και συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης.
Τα Canadair έρχονται πλέον από το 2028
Το χρονοδιάγραμμα για την παραλαβή των Canadair έχει μεταβληθεί σε σχέση με εκείνο που είχε παρουσιαστεί όταν εγκρίθηκε η αγορά το 2024. Το επικαιροποιημένο επίσημο πρόγραμμα προβλέπει δύο νέα DHC-515 το 2028, ένα το 2029, δύο το 2030 και δύο το 2031. Οι χρόνοι παράδοσης, σύμφωνα με το αρμόδιο υπουργείο, συνδέονται με την παραγωγική δυνατότητα της κατασκευάστριας εταιρείας αλλά και με το σύνολο των αεροσκαφών που έχουν παραγγελθεί από τις χώρες της ευρωπαϊκής συμφωνίας.
Παράλληλα, από τον Οκτώβριο του 2026 προγραμματίζεται να ξεκινήσει η αναβάθμιση των επτά υφιστάμενων CL-415 σε επίπεδο 515. Ο στόχος είναι περίπου έως το 2031 η Ελλάδα να διαθέτει συνολικά 14 σύγχρονα Canadair, δηλαδή επτά καινούργια και επτά αναβαθμισμένα.
Τα πρώτα νέα εναέρια μέσα έχουν φτάσει
Σε αντίθεση με τα Canadair, άλλες προμήθειες του ΑΙΓΙΣ έχουν ήδη φτάσει στη φάση των παραδόσεων. Τα τρία ελικόπτερα Leonardo AW139 έχουν αφιχθεί στην Ελλάδα και, σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση της 26ης Αυγούστου ενώ έχουν παραληφθεί τρία νέα αεροσκάφη ειδικών αποστολών επιτήρησης και συντονισμού. Για αυτά είχαν ήδη εκπαιδευτεί έξι χειριστές των ειδικών συστημάτων, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η εκπαίδευση των πρώτων τριών πιλότων.
Τα SuperPuma μετατίθενται για το φθινόπωρο
Μία ακόμη αλλαγή αφορά τα οκτώ νέα ελικόπτερα πολλαπλών χρήσεων Super Puma. Η σύμβαση έχει ύψος περίπου 312 εκατ. ευρώ αλλά η παραλαβή των δύο πρώτων έχει μετατεθεί για το φθινόπωρο του 2026, με στόχο να πετούν κανονικά την επόμενη χρονιά. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν τα υπόλοιπα έξι. Τα δύο πρώτα χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και τα έξι υπόλοιπα από το ΕΣΠΑ.
Η προμήθεια δεν αφορά μόνο τα οκτώ ελικόπτερα, αλλά περιλαμβάνει συντήρηση, τεχνική υποστήριξη και πιλότους για τα επόμενα πέντε χρόνια, ώστε στο μεσοδιάστημα να εκπαιδευτεί ελληνικό προσωπικό. Σύμφωνα με το υπουργείο, για την πλήρη επιχειρησιακή αξιοποίηση και των οκτώ θα χρειαστούν περίπου 70 πιλότοι.
Ανατροπή με τα 25 Air Tractor
Η σημαντικότερη νεότερη εξέλιξη αφορά την προμήθεια των 25 μικρών αμφίβιων αεροσκαφών Air Tractor. Ο διαγωνισμός, ο οποίος αποτελούσε ένα από τα βασικά σκέλη του σχεδιασμού για την ενίσχυση του ιδιόκτητου στόλου, δεν προχώρησε μετά από απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Ο διεθνής ανοικτός διαγωνισμός είχε πραγματοποιηθεί μέσω ΤΑΙΠΕΔ, αλλά δεν εγκρίθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο, με την απόφαση να λαμβάνεται με ψήφους 7 έναντι 6. Από την άλλη, το υπουργείο επιμένει ότι η απόκτηση μικρών αμφίβιων αεροσκαφών παραμένει επιχειρησιακή αναγκαιότητα.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή σήμερα 22 Air Tractor βρίσκονται στον μισθωμένο στόλο της χώρας. Πρόκειται επομένως για μία από τις προμήθειες που θα μπορούσαν να μεταβάλουν ουσιαστικά τη σχέση μεταξύ ιδιόκτητων και μισθωμένων μέσων, αλλά το χρονοδιάγραμμά της είναι πλέον ανοιχτό.
Ισχυρότερος εθνικός στόλος, αλλά με μισθωμένα μέσα
Η ολοκλήρωση των νέων προμηθειών δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα θα σταματήσει να μισθώνει εναέρια μέσα. Ακόμη και η Γαλλία, με 12 Canadair, οκτώ Dash, τρία Beechcraft και 40 ελικόπτερα στον μόνιμο εθνικό της μηχανισμό, συμπληρώνει τον στόλο της εποχικά. Το 2026 μίσθωσε έξι βαρέα και τέσσερα ελαφρά ελικόπτερα και έξι Air Tractor.
Ωστόσο, η διαφορά βρίσκεται στην αναλογία. Στην Ελλάδα, με βάση τα τελευταία επίσημα στοιχεία της 26ης Αυγούστου, τα 51 εναέρια μέσα είναι μισθωμένα και περίπου 30 εθνικά. Η μίσθωση πραγματοποιείται πλέον μέσω σύμβασης - πλαίσιο διάρκειας τριών ετών με δυνατότητα επέκτασης για ακόμη δύο.
Το ΑΙΓΙΣ επιχειρεί να μεταβάλει σταδιακά αυτή τη σχέση. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, φαίνεται ότι η μετάβαση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό σε όλες τις προμήθειες: τα AW139 και τα αεροσκάφη επιτήρησης έχουν ήδη φτάσει, τα δύο πρώτα Super Puma μετακινούνται για το φθινόπωρο, τα νέα Canadair αρχίζουν να παραδίδονται από το 2028, ενώ η προμήθεια των 25 Air Tractor έχει μπλοκάρει μετά την απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
