Τον πήχη της κλιματικής πολιτικής ανεβάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς με την υιοθέτηση της αναθεωρημένης Ευρωπαϊκής Κλιματικής Νομοθεσίας θέτει δεσμευτικό στόχο για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
Η απόφαση ενισχύει την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, ενώ παράλληλα επιχειρεί να ισορροπήσει μεταξύ φιλόδοξης κλιματικής δράσης, ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και προστασίας των καταναλωτών από υψηλά ενεργειακά κόστη. Την ίδια στιγμή, όμως, ανοίγει και μια νέα περίοδο προκλήσεων για τις οικονομίες των κρατών-μελών, καθώς η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης συνεπάγεται μεγάλες επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση και καθαρές τεχνολογίες, αλλά και πιέσεις σε τομείς που παραμένουν ενεργειακά εντατικοί. Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το ενεργειακό σύστημα βρίσκεται ήδη σε φάση ταχείας μετάβασης με αυξανόμενη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο νέος στόχος αναμένεται να επιταχύνει περαιτέρω την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ, αποθήκευσης και ενεργειακών υποδομών τα επόμενα χρόνια.
- Εκπομπές ρύπων: Τι σχεδιάζει η Κομισιόν για τη μείωση κατά 90% έως το 2040
- Κλίμα: Ποιες χώρες «κολλάνε» στους στόχους για το 2040, η στάση της Ελλάδας
Η συμφωνία για τον στόχο του 2040 είχε επιτευχθεί τον Δεκέμβριο του 2025 μεταξύ Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενώ η θέση του Συμβουλίου εγκρίθηκε με ευρεία πλειοψηφία των κρατών-μελών, στο πλαίσιο της ειδικής πλειοψηφίας που απαιτείται για τη νομοθεσία της ΕΕ. Με την υιοθέτηση της αναθεώρησης, η Ένωση καθορίζει πλέον τον βασικό οδικό χάρτη της ενεργειακής και βιομηχανικής πολιτικής για την επόμενη δεκαετία, σε μια περίοδο όπου η πράσινη μετάβαση συνδέεται όλο και περισσότερο με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και την ενεργειακή ασφάλεια.
Πώς θα επιτευχθεί ο στόχος του 2040
Σύμφωνα με την αναθεωρημένη κλιματική νομοθεσία, η μεγάλη πλειονότητα της μείωσης εκπομπών θα πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από το 2036 και μετά, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να χρησιμοποιούν διεθνείς πιστώσεις άνθρακα υψηλής ποιότητας, αλλά μόνο έως το 5% των καθαρών εκπομπών της ΕΕ του 1990. Αυτό σημαίνει ότι τουλάχιστον το 85% των μειώσεων εκπομπών θα πρέπει να επιτευχθεί εντός της ΕΕ, ενώ οι διεθνείς πιστώσεις θα λειτουργούν συμπληρωματικά και μόνο εφόσον βασίζονται σε αξιόπιστες δράσεις μείωσης εκπομπών σε χώρες-εταίρους και είναι πλήρως συμβατές με τη Συμφωνία των Παρισίων για το Κλίμα.
Παράλληλα, η νέα νομοθεσία προβλέπει την αξιοποίηση μόνιμων αφαιρέσεων άνθρακα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τεχνολογιών που δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και το αποθηκεύουν μακροπρόθεσμα. Οι αφαιρέσεις αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αντιστάθμιση των υπολειπόμενων εκπομπών σε τομείς που είναι δύσκολο να απανθρακοποιηθούν πλήρως, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών. Ταυτόχρονα, εισάγεται μεγαλύτερη ευελιξία μεταξύ τομέων και πολιτικών εργαλείων, ώστε οι στόχοι να επιτυγχάνονται με πιο απλό και οικονομικά αποδοτικό τρόπο.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας αποφασίστηκε επίσης η μετάθεση κατά ένα έτος της πλήρους εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας εκπομπών για τις οδικές μεταφορές, τα κτίρια και άλλους τομείς (ETS2). Το σύστημα, που είχε αρχικά προγραμματιστεί να τεθεί πλήρως σε λειτουργία το 2027, θα εφαρμοστεί πλέον από το 2028, προκειμένου να δοθεί περισσότερος χρόνος προσαρμογής στις οικονομίες, στις επιχειρήσεις αλλά και στους καταναλωτές.
Η αναθεώρηση της κλιματικής νομοθεσίας ενσωματώνει επίσης τις κατευθύνσεις των Ευρωπαίων ηγετών για μια πιο ισορροπημένη πράσινη μετάβαση, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Οκτώβριο του 2025 για την ανταγωνιστικότητα και τη λεγόμενη «διπλή μετάβαση», ψηφιακή και πράσινη.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να λαμβάνει υπόψη κατά τη διαμόρφωση των πολιτικών μετά το 2030 παράγοντες όπως η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος ενέργειας για πολίτες και επιχειρήσεις, η απλοποίηση της νομοθεσίας και η κοινωνικά δίκαιη μετάβαση.
Τι σημαίνει πρακτικά για την Ελλάδα και την ενεργειακή αγορά
Για την Ελλάδα, ο νέος ευρωπαϊκός στόχος για το 2040 αναμένεται να επιταχύνει περαιτέρω τη μετάβαση προς ένα ενεργειακό σύστημα με πολύ υψηλότερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει και μια σειρά από σημαντικά διακυβεύματα για την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η χώρα έχει ήδη αυξήσει σημαντικά τη διείσδυση των ΑΠΕ στο ηλεκτρικό σύστημα τα τελευταία χρόνια, ωστόσο η επίτευξη των πιο φιλόδοξων ευρωπαϊκών στόχων θα απαιτήσει πολύ ταχύτερη ανάπτυξη υποδομών, από νέα έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και ενίσχυση των δικτύων έως μεγάλες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες όπως το πράσινο υδρογόνο και η δέσμευση άνθρακα.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η αγορά ενέργειας επισημαίνει ότι η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης συνοδεύεται και από προκλήσεις, ιδίως για ενεργοβόρους τομείς της οικονομίας. Βιομηχανίες με υψηλή κατανάλωση ενέργειας παρακολουθούν στενά τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, καθώς η περαιτέρω αυστηροποίηση των κλιματικών στόχων και η επέκταση του συστήματος εμπορίας εκπομπών σε τομείς όπως τα κτίρια και οι μεταφορές αναμένεται να επηρεάσουν το ενεργειακό κόστος τα επόμενα χρόνια. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής – και κατ’ επέκταση της ελληνικής – βιομηχανίας, σε μια περίοδο κατά την οποία άλλες μεγάλες οικονομίες, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα, εφαρμόζουν διαφορετικά μοντέλα στήριξης της ενεργειακής μετάβασης.
Παράλληλα, η ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ δημιουργεί και τεχνικές προκλήσεις για το ηλεκτρικό σύστημα, όπως οι περιορισμοί στο δίκτυο και οι αυξανόμενες περικοπές παραγωγής σε περιόδους υψηλής παραγωγής πράσινης ενέργειας. Αυτό σημαίνει ότι τα επόμενα χρόνια θα είναι κρίσιμα για την ανάπτυξη νέων υποδομών αποθήκευσης και ευέλικτων μονάδων, προκειμένου να διασφαλιστεί η σταθερότητα του συστήματος και να αξιοποιηθεί πλήρως η αυξανόμενη παραγωγή καθαρής ενέργειας.
Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος του 2040 αναμένεται να λειτουργήσει ως ισχυρό επενδυτικό σήμα για την ενεργειακή αγορά, καθώς η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης εκτιμάται ότι θα κινητοποιήσει σημαντικά κεφάλαια σε έργα ΑΠΕ, δίκτυα, αποθήκευση και νέες ενεργειακές τεχνολογίες τα επόμενα χρόνια.
Τα επόμενα βήματα
Η υιοθέτηση της αναθεωρημένης νομοθεσίας αποτελεί το τελικό στάδιο της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας. Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη-μέλη. Παράλληλα, προβλέπεται ότι η Ευρωπαϊκή Κλιματική Νομοθεσία θα επανεξετάζεται κάθε δύο χρόνια, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογεί την πρόοδο με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, τις τεχνολογικές εξελίξεις, τις τιμές ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
