Αν κάτι μισούν οι αγορές, περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, είναι η αβεβαιότητα. Η οποία όμως επέστρεψε… δριμύτερη μετά την πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ. Η αντίδραση της κυβέρνησης Τραμπ ήταν άμεση, αν και σπασμωδική. Ανακοινώθηκε η ενεργοποίηση των έκτακτων οριζόντιων δασμών του Άρθρου 122 στο 10%, που στη συνέχεια ανέβηκαν προφορικά στο 15%, χωρίς όμως να υπάρχει κανονιστική πράξη που να το κατοχυρώνει.
Παρόλο που οι διαθέσιμες επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ έχουν σε μεγάλο βαθμό χαρτογραφηθεί, και οι αγορές έχουν ήδη μια σαφή εικόνα για το πώς αναμένεται να κινηθεί από εδώ και πέρα, η αβεβαιότητα παραμένει μεγάλη. Όχι μόνο για το τελικό μίγμα των δασμολογικών συντελεστών -που μεταξύ άλλων δημιουργεί διεθνείς «καραμπόλες» και επηρεάζει το ισοζύγιο ανταγωνιστικότητας μεταξύ των εμπορικών εταίρων των ΗΠΑ- αλλά και για το ενδεχόμενο να ξεκινήσει εντός των ΗΠΑ ένας νέος γύρος δικαστικών «μαχών», με συνέπειες που φυσικά θα διαχυθούν σε όλη την υφήλιο.
Ορατότητα 150 ημερών
Με τα νέα δεδομένα για τους αμερικανικούς δασμούς, η ορατότητα για το θεσμικό πλαίσιο που τους διέπει περιορίζεται σε μόλις 150 ημέρες. Μετά το πέρας του χρονικού διαστήματος των 150 ημερών, ο Ντόναλντ Τραμπ θα χρειαστεί τη συναίνεση του Κογκρέσου για να παρατείνει την ισχύ των έκτακτων μέτρων του Άρθρου 122.
Πολλοί εκτιμούν ότι κάτι τέτοιο θα πρέπει να θεωρείται απίθανο καθώς, ενόψει ενδιάμεσων εκλογών, οι Ρεπουμπλικάνοι βλέπουν τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν ότι οι Αμερικανοί θεωρούν τους δασμούς ως έναν από τους παράγοντες που επιτείνουν την κρίση ακρίβειας. Εξίσου απίθανο, για τους ίδιους λόγους, θεωρείται το ενδεχόμενο να καταφέρει ο Ντόναλντ Τραμπ να επαναφέρει τους ακυρωθέντες δασμούς με την έγκριση του Κογκρέσου.
«Κινούμενη άμμος»
Ένα τρίτο σημείο αβεβαιότητας, πέραν από το ακριβές ύψος των έκτακτων οριζόντιων δασμών και τη διάρκειά τους, προκύπτει από το γεγονός ότι συνολικά το πεδίο εφαρμογής των αμερικανικών δασμών αλλάζει διαρκώς. Τα πράγματα θα χειροτερέψουν, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ μέσα στο διάστημα αυτών των 150 ημερών αναμένεται να ξεκινήσει τις απαιτούμενες έρευνες ώστε να επιβάλει δασμούς ανά χώρα βάσει του Άρθρου 301 (1974) επικαλούμενη αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αλλά και κλαδικούς δασμούς επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας.
Διαβάστε ακόμα - Δασμοί ΗΠΑ: Το Ανώτατο Δικαστήριο απέτρεψε μία ύφεση, αλλά ο κίνδυνος παραμένει
Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να συνδυαστούν ώστε η κυβέρνηση Τραμπ να πετύχει, σε γενικές γραμμές, το μέσο επίπεδο δασμών που ίσχυε πριν από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου. Όμως αυτές οι διαδικασίες είναι χρονοβόρες και, κάποιες από αυτές, είναι πιθανό να ολοκληρωθούν μετά το πέρας των 150 ημερών, περιπλέκοντας ακόμα περισσότερο το μίγμα των δασμών με το οποίο έρχονται αντιμέτωποι τόσο οι Αμερικανοί εισαγωγείς όσο και οι ξένοι εξαγωγείς. Η εκτίμηση της Morgan Stanley είναι ότι πολλές από αυτές δεν θα ολοκληρωθούν πριν τις αρχές του 2027.
Υπάρχουν και άλλες νομικές διαδρομές που θα μπορούσε να ακολουθήσει ο Λευκός Οίκος, όπως το Άρθρο 338 του 1930, όμως το βασικό πρόβλημα παραμένει: ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον στο οποίο πασχίζουν να προσαρμοστούν οι επιχειρήσεις - και οι εφοδιαστικές αλυσίδες.
«Πάγος» σε προσλήψεις και επενδύσεις;
Το τέταρτο «μέτωπο» αβεβαιότητας εντοπίζεται εντός ΗΠΑ, καθώς η κατάσταση αυτή προκαλεί «πονοκέφαλο» στις αμερικανικές επιχειρήσεις. Μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου πολλές επιχειρήσεις έχουν καταθέσει αγωγές ζητώντας επιστροφές. Οι υποθέσεις τους είναι πιθανό να καταλήξουν ξανά στο Ανώτατο Δικαστήριο. Αν δικαιωθούν, οι πόροι που θα επιστραφούν μπορούν να μετατραπούν σε επενδύσεις και προσλήψεις και, στον βαθμό που θα επιβραδύνουν τη μετακύλιση κόστους στους καταναλωτές, θα συμβάλλουν και στην ενίσχυση της ζήτησης. Σε κάθε περίπτωση, η αβεβαιότητα σχετικά με την εμπορική πολιτική μπορεί (πάλι) να οδηγήσει τις επιχειρήσεις σε αναβολή προσλήψεων και επενδύσεων.
Πάντως οι αναλυτές της Wells Fargo ήδη διαπιστώνουν ένα μοτίβο επιφυλακτικότητας, από πελάτες τους οι οποίοι είτε εισάγουν πιο επιλεκτικά, είτε αλλάζουν τα χρονοδιαγράμματά τους και μεταθέτουν μέρος των εισαγωγών τους για το μέλλον. Αυτό ισχύει τόσο για πρώτες ύλες, όσο και για ενδιάμεσα αγαθά, και θεωρούν λογικό ότι οι επιχειρήσεις θα συνεχίσουν να κινούνται επιφυλακτικά όσο παραμένει η αβεβαιότητα σε επίπεδο πολιτικής.
Διμερείς συμφωνίες και αντίποινα
Ασαφές παραμένει, επίσης, το τι θα συμβεί με τις διμερείς εμπορικές συμφωνίες στις οποίες κατέληξαν τους προηγούμενους μήνες οι ΗΠΑ με μεγάλους εμπορικούς τους εταίρους. Μεταξύ αυτών και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία, με αφορμή τη Γροιλανδία, είχε «παγώσει» την επικύρωση της συμφωνίας με τις ΗΠΑ. Μερίδα αναλυτών, μεταξύ των οποίων και της UniCredit, εκτιμά ότι θα ήταν πιο συνετό για την ΕΕ να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, αντί να δημιουργήσει ένταση ζητώντας επαναδιαπραγμάτευση. Αφενός διότι, με τα νέα δεδομένα, η υπάρχουσα συμφωνία πιθανότατα συνεπάγεται χαμηλότερους δασμούς, αφετέρου διότι ο Λευκός Οίκος έχει αποδείξει όχι χρησιμοποιεί την εμπορική πολιτική ως «όπλο». Ενδεχόμενη αύξηση της έντασης θα μπορούσε να οδηγήσει την κυβέρνηση Τραμπ να υιοθετήσει αντίποινα σε άλλα πεδία, όχι κατ’ ανάγκη εμπορικά.
Σε παρόμοια κατεύθυνση κινούνται και οι αναλυτές της ABN Amro, σχολιάζοντας ότι ακόμη και αν οι ΗΠΑ τηρήσουν το δικό τους σκέλος της συμφωνίας, το βασικό πολιτικό της θεμέλιο -δηλαδή ο ισχυρισμός ότι οι παραχωρήσεις που έκανε η ΕΕ συμβάλλουν στην αποφυγή υψηλότερων δασμών- έχει πλέον αποδυναμωθεί, από τη στιγμή που ο Τραμπ δεν διαθέτει νομική βάση για την επιβολή υψηλότερων δασμών. «Το κατά πόσο αυτό αρκεί για να τινάξει τη συμφωνία στον αέρα παραμένει ασαφές» υποστηρίζουν, εκτιμώντας ότι αν η συμφωνία τελικά εγκαταλειφθεί πλήρως, η ΕΕ θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με τον κίνδυνο υψηλότερων μελλοντικών δασμών βάσει του Άρθρου 232.
Βεβαίως, πέραν της περίπτωσης της ΕΕ, θεωρείται πολύ πιθανό ο Ντόναλντ Τραμπ να κινηθεί με απρόβλεπτο τρόπο απέναντι και σε άλλους εμπορικούς εταίρους, σε περίπτωση που θελήσουν να αμφισβητήσουν όσα έχουν ήδη συμφωνηθεί. Ήδη ο Αμερικανός Εμπορικός Αντιπρόσωπος, Jamieson Greer, έσπευσε να δηλώσει πως, σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ, οι συμφωνίες αυτές παραμένουν σε ισχύ, παρά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου…
Αβεβαιότητα διαρκείας
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες αναλύσεις για το ζήτημα προέρχεται από τους αναλυτές της Commerzbank, Volkmar Baur και Tatha Ghose. Όπως λένε, για να είναι νόμιμοι οι νέοι, έκτακτοι δασμοί του Άρθρου 122, υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Μία από αυτές, είναι να υπάρχει βάσιμη περίπτωση «επικείμενης και σημαντικής» υποτίμησης του δολαρίου. Κάτι που δεν ισχύει.
Η δεύτερη επιλογή, είναι να ισχυριστεί η κυβέρνηση Τραμπ ότι επιδιώκει να αντιμετωπίσει μια «μεγάλη και σοβαρή» ανισορροπία στο ισοζύγιο πληρωμών, είτε με τη συνεργασία των εμπορικών εταίρων είτε χωρίς αυτήν. Η διατύπωση αυτή, όπως λένε οι Baur και Ghose, δημιουργεί μια «γκρίζα ζώνη» που μπορεί να αξιοποιήσει -και αξιοποιεί- η κυβέρνηση Τραμπ. Στην αιτιολόγησή της, αναφέρεται αφενός στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ και αφετέρου στην αύξηση του εξωτερικού χρέους της χώρας. Το πρώτο αποτελεί μέρος του ισοζυγίου πληρωμών, ενώ το δεύτερο είναι ουσιαστικά το άθροισμα των καθαρών ροών κεφαλαίου διαχρονικά. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι υπάρχει «κρίση ισοζυγίου πληρωμών», επειδή θεωρεί ότι υπάρχει κρίση σε επιμέρους τμήματά του. Παρόλο που το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ είναι υψηλό, χρηματοδοτείται από ξένες επενδύσεις στις ΗΠΑ και, εν τέλει, είναι μάλλον αδύνατο να τεκμηριώσει κανείς ότι οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν «κρίση ισοζυγίου πληρωμών».
Έτσι, όπως σχολιάζουν οι αναλυτές της Commerzbank, οι έκτακτοι δασμοί του Άρθρου 122 που ενεργοποίησε ο Τραμπ, ως απάντηση στην απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, δεν είναι νομικά «θωρακισμένοι» και είναι πιθανό και αυτοί οι δασμοί να αμφισβητηθούν σύντομα και, σε κάποιο στάδιο, να χρειαστεί επίσης να επιστραφούν.
Αν πράγματι συμβεί αυτό, τότε το παγκόσμιο εμπόριο και οι αγορές θα συνεχίσουν, για πολύ καιρό ακόμα, να κινούνται εν μέσω αβεβαιότητας. Σε τελική ανάλυση, το πρόβλημα για τις αγορές δεν είναι τόσο το αν οι δασμοί θα είναι 10%, 15% ή υψηλότεροι, όσο το ότι κανείς δεν γνωρίζει ποιο καθεστώς θα ισχύει σε έξι ή δώδεκα μήνες. Όσο η εμπορική πολιτική των ΗΠΑ παραμένει αντικείμενο νομικών αμφισβητήσεων, προσωρινών λύσεων και πολιτικών ελιγμών, η παγκόσμια οικονομία θα λειτουργεί πάνω σε «κινούμενη άμμο». Και αυτό είναι, πέραν πάσης αμφιβολίας, το πιο τοξικό περιβάλλον για επενδύσεις, εμπόριο και ανάπτυξη.
