Το ζήτημα
Στις 20 Φεβρουαρίου 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε ότι οι δασμοί που επιβλήθηκαν υπό τον Νόμο Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) είναι αντισυνταγματικοί.
Η απόφαση αυτή σημαίνει την άμεση κατάργηση όλων των δασμών που επεβλήθησαν υπό αυτή τη νομική βάση, συμπεριλαμβανομένων των δασμών κατά Κίνας, Μεξικού, Καναδά και των αμοιβαίων δασμών κατά δεκάδων χωρών.
Ωστόσο, λίγες ώρες μετά, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε νέο «παγκόσμιο» δασμό 10% υπό την Ενότητα 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, διατηρώντας τις οικονομικές πιέσεις.
Η προσωρινή ανακούφιση από την απόφαση του δικαστηρίου δεν αλλάζει τη θεμελιώδη εικόνα: χωρίς ριζική αλλαγή πολιτικής, η πιθανότητα ύφεσης στις ΗΠΑ παραμένει υψηλή, με την πρωθύστερη οικονομική παρατήρηση πως οι δασμοί είναι φόρος (ή έστω προσιδιάζουν τις επιδράσεις αυτών), που κατά κανόνα πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Το παραπάνω αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα αν συνυπολογισθεί η αποδυνάμωση της αγοράς εργασίας, που αποδυναμώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς.
Η νομική βάση και οι εναλλακτικές οδοί
Αναλύοντας νομικά σε αδρές γραμμες, ο IEEPA παρέχει στον Πρόεδρο εξουσία να «διερευνά, μπλοκάρει, ρυθμίζει, κατευθύνει και αναγκάζει, ακυρώνει, εξουδετερώνει, αποτρέπει ή απαγορεύει... εισαγωγή ή εξαγωγή».
Η κυβέρνηση Τραμπ ερμήνευσε αυτή τη διατύπωση ως παρέχουσα εξουσία επιβολής δασμών.
Όμως, το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε αυτή την ερμηνεία, επισημαίνοντας ότι ο νόμος δεν αναφέρει πουθενά τις λέξεις «δασμοί» ή «τέλη». Αν το Κογκρέσο επιθυμούσε να εκχωρήσει τέτοια εξουσία, θα το είχε κάνει ρητά.
Η λογική είναι ορθή, και εδράζεται επί της βάσης πως μόνο το Κογκρέσο έχει συνταγματική εξουσία να επιβάλλει φόρους στον αμερικανικό λαό. Και οι δασμοί είναι πράγματι φόρος, αν και όχι στους ξένους προμηθευτές αλλά στις αμερικανικές επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Ωστόσο, υπάρχουν εναλλακτικές νομικές οδοί που η κυβέρνηση μπορεί να χρησιμοποιήσει.
Πρώτον, η Ενότητα 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974 επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς έως 15% για διάστημα όχι μεγαλύτερο των 150 ημερών όταν υπάρχουν μεγάλα και σοβαρά ελλείμματα ισοζυγίου πληρωμών.
Ο Τραμπ επικαλέστηκε αυτή την ενότητα επιβάλλοντας τον προαναφερθέντα «παγκόσμιο» δασμό 10%. Και μολονότι εξ αυτού προκύπτει ότι πέραν του ορίου των 150 ημερών, η απόφαση επιβολής δεν μπορεί να επαναληφθεί χωρίς δράση του Κογκρέσου, αφετέρου οι 150 ημέρες σε ένα τόσο παγκοσμιοποιημένο οικονομικό σύστημα είναι αρκετοί για να δημιουργήσει ανεπανόρθωτη ζημία.
Δεύτερον, η Ενότητα 232 του Νόμου Εμπορικής Επέκτασης του 1962 επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλλει δασμούς ή ποσοστώσεις αν ο υπουργός Εμπορίου διαπιστώσει ότι οι εισαγωγές απειλούν την εθνική ασφάλεια.
Αυτή η οδός δεν έχει ρητό χρονικό όριο δασμών και μπορεί τεχνικά να διαρκέσει επ' αόριστον.
Είναι η πιο πιθανή μακροπρόθεσμη λύση που θα επιδιώξει η Κυβέρνηση, παρόλο που οποιαδήποτε έκθεση που συμπεραίνει ότι οι εκτεταμένοι δασμοί είναι αναγκαίοι θα αντιμετωπίσει έντονη αντίσταση από το Κογκρέσο και κινδυνεύει να προσβληθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο.
Τρίτον, η Ενότητα 301 του Εμπορικού Νόμου του 1974 επιτρέπει στον εκπρόσωπο Εμπορίου να εκκινήσει έρευνα και αν διαπιστωθεί ότι μία ξένη χώρα εμπλέκεται σε άδικες πρακτικές, ο πρόεδρος μπορεί να επιβάλλει δασμούς. Οι δασμοί κατά της Κίνας το 2018 επιβλήθηκαν υπό αυτή την εξουσιοδότηση.
Τέταρτον, η Ενότητα 201 του Εμπορικού Νόμου του 1974 επιτρέπει προσωρινούς δασμούς αν η Διεθνής Επιτροπή Εμπορίου διαπιστώσει σοβαρή βλάβη από παγκόσμιο ανταγωνισμό ή αιφνίδια αύξηση εισαγωγών. Συνήθως περιορίζονται σε τέσσερα χρόνια με δυνατότητα επέκτασης.
Η πραγματική επίδραση των δασμών
Βάσει επίσημων οικονομοτεχνικών μελετών, στους πρώτους οκτώ μήνες του 2025, οι εισαγωγείς απορρόφησαν το 94% της αύξησης τιμών που προκλήθηκε από τους δασμούς. Τον Νοέμβριο, το ποσοστό αυτό μειώθηκε στο 86%, καθώς οι εταιρείες αναδιοργάνωσαν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και εντατικοποίησαν τις διαπραγματεύσεις με ξένους προμηθευτές.
Οι αλλαγές στις εφοδιαστικές αλυσίδες είναι εμφανείς. Το μερίδιο των εισαγωγών από την Κίνα έπεσε από περίπου 24% το 2017 σε 9% το 2025. Παράλληλα, χώρες όπως το Μεξικό και το Βιετνάμ αύξησαν το μερίδιό τους. Αυτή η μετατόπιση αντικατοπτρίζει την προσπάθεια των εταιρειών να ελαχιστοποιήσουν το κόστος δασμών, αλλά δεν εξαλείφει το πρόβλημα.
Σύμφωνα με τη Tax Foundation, οι δασμοί που επιβλήθηκαν το 2025 αντιπροσώπευαν μέση αύξηση φόρου περίπου 1.000 δολαρίων ανά αμερικανικό νοικοκυριό. Το μεγαλύτερο μέρος προερχόταν από τους δασμούς IEEPA που πλέον καταργήθηκαν. Ωστόσο, οι εναπομείναντες δασμοί υπό την Ενότητα 232 θα κοστίσουν ακόμη περίπου 400 δολάρια ανά νοικοκυριό φέτος. Αυτό είναι σημαντική βελτίωση, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί τριβή σε μία εποχή που οι καταναλωτές δεν μπορούν να την αντέξουν.
Οι δασμοί θα δημιουργήσουν μόνιμη αρνητική επίδραση στο ΑΕΠ περίπου 0,2% ετησίως. Αυτό δεν περιλαμβάνει καν τις επιπτώσεις από αντίποινα άλλων εθνών.
Άρα, θα αυξήσουν τα φορολογικά έσοδα κατά περίπου 490 δισ. δολάρια την επόμενη δεκαετία, αλλά αυτά τα χρήματα προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τις τσέπες αμερικανικών εταιρειών και καταναλωτών.
Η επιδεινούμενη κατάσταση της οικονομίας
Η πανδημία COVID-19 μπορεί να φαίνεται ξεχασμένη, πλέον, αλλά οι επιπτώσεις της συνεχίζουν να διαχέονται στη χώρα με τρόπο παρόμοιο με την 11η Σεπτεμβρίου.
Στην αρχή της πανδημίας, η οικονομία συρρικνώθηκε. Οι απώλειες θέσεων εργασίας αυξήθηκαν και οι τρόποι ζωής άλλαξαν δραστικά. Κανείς, δεν προέβλεψε ότι η οικονομία θα ανέκαμπτε τόσο γρήγορα όσο τελικά έγινε. Αυτό προκάλεσε σημαντικά προβλήματα εφοδιαστικής αλυσίδας.
Το αποτέλεσμα αυτών των διαταραχών, σε συνδυασμό με χαμηλά επιτόκια και ποσοτική χαλάρωση, ήταν αύξηση των τιμών περιουσιακών στοιχείων. Η μέση τιμή κατοικίας εκτινάχθηκε και ο πληθωρισμός έφτασε σε υψηλά πολλών δεκαετιών.
Αν και αυτές οι συνθήκες ήταν δύσκολες, η Federal Reserve ενήργησε γρήγορα. Ορισμένες κυβερνητικές δράσεις επίσης βοήθησαν να μειωθεί ο πληθωρισμός ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη μεγάλη χώρα στον πλανήτη. Αλλά το αποτέλεσμα ήταν υψηλά επιτόκια που έχουν προκαλέσει δυσκολίες στην αγορά κατοικιών τα τελευταία χρόνια και βουτιά στην εμπιστοσύνη των καταναλωτών.
Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά. Ακριβώς όταν φαινόταν ότι το χειρότερο είχε περάσει και ότι η μείωση των επιτοκίων θα γινόταν η νέα κανονικότητα, επιβλήθηκαν οι δασμοί. Αυτό δημιούργησε πληθωριστικές πιέσεις που αποδείχθηκαν επιβλαβείς για τον αμερικανικό λαό.
Συνοψίζοντας
Παρά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου, ο κίνδυνος ύφεσης στις ΗΠΑ παραμένει υψηλός. Η βραχυπρόθεσμη ανακούφιση είναι παραπλανητική καθώς οι οικονομικές πιέσεις δεν εξαλείφονται, απλώς μετατοπίζονται σε διαφορετική νομική βάση˙ Η νομική αβεβαιότητα θα συνεχιστεί, μιας και, όπως προελέχθη, υπάρχουν τέσσερις εναλλακτικές οδοί για επιβολή δασμών (Ενότητες 122, 232, 301, 201), με την Ενότητα 232 να είναι η πιθανότερη μακροπρόθεσμη λύση μιας και δεν έχει χρονικό όριο και μπορεί να διαρκέσει επ' αόριστον˙ Η ζημία στο ΑΕΠ φαίνεται μόνιμη, ή έστω δύσκολα αναστρέψιμη, διότι οι δασμοί αναμένεται να δημιουργήσουν μόνιμη αρνητική επίδραση 0,2% ετησίως στο ΑΕΠ, χωρίς καν να υπολογίζονται τα αντίποινα άλλων εθνών, ενώ και τα 490 δισ. δολάρια φορολογικά έσοδα είναι ψευδαίσθηση αφού δεν προέρχονται από ξένους προμηθευτές αλλά από αμερικανικές επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Οι επενδυτές ίσως προεξοφλήσουν αυτά και μειώσουν την έκθεση σε κυκλικούς τομείς (καταναλωτικά διαρκή αγαθά, βιομηχανικά, πρώτες ύλες) που θα πληγούν από ενδεχόμενη ύφεση, με προτίμηση σε αμυντικούς τομείς (Υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, βασικά καταναλωτικά αγαθά, υγειονομική περίθαλψη). Ενδέχεται να ωφεληθούν εταιρείες με έκθεση σε μη αμερικανικές αγορές (που δεν επηρεάζονται από την αμερικανική εμπορική πολιτική) ή εταιρείες που επαναπατρίζουν παραγωγή στις ΗΠΑ, ειδικά σε μεσο-μακροπόθεσμο ορίζοντα. Τέλος, προσοχή χρειάζονται εταιρείες που εξαρτώνται από εισαγωγές (ηλεκτρονικά, έπιπλα, αυτοκίνητα), καθώς θα δουν συμπίεση περιθωρίων.
