Το Χρηματιστήριο της Αθήνας βρίσκεται εδώ και μερικούς μήνες σε ένα σπάνιο και υπό προϋποθέσεις προνομιακό ενδιάμεσο καθεστώς. Έχει πάψει να είναι μια τυπική αναδυόμενη αγορά, αλλά ακόμα απέχει από το να καταταχθεί πλήρως στις ανεπτυγμένες.
Αυτή η «γκρίζα ζώνη» λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής επενδυτικού ενδιαφέροντος, επιτρέποντας στο ΧΑ να προσελκύει κεφάλαια τόσο από funds που επενδύουν σε αναδυόμενες αγορές (EM), όσο και από ενεργούς διαχειριστές που εστιάζουν σε ανεπτυγμένες.
Για να το θέσουμε απλά, η ελληνική αγορά σήμερα ανήκει ταυτόχρονα σε περισσότερα του ενός επενδυτικά… σύμπαντα.
Η «γκρίζα ζώνη»
Ως γνωστόν, οι μεγάλοι index providers -MSCI, FTSE Russell, STOXX, S&P Dow Jones- χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια αξιολόγησης και κατάταξης των αγορών, με αποτέλεσμα ο ίδιος χρηματιστηριακός χώρος να αντιμετωπίζεται διαφορετικά.
Η ελληνική αγορά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όπως εξηγεί η Pantelakis Securities στην έκθεσή της για τις προοπτικές του 2026, οι ελληνικές μετοχές βρίσκονται πλέον στο κατώφλι της αναβάθμισής τους (μετά από περισσότερο από μία δεκαετία) από αναδυόμενη σε ανεπτυγμένη αγορά. Ο FTSE έχει ήδη λάβει τη σχετική απόφαση, η οποία θα τεθεί σε ισχύ στις 21 Σεπτεμβρίου 2026.
Οι STOXX και S&P Dow Jones θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν, επισημαίνουν οι αναλυτές της Pantelakis, με τις σχετικές επίσημες ανακοινώσεις να αναμένονται τον Απρίλιο και την εφαρμογή τους επίσης τον Σεπτέμβριο. Αυτό αφήνει ως βασικό εκκρεμές ζήτημα την οικογένεια δεικτών του MSCI, την οποία έχει ως benchmark η πλειονότητα των EM funds. Ωστόσο, υπάρχει αυξημένη πιθανότητα και ο MSCI να πατήσει το «κουμπί» της αναβάθμισης του ΧΑ τον Ιούνιο, με την εφαρμογή της να τοποθετείται πιθανότατα το 2027.
Διχογνωμία για την αναβάθμιση
Η εν λόγω μετάβαση αναμένεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις για την ελληνική αγορά. Ενώ η πιθανή αναβάθμιση του ΧΑ δημιουργεί προσδοκίες για προσέλκυση νέων και σημαντικών ροών κεφαλαίων, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο… φαίνονται.
Αναλυτές της JP Morgan έχουν κατ’ επανάληψη επισημάνει ότι η αναβάθμιση του ΧΑ στις ανεπτυγμένες αγορές θα έχει αρνητικές συνέπειες. Εν ολίγοις, ένα από τα βασικά επιχειρήματά τους είναι ότι η ελληνική αγορά και οι εισηγμένες της, λόγω μεγέθους, θα «χαθούν» μέσα στο σύμπαν των ανεπτυγμένων αγορών και ότι η στάθμισή τους θα είναι αμελητέα. Υπενθυμίζουν μάλιστα ότι όταν η Ελλάδα αναβαθμίστηκε σε ανεπτυγμένη αγορά το 2001, το ενδιαφέρον για την αγορά κατέρρευσε ραγδαία και υποθέτουν ότι «το ίδιο θα συμβεί ξανά».
Επιφυλακτική εμφανίζεται και η HSBC, που επίσης εκτιμά ότι η πιθανή αναβάθμιση του ΧΑ από τον MSCI θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αρνητικός καταλύτης, ενώ στο παρελθόν, μιλώντας στο Insider.gr, ο επικεφαλής του Γραφείου Επενδύσεων ΕΜΕΑ της UBS Global Wealth Management, Θέμης Θεμιστοκλέους, είχε περιγράψει την ενδεχόμενη μετάταξη της Ελλάδας ως «ένα ενδιαφέρον δίλημμα». Εξηγώντας πως, «αν και θα συνιστά προφανώς μια αναγνώριση των σημαντικών εξελίξεων που προέκυψαν μετά την κρίση της ευρωζώνης, υπάρχει ένα στοιχείο προβληματισμού: αρνητικές ροές κεφαλαίων, σε συνδυασμό με το μικρό μέγεθος της ελληνικής αγοράς συγκριτικά με άλλες ανεπτυγμένες αγορές, ενδέχεται να περιορίσουν τη σημασία της, ως προς το tracking error, για τους διαχειριστές κεφαλαίων».
Αυτό που εύστοχα επισημαίνει η Pantelakis Securities, είναι ότι είναι δύσκολο να εξαχθούν άμεσες συγκρίσεις με το 2001, καθώς εκείνη η περίοδος συνέπεσε με μια παγκόσμια πτωτική αγορά, μετά το σκάσιμο της «φούσκας» του Nasdaq, αλλά και με ένα υψηλό σημείο εκκίνησης αποτιμήσεων για τις εγχώριες μετοχές.
«Τελικά, το ζήτημα καταλήγει στη στάθμιση της αγοράς στους δείκτες» λέει η Pantelakis και εξηγεί πως «η Ελλάδα είναι πιθανό να μεταβεί από μια μεσαίου μεγέθους συμμετοχή στον χώρο των Emerging Markets (περίπου 0,7% του FTSE Global EM) σε μια πολύ μικρή συμμετοχή στον χώρο των ανεπτυγμένων αγορών (κάτω από 0,1% αντίστοιχα)».
Ο κρίσιμος ρόλος των ενεργών διαχειριστών
Σε περίπτωση αναβάθμισης του ΧΑ, οι αναλυτές της Pantelakis εκτιμούν ότι είναι πιθανό οι εκροές από παθητικά EM funds να αντισταθμιστούν, σε μεγάλο βαθμό, από εισροές από τα πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος παθητικά DM funds.
Το κρίσιμο ερώτημα, όπως λένε, αφορά τους ενεργούς διαχειριστές. «Πολλοί από αυτούς ενδέχεται να μην δώσουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην Ελλάδα, αντιμετωπίζοντάς την απλώς ως μια ‘προσιτή’ πηγή μικρού tracking error» αναφέρουν χαρακτηριστικά. Και υπογραμμίζουν ότι ο κίνδυνος αυτός εντείνεται από την έλλειψη πραγματικά μεγάλων κεφαλαιοποιήσεων στην εγχώρια αγορά, καθώς μόνο 5-8 μετοχές αναμένεται να πληρούν τα κριτήρια εισόδου στον χώρο των ανεπτυγμένων αγορών, λόγω των σαφώς υψηλότερων ορίων, με τις υπόλοιπες να υποβαθμίζονται στην κατηγορία των small caps.
Με τα σημερινά δεδομένα πάντως, εκτιμούν ότι η ελληνική αγορά θα εμφανίζεται ολοένα και πιο συχνά στα ραντάρ των mainstream επενδυτών, καθώς η χώρα έχει πλέον αποκτήσει επενδυτική βαθμίδα και προσφέρει ευρύτερη επιλογή μετοχών - ο δείκτης MSCI Greece Standard (Large Cap) έχει διευρύνει τη σύνθεσή του σε 9 μετοχές, από μόλις 3 το 2021.
Είναι αλήθεια ότι στο παρελθόν, όπως προκύπτει από αντίστοιχες περιπτώσεις άλλων αγορών, οι ανακατατάξεις αυτές έχουν δημιουργήσει ευκαιρίες για ενεργούς επενδυτές, οι οποίοι, έχοντας τη δυνατότητα να επενδύουν εκτός benchmark, μπορούν να προχωρούν σε αλλαγές κατανομής κεφαλαίων αμέσως μετά την ανακοίνωση της απόφασης και πριν από την πραγματική εφαρμογή της.
Σπάνια περίπτωση
Σε αντίθεση με πολλές αναδυόμενες αγορές, το ΧΑ διαθέτει θεσμική συνέχεια, ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, τραπεζικό σύστημα πλήρως ενταγμένο στον πυρήνα της Ευρωζώνης και εταιρείες που λειτουργούν με όρους ανεπτυγμένων αγορών. Αυτό του επιτρέπει να αντιμετωπίζεται από πολλούς διαχειριστές όχι ως «αναδυόμενη», αλλά ως μια μικρή, ειδική ευρωπαϊκή αγορά με αυξημένο περιθώριο αναβάθμισης.
Αυτό ενισχύει την ελκυστικότητα της ελληνικής αγοράς σε αυτή τη φάση της μετάβασης. Διότι, αναδυόμενη χρηματιστηριακή αγορά δε σημαίνει κατ’ ανάγκη αναδυόμενη οικονομία. Η κατάταξη της αγοράς γίνεται με κριτήρια μεγέθους, ρευστότητας, free float και προσβασιμότητας, και όχι με βάση το κατά κεφαλήν εισόδημα ή το επίπεδο ανάπτυξης. Η Νότια Κορέα και η Ταϊβάν συγκαταλέγονται στις τέσσερις μεγαλύτερες αγορές του MSCI EM, με αθροιστική στάθμιση που ξεπερνά το 30%, παρά το γεγονός ότι δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αναδυόμενες οικονομίες με την κλασική έννοια.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ελάχιστες αγορές βρίσκονται σε παρόμοια θέση. Η Πολωνία και, σε εντελώς διαφορετική κλίμακα, η Νότια Κορέα αποτελούν παραδείγματα αγορών που παραμένουν Emerging σε έναν δείκτη και Developed σε άλλον. Όμως η ελληνική αγορά ξεχωρίζει, καθώς συνδυάζει μικρό μέγεθος, υψηλή ευαισθησία στις κεφαλαιακές ροές και ξεκάθαρο αφήγημα re-rating.
Έτσι, το χρηματιστήριο μπορεί να είναι «αναδυόμενο», αλλά η οικονομία και οι εισηγμένες εταιρείες λειτουργούν σε περιβάλλον ανεπτυγμένης αγοράς. Για το ΧΑ αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται σε sweet spot, όπως το περιγράφει η Global X, καθώς οι ελληνικές μετοχές είναι προσβάσιμες τόσο από επενδυτές αναδυόμενων όσο και ανεπτυγμένων αγορών. Εν τέλει, η παρούσα μεταβατική περίοδος -και όχι απαραίτητα η τελική κατάταξη- εξελίσσεται πιθανότατα ως η πιο ενδιαφέρουσα από επενδυτικής άποψης.
