Η νέα έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) φωτίζει την «ανάμεικτη» πρόοδο που έχει καταγραφεί στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων διεθνώς, δίνοντας έμφαση στους τομείς της ηπατίτιδας και του HIV. Συγκεκριμένα η έκθεση αξιολογεί την πρόοδο στην εφαρμογή των Παγκόσμιων Στρατηγικών του Τομέα Υγείας (GHSS) για τον HIV, την ιογενή ηπατίτιδα και τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις (ΣΜΝ) για την περίοδο 2022-2030.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, έως το τέλος του 2025, 32 εκατομμύρια άνθρωποι που ζούσαν με τον ιό HIV λάμβαναν θεραπεία και από το 2010, οι νέες μολύνσεις από τον ιό HIV έχουν μειωθεί κατά 42% και οι θάνατοι που σχετίζονται με το AIDS κατά 57%. Ωστόσο, 9 εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε σωτήρια θεραπεία για τον ιό HIV, και οι νέες μολύνσεις συνεχίζουν να αυξάνονται σε αρκετές περιοχές, ιδίως μεταξύ βασικών πληθυσμών, συμπεριλαμβανομένων των ανδρών που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες, των εργαζομένων στο σεξ, των ατόμων που κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών, των τρανς ατόμων και των ατόμων που βρίσκονται στις φυλακές.
Πρόοδος έχει επίσης σημειωθεί στην αντιμετώπιση της ιογενούς ηπατίτιδας. Από το 2015, οι ετήσιες λοιμώξεις από ηπατίτιδα Β έχουν μειωθεί κατά 32% και οι θάνατοι που σχετίζονται με την ηπατίτιδα C έχουν μειωθεί κατά 12% παγκοσμίως. Παρά τα οφέλη αυτά, η ιογενής ηπατίτιδα παραμένει μια από τις πιο θανατηφόρες μολυσματικές ασθένειες στον κόσμο, στοιχίζοντας περίπου 1,3 εκατομμύρια ζωές το 2024, με τη θνησιμότητα να συνεχίζει να αυξάνεται.
Η πρόοδος στην παγκόσμια αντιμετώπιση των ΣΜΝ είναι όπως προαναφέρθηκε ανάμεικτη. Οι χώρες έχουν ενισχύσει τις εθνικές πολιτικές και έχουν βελτιώσει τον έλεγχο και τη θεραπεία της σύφιλης κατά την εγκυμοσύνη, ενώ η κάλυψη του εμβολιασμού κατά του HPV έχει αυξηθεί μέτρια. Ταυτόχρονα, τα ποσοστά ΣΜΝ αυξάνονται σε αρκετές χώρες και κοινότητες, ενώ υπάρχει αυξανόμενη αντοχή στα αντιβιοτικά που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της γονόρροιας.
Τι γίνεται με τις εμμένουσες προκλήσεις υγείας
Παρά την πρόοδο, σημαντικά κενά εξακολουθούν να εμποδίζουν τις προσπάθειες για την εξάλειψη του HIV, της ιογενούς ηπατίτιδας και των ΣΜΝ έως το 2030.
Όσον αφορά τον ιό HIV, οι μειώσεις στη χρηματοδότηση από διεθνείς δωρητές το 2025 διέκοψαν τα προγράμματα πρόληψης σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε προληπτική αγωγή πριν από την έκθεση (PrEP). Παρόλο που ορισμένες κυβερνήσεις έχουν παρέμβει για τη διατήρηση των υπηρεσιών, τα προκαταρκτικά δεδομένα δείχνουν ότι η χρήση της PrEP έχει μειωθεί σε ορισμένες χώρες και κοινότητες.
Όσον αφορά την ιογενή ηπατίτιδα, οι θάνατοι που συνδέονται με την ηπατίτιδα Β έχουν αυξηθεί κατά 17% από το 2015. Η κάλυψη της διάγνωσης και της θεραπείας παραμένει χαμηλή, ιδιαίτερα για την ηπατίτιδα Β, παρά τη διαθεσιμότητα εξαιρετικά αποτελεσματικών φαρμάκων που θα μπορούσαν να αποτρέψουν εκατομμύρια θανάτους. Καθώς οι χώρες προετοιμάζονται να γιορτάσουν την Παγκόσμια Ημέρα Ηπατίτιδας με θέμα «Ηπατίτιδα: Ας την αναλύσουμε», η έκθεση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη άρσης των οικονομικών, κοινωνικών και συστημικών εμποδίων που συνεχίζουν να περιορίζουν την πρόσβαση στην πρόληψη, τον έλεγχο, τη θεραπεία και τη φροντίδα της ηπατίτιδας για εκατομμύρια ανθρώπους.
Η παγκόσμια αντιμετώπιση των ΣΜΝ παραμένει εκτός πορείας λόγω της αυξανόμενης συχνότητας εμφάνισης ΣΜΝ, της αυξανόμενης μικροβιακής αντοχής και της ανεπαρκούς κάλυψης του εμβολιασμού κατά του HPV και του προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Τα επίμονα κενά στην επιτήρηση, τη διάγνωση, τη χρηματοδότηση και τα συστήματα πληροφοριών για την υγεία περιορίζουν περαιτέρω την ικανότητα των χωρών να παρακολουθούν την επιδημία και να αναβαθμίζουν αποτελεσματικές υπηρεσίες πρόληψης, ελέγχου και θεραπείας.
Προτεραιότητες για το 2030
«Αυτή η έκθεση αφηγείται δύο ιστορίες. Καταδεικνύει από τη μία πλευρά τι είναι δυνατό όταν οι χώρες επενδύουν στην υγεία, τις κοινότητες και την επιστήμη. Αλλά δείχνει επίσης πόσο γρήγορα μπορεί να ανατραπεί η πρόοδος λόγω των διαταραχών της χρηματοδότησης, των ανθρωπιστικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και των επίμονων ανισοτήτων», δήλωσε ο Δρ.Τέντρος Άντχανομ Γιεμπρεγιέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ. Ο Γενικός Διευθυντής πρόσθεσε πως κατά τα επόμενα πέντε χρόνια, πρέπει να οικοδομηθούν ολοκληρωμένα, ανθεκτικά συστήματα υγείας που θα φτάνουν σε όσους έχουν μείνει πιο πίσω.
Η έκθεση προσδιορίζει την ένταξη ως μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες για την επιτάχυνση της προόδου. Οι χώρες που αναφέρουν τα ισχυρότερα αποτελέσματα παρέχουν ολοένα και περισσότερο υπηρεσίες για τον ιό HIV, την ιογενή ηπατίτιδα και τα ΣΜΝ μέσω της πρωτοβάθμιας υγειονομικής περίθαλψης, μαζί με υπηρεσίες για τη φυματίωση, τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, την υγεία μητέρας και παιδιού και τα μη μεταδοτικά νοσήματα.
Στόχος η διακοπή της κάθετης μετάδοσης από τη μητέρα στο βρέφος
Η εξάλειψη της μετάδοσης του HIV, της σύφιλης και της ηπατίτιδας Β από τη μητέρα στο παιδί παραμένει βασική προτεραιότητα. Είναι ενθαρρυντικό το γεγονός ότι ολοένα και περισσότερες χώρες υποβάλλουν αίτηση για επικύρωση της εξάλειψης από τον ΠΟΥ, αποδεικνύοντας ότι η επιτυχία είναι εφικτή όταν ενισχυθούν οι ολοκληρωμένες υπηρεσίες υγείας μητέρας και παιδιού.
Η αξία της χορήγησης της λενακαπαβίρης, που ήδη είναι διαθέσιμη σε 10 χώρες
Περαιτέρω οφέλη μπορούν να επιτευχθούν με την επέκταση των ψηφιακών λύσεων υγείας, την ενίσχυση των διαλειτουργικών συστημάτων επιτήρησης και πληροφοριών υγείας, την κλιμάκωση των πλατφορμών ελέγχου πολλαπλών ασθενειών και τη διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε καινοτομίες. Αυτές περιλαμβάνουν βελτιωμένη διάγνωση, έλεγχο σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων με εγγύηση ποιότητας και τεχνολογίες πρόληψης μακράς δράσης, όπως η συνιστώμενη από τον ΠΟΥ δύο φορές ετησίως ενέσιμη λενακαπαβίρη. Η λενακαπαβίρη εισάγεται τώρα σε 10 χώρες (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) και έχει προγραμματιστεί η κυκλοφορία της σε άλλες 14. Η σύσταση του ΠΟΥ για την προφύλαξη με δοξυκυκλίνη μετά από έκθεση (δοξυκυκλίνη PEP) προσφέρει επίσης μια πολλά υποσχόμενη νέα ευκαιρία για τη μείωση των βακτηριακών σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων σε πληθυσμούς που διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο.
Ενοποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες
Για να υποστηρίξει τις χώρες στην ενίσχυση των αντιδράσεων, ο ΠΟΥ δημοσίευσε τις πρώτες ενοποιημένες κατευθυντήριες οδηγίες παροχής υπηρεσιών για τον ιό HIV, οι οποίες συγκεντρώνουν τις πιο πρόσφατες συστάσεις, βασισμένες σε στοιχεία, για να βοηθήσουν τις χώρες να οργανώσουν την πρόληψη, τον έλεγχο, τη θεραπεία και τη μακροχρόνια φροντίδα του HIV. Ο ΠΟΥ δημοσίευσε επίσης κατευθυντήριες οδηγίες επιτήρησης του HIV , οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για τη βελτίωση των συστημάτων ρουτίνας επιτήρησης του HIV και την ενίσχυση της χρήσης των εθνικών δεδομένων υγείας για δράσεις δημόσιας υγείας.
«Αυτή η αξιολόγηση είναι κάτι περισσότερο από μια απλή έκθεση προόδου. Είναι ένας πρακτικός οδηγός δράσης για το δεύτερο μισό αυτής της στρατηγικής περιόδου», δήλωσε η Δρ. Τερέζα Κασάεβα, Διευθύντρια του Τμήματος HIV, φυματίωσης, ηπατίτιδας και σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων του ΠΟΥ. «Επισημαίνει πού οι χώρες σημειώνουν επιτυχία, πού η πρόοδος καθυστερεί και πού οι επενδύσεις μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο. Μαζί με τη νέα μας ενοποιημένη παροχή υπηρεσιών HIV και τις οδηγίες επιτήρησης του HIV, ο ΠΟΥ εξοπλίζει τις χώρες με πρακτικά εργαλεία για να ενισχύσουν τα προγράμματα σήμερα και να προσεγγίσουν τους ανθρώπους και τις κοινότητες που τα χρειάζονται περισσότερο».
