Η ταυτόχρονη παρουσίαση της Ευρωπαϊκής έκθεσης 2026 για τα ναρκωτικά από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τα Ναρκωτικά (EUDA) και της αντίστοιχης Ελληνικής έκθεσης από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά ΕΚΤΕΠΝ εγείρει ανησυχίες και επιβεβαιώνει πως τα ναρκωτικά αποτελούν ένα παλιό-νέο φαινόμενο που εξελίσσεται διαρκώς με ραγδαία ταχύτητα. Επιπλέον, οι νέες συνθετικές ουσίες που εισέρχονται στο προσκήνιο να αυξάνουν τους κινδύνους για την υγεία, με τους πολλαπλούς χρήστες να αντιμετωπίζουν ακόμα μεγαλύτερο κίνδυνο τοξίκωσης και θανάτου.
Όπως επισημαίνει η Συντονίστρια του Δικτύου REITOX, των Εθνικών Κέντρων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τα Ναρκωτικά EUDA, Sandrine Sleiman, καταγράφεται στην Ευρώπη αύξηση στις συνθετικές ουσίες και μάλιστα σε ουσίες άγνωστης προέλευσης –γεγονός που καθιστά πλέον το τοπίο όχι απλώς διαφορετικό αλλά αχαρτογράφητο. Παράλληλα, σε όλες τις χώρες της ΕΕ, με εξαίρεση την Ελλάδα υποχωρεί σταθερά η χρήση κάνναβης.
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Η πατρίδα μας διαφοροποιείται από τα ευρωπαϊκά δεδομένα, καθώς εντός των συνόρων καταγράφεται η μεγαλύτερη αύξηση σε χρήσης κάνναβης από δεκαεξάχρονους έφηβους των τελευταίων 40 ετών, με το 11% των εφήβων ηλικίας 16 ετών να έχει κάνει έστω και μία φορά χρήση κάνναβης. Στην Ελλάδα έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί η εποχή όπου ο κίνδυνος από τα ναρκωτικά εστιάζονταν στην ηρωίνη. Σήμερα, πιο απειλητικά αναδεικνύονται τα συνθετικά ναρκωτικά, η κοκαΐνη και η τεράστια πρόκληση της πολλαπλής χρήστης, όπως επισημαίνει η επιστημονική υπεύθυνη του ΕΚΤΕΠΝ, Ιουλία Μπάφη.
Σύμφωνα με τα ελληνικά ευρήματα, υπολογίζεται ότι 4.000 έφηβοι στην Ελλάδα κάνουν χρήση κάνναβης, ενώ η χώρα μας στην πανευρωπαϊκή μελέτη ESPAD καταγράφει θλιβερή πρωτιά στο άτμισμα, που εισάγει νέους τρόπους αναφορικά με την εισαγωγή της κάνναβης, ειδικά σε εφήβους και νέους. Το γεγονός αυτό δημιουργεί πρόσθετους προβληματισμούς για την προστασία της νέας γενιάς.
Ανησυχητικά είναι κι άλλα ευρήματα όπως το ότι ο ένας στους δύο που έχουν κάνει χρήση κάνναβης έχουν χρησιμοποιήσει συνθετικά κανναβιδοειδή, ενώ ο ένας στους τρεις χρήστες ναρκωτικών που εισέρχεται σε θεραπεία είναι χρήστης κάνναβης-πράγμα που σημαίνει μπορεί ο κίνδυνος να μεγαλώνει αλλά παράλληλα γίνεται σημαντικό έργο στην θεραπεία και την αποκατάσταση.
Στην Ελλάδα, η κάνναβη και τα συνθετικά κανναβιδοειδή αποτελούν ουσιαστικά την πρώτη και την δεύτερη συχνότερη ουσία χρήσης, ενώ ακολουθεί σε μικρή απόσταση η κοκαΐνη. Σήμερα, πλέον στην πατρίδα μας ο ένας στους δύο χρήστες ναρκωτικών που κάνει αίτημα για θεραπεία για πρώτη φορά έχει χρησιμοποιήσει κοκαΐνη, ενώ μεγάλος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία είναι η πολλαπλή χρήση που επιβεβαιώνεται και από την επιδημιολογία των λυμάτων. Πρόκειται για έναν σημαντικό επιδημιολογικό δείκτη που μάς τον δίδαξε η πανδημία του κορονοϊού.
Πρωταθλητές στην πολλαπλή χρήση οι χρήστες της Β. Ελλάδας
Φαίνεται μάλιστα ότι στην πολλαπλή χρήση, το ρεκόρ κατέχει η περιοχή της Βορείου Ελλάδας, με τη Θεσσαλονίκη να κατέχει το υψηλότερο ποσοστό (76% των χρηστών κάνουν πολλαπλή χρήση), η λοιπή επικράτεια να έχει ποσοστό κατά μέσο όρο 77% και η Αττική να υπολείπεται ελαφρώς, με ποσοστό 70%.
Η πολλαπλή χρήση και τα συνθετικά ναρκωτικά που καταγράφουν μεγάλη έξαρση οδηγούν σε αύξηση των περιστατικών τοξίνωσης. Καταγράφηκαν 1327 περιστατικά τοξίνωσης στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων το 2024 με το 50% των περιστατικών να οφείλεται σε χρήση πολλών ουσιών.
Στο μεταξύ, οι θάνατοι από υπερβολική χρήση έχουν ελαφρώς μειωθεί κι αυτό είναι ένα αισιόδοξο στοιχείο. Καταγράφηκαν 194 θάνατοι από υπερβολική δόση το 2023 και από κει και πέρα την τελευταία 2ετία παρατηρείται σταθερή μείωση χάρη στα προγράμματα ναλοξόνης για τα οποία η ομότιμη καθηγήτρια ψυχιατρικής Μένη Μαλλιώρη και ο Αθανάσιος Θεοχάρης, πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ έχουν δώσει αληθινές μάχες, προκειμένου να εγκριθούν στην Ελλάδα στο πλαίσιο της εφαρμογής πολιτικών μείωσης της βλάβης.
Ανησυχητική αύξηση θανάτων από φαιντανύλη
Πρόσφατα ωστόσο καταγράφηκε ανησυχητική αύξηση θανάτων στη βόρεια Ελλάδα και την γειτονική Βουλγαρία από φαιντανύλη, μια συνθετική ουσία που μοιάζει με την ηρωϊνη. Επίσης, εντός του τελευταίου διμήνου καταγράφηκαν και εννιά θάνατοι στις φυλακές της Πάτρας, με τα αποτελέσματα των τοξικολογικών εξετάσεων να αναμένονται άμεσα.
Πέρα από το θέμα της τοξίκωσης και των θανάτων, υπάρχει και ο αυξημένος κίνδυνος για λοιμώξεις HIV καθώς και για ηπατίτιδες C, B και Α, που αυξάνεται περαιτέρω εξαιτίας της πολλαπλής χρήσης.
Καθοδόν η πρώτη εθνική πλατφόρμα για τις εξαρτήσεις
Μία επανάσταση που συντελείται από το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά ΕΚΤΕΠΝ είναι η δημιουργία της πρώτης Εθνικής Πλατφόρμας για τις Εξαρτήσεις ένα εμβληματικό έργο το οποίο ξεκίνησε με χρηματοδότηση από το υπουργείο υγείας, όταν υφυπουργός ψυχικής υγείας διατελούσε η Ζωή Ράπτη.
Η πλατφόρμα αυτή που αναμένεται να δοθεί δωρεάν στο κοινό είναι εξαιρετικά σημαντική καθώς καταγράφει τα πάντα σε αληθινό χρόνο: Δίνει επιδημιολογικούς χάρτες, ποσοστά, γραφήματα και εξασφαλίζει καταγραφή, παρακολούθηση και επιτήρηση των δεδομένων σε αληθινό χρόνο που είναι απαραίτητη προκειμένου να καταστεί η χώρα μας πιο παρεμβατική στο ζήτημα των ναρκωτικών. Συνοψίζοντας, η Ομότιμη καθηγήτρια Ψυχιατρικής ΕΚΠΑ Μένη Μαλλιώρη και η Ομότιμη καθηγήτρια Ιατρικής, ψυχολόγος Άννα Κοκκέβη επισημαίνουν πως τα ναρκωτικά αποτελούν ένα διαχρονικό φαινόμενο που διαρκώς εξελίσσεται και διαφοροποιείται, μάς οδηγεί σε αχαρτογράφητα νερά καθώς μπαίνουν στο προσκήνιο νέες συνθετικές άγνωστες και εξαιρετικά επικίνδυνες εξαρτησιογόνες ουσίες και εξελίσσεται με ταχύτητα όπως ισχύει για την τεχνολογία. Τα παρεμβατικά μέτρα δεν έχουν την ίδια ταχύτητα, με συνέπεια να τρέχουν πίσω από τις εξελίξεις. Παράλληλα, τα κυκλώματα διακίνησης ναρκωτικών παρουσιάζουν τεράστια ανθεκτικότητα-αρκεί να θυμηθούμε κατά την covid πανδημία, σε εποχής lock-down, η διακίνηση δεν καθυστερούσε!
Για να μπορέσουμε να προστατέψουμε τα παιδιά, τους εφήβους και τους ενήλικες, να εφαρμόσουμε τις πολιτικές μείωσης της βλάβης θα πρέπει να μπορούμε να καταγράφουμε τα πάντα σε αληθινό χρόνο και εκεί αναμένεται να βοηθήσει καθοριστικά η νέα πλατφόρμα του ΕΚΤΕΠΝ. Σχολιάζοντας τα ευρήματα της ευρωπαϊκής και της ελληνικής έκθεσης για το 2026, η ομότιμη καθηγήτρια ψυχιατρικής Μένη Μαλλιώρη τόνισε πως πρέπει να αναδειχθούν νέες κατευθυντήριες οδηγίες που θα γίνουν πράξη, από την κυβέρνηση ως νέες πολιτικές μείωσης της βλάβης και μία δική της πρόταση αφορά την εξέταση για χρήση κάνναβης ή κοκαϊνης των ανθρώπων που απευθύνονται στα επείγοντα ενός νοσοκομείου με ορισμένα συμπτώματα. Επίσης υπογράμμισε πως είναι σημαντική η προσθήκη ενός ακόμα νοσοκομείου, του Γενικού Νοσοκομείου Νίκαιας στο δίκτυο για την αντιμετώπιση των ναρκωτικών.
Στο πλαίσιο της παρουσίασης της Ευρωπαϊκής έκθεσης και της Ελληνικής έκθεσης για τα ναρκωτικά βραβεύτηκε η ομότιμη καθηγήτρια ιατρικής Άννα Κοκκέβη και ο προηγούμενος διευθυντής της ευρωπαϊκής οργάνωσης για τα ναρκωτικά EUDA, Alexis Goosdeel, που διατέλεσε διευθυντής από το 2015 έως και το 2025 και μεταμόρφωσε την δράση του οργανισμού, περνώντας από την συλλογή πληροφοριών στην παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών υγείας.
