Οι έξι ισχυροί και οι… 21 ανίσχυροι. Αλλάζει κάτι στην ΕΕ;

Εδώ και αρκετούς μήνες έχουμε επισημάνει τη βάσιμη προοπτική να ευδοκιμήσουν «εσωτερικοί κύκλοι» εντός της ΕΕ αναλόγως των προτεραιοτήτων των κρατών-μελών της και κυρίως των συνθηκών που δημιουργεί το νέο status των ευρωατλαντικών σχέσεων.

Ένα τέτοιο σχήμα παρατηρήσαμε π.χ. στη «συμμαχία των προθύμων» για την Ουκρανία στην οποία (προφανώς) συμμετείχε και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Μία ακόμα πιο ενδιαφέρουσα -καθώς βρίσκεται στον πυρήνα της ΕΕ και της Ευρωζώνης- περίπτωση είναι αυτή της ομάδας των «6» με γερμανική υπογραφή – αυτή του ΥΠΟΙΚ, σοσιαλιστή αντικαγκελαρίου της χώρας Λαρς Κλινγκμπάιλ. Όπου «6», οι ισχυρότερες ευρωπαϊκές οικονομίες: Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Πολωνία και Ολλανδία.

Οι υπουργοί οικονομικών συνεδρίασαν ήδη μέσω τηλεδιάσκεψης -ενόψει της Συνόδου κορυφής στις 12 Φεβρουαρίου- και θα συνεδριάσουν εκ νέου δια ζώσης πριν το επόμενο Eurogroup.

Διαβάστε ακόμα:

• Ευρώπη δύο ταχυτήτων προωθούν έξι ισχυρές οικονομίες
• Υπέρ μιας Ευρώπης «δύο ταχυτήτων» τάσσεται ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας

Με αφορμή τις «πληγές» που άνοιξε ο Ρούτε

Δεν είναι καθόλου εύκολο να είσαι Γ.Γ. του ΝΑΤΟ στις μέρες μας. Ειδικά όταν γνωρίζεις ότι η πραγματική δύναμη της Συμμαχίας που διοικείς προέρχεται από τις ΗΠΑ και πρόσφατα έχεις (επιτυχώς) απομακρύνει το ενδεχόμενο… η κυρίαρχη δύναμή σου να εισβάλει σε άλλη χώρα της συμμαχίας σου. Με τον Τραμπ απέναντί σου, πράγματι, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.

Ακόμα πιο δύσκολο ωστόσο είναι να αποδεχθεί η ΕΕ αβίαστα τις δηλώσεις Ρούτε που ακολούθησαν. Μιλώντας στις Επιτροπές Ασφάλειας & Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υποστήριξε: «Όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, απλώς ονειρεύεται».

Και συνέχισε: «Σε περίπτωση που η Ευρώπη επιχειρούσε να αναλάβει πλήρως την άμυνά της χωρίς τη στήριξη των ΗΠΑ, οι αμυντικές δαπάνες θα έπρεπε να αυξηθούν δραστικά, φτάνοντας ακόμη και το 10% του ΑΕΠ των ευρωπαϊκών κρατών».

Ο «ξεκάθαρα Ευρωπαίος» πρώην πρωθυπουργός της Ολλανδίας, μόνο τυχαία δεν επεσήμανε τα παραπάνω. Και εν πολλοίς όσα ανέφερε είναι κατανοητά με βάση το νέο του ρόλο. Όχι όμως και απολύτως εύλογα. Πρώτον γιατί βασίζονται σε δεδομένα μίας περιόδου που φαίνεται να έχει λήξει. Προφανώς το ΝΑΤΟ είναι εκείνο που μπορεί να εγγυηθεί την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ποιος έλλογος Ευρωπαίος ωστόσο πιστεύει σήμερα μετά βεβαιότητας ότι αν π.χ. ο Πούτιν εισβάλει στη Βαλτική, ο Τραμπ θα αποδεχθεί την ενεργοποίηση του περίφημου Άρθρου 5; Πρόκειται για τη θεμελιώδη αρχή της συλλογικής άμυνας που υποστηρίζει ότι μία ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους της συμμαχίας θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, υποχρεώνοντας τα άλλα μέλη να παράσχουν βοήθεια, ακόμα και με χρήση ένοπλης βίας, για την αποκατάσταση της ασφάλειας.

Όσο για την προϋπόθεση επένδυσης του 10% του ΑΕΠ των κρατών-μελών σε εξοπλισμούς προκειμένου να επιτευχθεί η αυτονομία της ΕΕ, προφανώς αυτό χρήζει αρκετών διευκρινίσεων. Π.χ. τι ακριβώς εννοούμε και ορίζουμε ως αυτονομία; Σε ποιο βαθμό την επιδιώκουμε; Και σε πόσο χρόνο;

Οι έξι ισχυροί

Η Γερμανία λοιπόν μέσω του υπουργού Οικονομικών της κάλεσε τις άλλες πέντε ισχυρότερες οικονομίες της Ευρωζώνης να δράσουν από κοινού σε τέσσερις άξονες:

• Ταχύτερη λειτουργία της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων
• Ενίσχυση του ρόλου του ευρώ ως ασφαλούς καταφυγίου, βασισμένου στην προβλεψιμότητα και στο κράτος δικαίου
• Καλύτερη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και ενσωμάτωση της άμυνας ως προτεραιότητας στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ
• Διασφάλιση στρατηγικών προμηθειών σπάνιων γαιών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων για κρίσιμα ορυκτά

Επί της αρχής, τα δύο πρώτα σημεία είναι απολύτως επιθυμητά εντός της Ευρωζώνης. Και δεν είναι η… Αυστρία, το Βέλγιο ή η Ελλάδα που έχουν έως σήμερα εμποδίσει την αντίστοιχη εμβάθυνση σε επίπεδο τραπεζικής ενοποίησης, Ένωσης Κεφαλαιαγορών, ρόλου του ESM κ.α.
Τα άλλα δύο σημεία είναι επίσης απολύτως γνωστά και αποτελούν ήδη σταθερές προτεραιότητες της ΕΕ. Αυτό που συνεπώς κρίνεται είναι πόσο γρήγορα θα λαμβάνονται στο εξής αποφάσεις και με ποιο τρόπο.

Για τα ζητήματα οικονομικής λειτουργίας της Ευρωζώνης, μπορεί ο Κυριάκος Πιερρακάκης να καλείται να διαχειριστεί μία ισχυρή ομάδα εντός της ομάδας του αλλά αυτό είναι μάλλον διαχειρίσιμο και ενδεχομένως καταλυτικό για τους στόχους που ο ίδιος έχει εξαγγείλει.

Σε ό,τι αφορά την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, τις αντίστοιχες επενδύσεις αλλά και τη διαχείριση του επόμενου κοινοτικού προϋπολογισμού της ΕΕ προς στήριξη της ανάπτυξης μέσω αμυντικών δαπανών, αυτό αποτελεί αντικείμενο που θα πρέπει να συμφωνήσουν πρώτα οι «6» και ακολούθως οι υπόλοιποι. Επιπροσθέτως, τα κονδύλια που απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου είναι πολλαπλάσια του συνόλου του κοινοτικού προϋπολογισμού και επί του παρόντος αφορούν κυρίως εθνικούς πόρους.

Κοντολογίς, η ομάδα των «6» στην παρούσα φάση δεν φαίνεται να αποτελεί τον κύκλο εκείνο των κρατών – μελών που μπορούν να προσδώσουν σημαντικούς βαθμούς αυτονομίας στην ΕΕ. Ωστόσο, αν και όταν συμφωνήσουν στο σύνολο της προσέγγισης στα παραπάνω ζητήματα, τότε πράγματι ανοίγει ο δρόμος για την ευρύτερη αυτονομία της Ευρώπης.

Επίσης, όταν και εφόσον οι ισχυρές οικονομίες έχουν βρει κοινή γραμμή σε άμυνα, οικονομία και ανταγωνιστικότητα, τότε ανοίγει η ουσιαστική συζήτηση για τον τρόπο λήψης αποφάσεων εντός ΕΕ. Γιατί τότε πράγματι ο νέος εσωτερικός κύκλος θα είναι και ισχυρός και αποτελεσματικός. Και θα μπορεί να αποφασίζει για λογαριασμό του και για λογαριασμό όσων κρατών-μελών τον ακολουθήσουν.

Και η Ελλάδα;

Θα το διατυπώσουμε λίγο άκομψα αλλά ξεκάθαρα. Η Ελλάδα για υπαρξιακούς λόγους οφείλει να συμμετέχει ενεργά σε οποιονδήποτε αντίστοιχο εσωτερικό κύκλο προκύψει. Κάθε τι άλλο είναι έως και αυτοκτονικό.

Μα αν οι αποφάσεις του κύκλου θέτουν σε κίνδυνο εθνικά μας συμφέροντα; θα ρωτήσει -αφελώς- κάποιος. Αν η Τουρκία έχει ενισχυμένο ρόλο, τι πρέπει να κάνουμε;

Πρώτον, από… έξω και χωρίς την ομπρέλα κάθε «νέας ομάδας» οι πιθανότητες να συμμετέχουμε στις εξελίξεις είναι σχεδόν μηδαμινές. Αντιθέτως, το βέλτιστο δυνατό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται εκ των έσω. (Επίσης, ο ετεροκαθορισμός μας δεν μπορεί να αποτελεί βασική επιλογή αλλά αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα.)

Δεύτερον, κάθε πιθανός εσωτερικός κύκλος της ΕΕ πηγάζει συνήθως από την αδυναμία μίας υφιστάμενης συμμαχίας να ανταποκριθεί στο ρόλο της. Συνεπώς, χρειαζόμαστε να ακολουθούμε σταθερά κάθε νέα εσωτερική συμμαχία που βασίζεται στον ευρωπαϊκό πολιτισμό και τις αρχές του.

Και τρίτον: Είμαστε Ευρώπη. Προφανώς, δεν είμαστε -σε απόλυτους αριθμούς- η ισχυρότερη οικονομία ούτε καν χρηματοδότης της. Είμαστε όμως αναπτυγμένη οικονομία, καθοριστικό γεωγραφικό της σύνορο και μέρος του πολιτισμού της.