Την επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας όρισε ως νούμερο ένα προτεραιότητά της η επικεφαλής της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, απευθύνοντας μάλιστα, ιστορικό άνοιγμα προς την Οτάβα. Παράλληλα, έθεσε ως ζητούμενο τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και την ενίσχυση της εγχώριας, καθαρής ενέργειας.
Ειδικότερα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε τη μετατροπή της σχέσης ΕΕ - Καναδά σε «Συμμαχία για το Μέλλον», που θα καλύπτει την έξυπνη μεταποίηση, την τεχνολογία, τη διασύνδεση των αμυντικών βιομηχανιών, την Αρκτική, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μπαταρίες, την ΑΙ, την κβαντική τεχνολογία, την κυβερνοασφάλεια και την οικονομική ασφάλεια. Προχώρησε ακόμη περισσότερο, προτείνοντας να ανοίξει η συζήτηση ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ.
«Η SOTEU είναι η ισχυρότερη αλλά μπορεί επίσης να μοιάζει τόσο ευάλωτη όσο ποτέ»
«Η κατάσταση της Ένωσής μας είναι η ισχυρότερη που υπήρξε ποτέ, αλλά μπορεί επίσης να μοιάζει τόσο ευάλωτη όσο ποτέ» υπογράμμισε στον πρόλογό της, ενώ παραπέμποντας στον Κάρολο Ντίκενς και την περιγραφή του για την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης ως «την καλύτερη και τη χειρότερη εποχή», τόνισε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με «εξαιρετικές προκλήσεις», αλλά ταυτόχρονα έχει επιλέξει «να χαράξει τον δικό της δρόμο», με μια ισχυρότερη και ανεξάρτητη Ευρώπη να αναδύεται.
Οικονομία, ενιαία αγορά και γραφειοκρατία
Η Φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι, παρά τη μεγάλη αγορά, την ισχυρή βιομηχανία, τις αποταμιεύσεις και το ευρώ, η Ευρώπη εξακολουθεί να κατακερματίζει τα κεφάλαια, τα δίκτυα και την αγοραστική της δύναμη. Ανακοίνωσε ότι, μετά την πολιτική συμφωνία για τον οδικό χάρτη «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά», στόχος είναι να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027 μια ιστορική αναμόρφωση της ενιαίας αγοράς.
Η Κομισιόν θα προτείνει περαιτέρω επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων, ιδιαίτερα για έργα στρατηγικού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, ενώ κάλεσε τις κυβερνήσεις να αναλάβουν τις ευθύνες τους, προτείνοντας ένα «σύμφωνο κατά του gold-plating» - της πρακτικής κατά την οποία τα κράτη προσθέτουν επιπλέον απαιτήσεις κατά την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Στο χρηματοπιστωτικό πεδίο, προανήγγειλε πρωτοβουλίες για την απλούστευση των κανόνων και τον περιορισμό του κατακερματισμού. Το ζητούμενο, όπως είπε, είναι ένα τραπεζικό σύστημα που να υπηρετεί όχι μόνο τη σταθερότητα αλλά και την ανάπτυξη, διαθέτοντας μεγαλύτερη ικανότητα ανάληψης κινδύνου. Παράλληλα, εξέφρασε την ανάγκη να παραμένουν στην Ευρώπη οι καινοτόμες επιχειρήσεις.
Ενέργεια και απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα
Η κ. Λάιεν αναγνώρισε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν μπορεί να παραμείνει ανταγωνιστική όσο οι τιμές της ενέργειας είναι διαρθρωτικά υψηλές. Μετά τη διακοπή του ρωσικού φυσικού αερίου, η ΕΕ διαφοροποίησε τις προμήθειές της και επένδυσε σε ΑΠΕ και πυρηνική ενέργεια. Ωστόσο, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανέδειξε ξανά το κόστος της γενικότερης εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα: από την έναρξη της σύγκρουσης η Ευρώπη κατέβαλε επιπλέον 90 δισ. ευρώ χωρίς να αποκτήσει περισσότερη ενέργεια.
Τάχθηκε υπέρ ενός τεχνολογικά ουδέτερου ενεργειακού μείγματος -ανανεώσιμες πηγές, πυρηνική ενέργεια, βιομεθάνιο και άλλες τεχνολογίες- υπό την προϋπόθεση ότι θα ενισχύει την ανεξαρτησία της Ευρώπης. Έθεσε στόχο να διπλασιαστεί έως το 2040 το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας, κίνηση που θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγής ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ.
Κίνα, εμπόριο και κρίσιμες πρώτες ύλες
Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η αναφορά στην Κίνα. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ απέναντί της έχει φθάσει το 1 δισ. ευρώ την ημέρα. Η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι το «δεύτερο κινεζικό σοκ» δεν αποτελεί μελλοντικό κίνδυνο αλλά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, προκαλώντας αποβιομηχάνιση σε ευρωπαϊκές περιφέρειες. Παράλληλα, επισήμανε ότι η Ευρώπη εξαρτάται από την Κίνα σε ποσοστό άνω του 80% για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες και έως 90% για ορισμένες σπάνιες γαίες.
Ανακοίνωσε τη δημιουργία νέας Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κρίσιμων Πρώτων Υλών, η οποία θα αναλαμβάνει κοινές προμήθειες και τη δημιουργία αποθεμάτων για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ημιαγωγούς, μπαταρίες, καθαρές τεχνολογίες και αμυντικά συστήματα ενώ περιέγραψε το καλοκαίρι του 2026 ως «καλοκαίρι της αλήθειας» με 660.000 καμένα στρέματα, απώλεια περίπου 12 εκατ. τόνων αγροτικής παραγωγής και περισσότερους από 35.000 πρόσθετους θανάτους κατά τους καύσωνες.
Προειδοποίησε ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο και ότι οι ακραίες θερμοκρασίες του φετινού καλοκαιριού ενδέχεται να αποδειχθούν από τις χαμηλότερες των επόμενων ετών. Διαβεβαίωσε ότι η ΕΕ θα παραμείνει προσηλωμένη στους κλιματικούς στόχους της, συνδυάζοντας μετριασμό των εκπομπών και προσαρμογή.
Έλεγχος στην ΑΙ
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το δεύτερο μεγάλο «σημείο καμπής», μαζί με την κλιματική αλλαγή κατά την Λάιεν που δήλωσε αισιόδοξη για τις δυνατότητές της, αλλά προειδοποίησε για μοντέλα που μπορούν να διευκολύνουν επιθέσεις χάκινγκ, να χρησιμοποιηθούν από εχθρικές δυνάμεις ή να αυτοβελτιώνονται με ανεξέλεγκτο τρόπο. Η ΕΕ θα επιδιώξει διεθνή συνεργασία με Καναδά, Ηνωμένο Βασίλειο και άλλους εταίρους στην αξιολόγηση και επαλήθευση μοντέλων, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στην ασφάλεια της ΑΙ,.
Ταυτόχρονα, δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει θεαματικά την υπολογιστική της ισχύ και να χρηματοδοτήσει τις πιο υποσχόμενες ευρωπαϊκές εταιρείες. Δεν έθεσε ως μοναδικό στόχο την κατασκευή των μεγαλύτερων προηγμένων μοντέλων, αλλά κυρίως τη μεταφορά της τεχνητής νοημοσύνης στην πραγματική οικονομία: στα εργοστάσια, στα νοσοκομεία, στη γεωργία ακριβείας, στα ενεργειακά δίκτυα, στην αυτόνομη οδήγηση και στην άμυνα.
Ακολούθως, γνωστοποίησε πως θα μπει σε ισχύ «Πράξη για τις Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας» έως το τέλος του 2026, με στόχο η τεχνολογία να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και τη βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης ενώ στο εμπορικό μέτωπο ανέφερε ότι μέσα στο έτος η ΕΕ υπέγραψε συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με την Ινδία, τη Mercosur, το Μεξικό, την Αυστραλία και την Ινδονησία, έχοντας πλέον εμπορικές συμφωνίες με περισσότερες από 80 χώρες.
Ανακοίνωσε νέο σχέδιο διεθνούς συνδεσιμότητας, τον «Μεσαίο Διάδρομο», που θα συνδέει τον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία απευθείας με την ευρωπαϊκή αγορά. Μέσω της Global Gateway, η ΕΕ θα επιδιώξει την κινητοποίηση έως 12 δισ. ευρώ σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, με στόχο τον τριπλασιασμό των εμπορικών ροών και τη μεγάλη μείωση του χρόνου μεταφοράς φορτίων έως το 2030.
Ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα
Περιέγραψε τις ρωσικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη ως απειλές που είναι «όλο και λιγότερο υβριδικές και όλο και λιγότερο απλές απειλές». Αναφέρθηκε σε κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, εμπρησμούς και εισβολές drones, ενώ ανακοίνωσε νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφαλείας και υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν ανταποκρίνονται πλέον στην ταχύτητα των απειλών.
Ουκρανία και κυρώσεις κατά της Ρωσίας
Η φον ντερ Λάιεν δεσμεύθηκε ότι η ΕΕ θα στηρίξει την Ουκρανία «περισσότερο από ποτέ» κατά τον επόμενο, ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα. Η στήριξη θα περιλαμβάνει ανθρωπιστική βοήθεια και θωράκιση των ενεργειακών υποδομών και της παροχής θέρμανσης. Ανακοίνωσε ενίσχυση της ουκρανικής αεράμυνας και επείγουσα παράδοση αμερικανικών πυραύλων Patriot, την αγορά των οποίων είχε ήδη εγκρίνει η ΕΕ, ανάπτυξη, μαζί με την Ουκρανία, ενός οικονομικού και αρθρωτού συστήματος αντιπυραυλικής άμυνας.
Κεντρικό σχέδιο αυτής της συνεργασίας θα είναι το «Freyja», το οποίο θα συνδυάζει την πολεμική εμπειρία και την καινοτομία της Ουκρανίας με την ευρωπαϊκή τεχνολογία και παραγωγική ικανότητα ενώ γνωστοποίησε πως έρχεται ένα νέο πρόγραμμα κοινών έργων με ουκρανικές επιχειρήσεις, χρηματοδοτούμενο από τα αδιάθετα κονδύλια του SAFE και αυστηρότερη εφαρμογή των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με έμφαση στο κλείσιμο όλων των διαύλων καταστρατήγησής τους.
Γάζα, Δυτική Όχθη και λύση δύο κρατών
Δήλωσε ότι η οδύνη στη Γάζα και η ανεξέλεγκτη βία εποίκων στη Δυτική Όχθη έχουν επηρεάσει βαθιά την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, εκφράζοντας ταυτόχρονα την απογοήτευσή της επειδή τα κράτη-μέλη δεν μπόρεσαν να σχηματίσουν τις αναγκαίες πλειοψηφίες για ενιαία ευρωπαϊκή αντίδραση, σημειώνοντας ότι μια διαιρεμένη Ευρώπη δεν μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις.
Ανέφερε ότι μέσω της πρωτοβουλίας Team Gaza συγκεντρώθηκαν 65 αντιπροσωπείες και δεσμεύθηκαν σχεδόν 1 δισ. ευρώ για την ανοικοδόμηση της Γάζας και τη στήριξη μιας σύγχρονης Παλαιστινιακής Αρχής. Επανέλαβε ότι το Ισραήλ έχει δικαίωμα στην αυτοάμυνα, αλλά και ότι οι Παλαιστίνιοι έχουν ισότιμο δικαίωμα να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια. Η ΕΕ, είπε, οφείλει να διατηρήσει ζωντανή την προοπτική λύσης δύο κρατών.
Μετανάστευση και προστασία των συνόρων
Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε τις πιέσεις στα ανατολικά σύνορα, στην Κρήτη, στη Μεσόγειο και στη Θέουτα με την εκμετάλλευση ευάλωτων ανθρώπων από διακινητές αλλά και από εχθρικές δυνάμεις. Τόνισε ότι όλα τα εξωτερικά σύνορα είναι ευρωπαϊκά, δηλώνοντας χαρακτηριστικά ότι «η Θέουτα είναι Ισπανία, είναι Ευρώπη». Ζήτησε την πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Επικαλέστηκε μείωση των παράτυπων αφίξεων κατά 55% την προηγούμενη διετία και επιπλέον 35% μέσα στο 2026.
Παράλληλα, ανακοίνωσε νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Καταστάσεων που θα ενεργοποιείται με αυστηρά κριτήρια και θα επιτρέπει προσωρινές, σαφώς οριοθετημένες αποκλίσεις από τις κανονικές διαδικασίες. Διαβεβαίωσε ότι θα διατηρούνται τα θεμελιώδη δικαιώματα, αλλά πρόσθεσε πως οι Ευρωπαίοι —και όχι οι διακινητές— θα αποφασίζουν ποιος εισέρχεται στην Ένωση.
Προανήγγειλε επίσης ενίσχυση της Frontex, επιτάχυνση των επιστροφών, συνεργασία έγκαιρης προειδοποίησης με τρίτες χώρες και καλύτερη διαδικτυακή ανίχνευση των μεταναστευτικών κινήσεων. Για την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της μετανάστευσης ανακοίνωσε Μεσογειακή Πρωτοβουλία για τις Δεξιότητες και την Απασχόληση των Νέων, καθώς και νέα «γραφεία πύλης» σε χώρες-εταίρους για ασφαλή και νόμιμη μετανάστευση.
Δημοκρατία, Ουγγαρία και κράτος δικαίου
Χαρακτήρισε την παραπληροφόρηση, τα deepfakes, την ξένη προπαγάνδα και την παρέμβαση στις εκλογές μορφές «γνωστικού πολέμου». Υποστήριξε ότι η ανοιχτή δημοκρατική συζήτηση, μια βασική ευρωπαϊκή δύναμη, χρησιμοποιείται από τους αντιπάλους της Ένωσης για τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Το Κέντρο Δημοκρατικής Ανθεκτικότητας, το οποίο είχε ανακοινωθεί το προηγούμενο έτος, βρίσκεται ήδη σε λειτουργία και θα ενισχυθεί με κοινή αξιοποίηση των πόρων των κρατών-μελών και των ευρωπαϊκών θεσμών.
Αναφέρθηκε ιδιαίτερα στην Ουγγαρία, λέγοντας ότι στις εκλογές της 12ης Απριλίου οι Ούγγροι επέλεξαν «τη δημοκρατία και την Ευρώπη». Υποστήριξε ότι άρχισε να αντιστρέφεται η διολίσθηση των προηγούμενων ετών, με πρόοδο κατά της διαφθοράς και της κρατικής χειραγώγησης, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στην ακαδημαϊκή ελευθερία. Ως αποτέλεσμα, αποδεσμεύθηκαν ευρωπαϊκές επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ.
Προστασία των παιδιών από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
Για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό ζήτησε ακόμη ισχυρότερη σύνδεση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με τον σεβασμό του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Για την προστασία των ανηλίκων μίλησε για «μεγάλη αιχμαλωσία των παιδιών», αναφερόμενη στις τέσσερις έως έξι ώρες που περνούν καθημερινά μπροστά σε οθόνες και στις επιπτώσεις στον ύπνο, στην ψυχική υγεία και στην κοινωνική τους ανάπτυξη. Η Κομισιόν θα προτείνει την Πράξη EU KIDS, με κλιμακωμένη προστασία ανά ηλικία:
- Καμία πρόσβαση σε social media κάτω των 13 ετών
- Από 13 έως 15 ετών, μόνο περιορισμένοι λογαριασμοί που θα δημιουργούνται και θα εποπτεύονται από τους γονείς, με λιγότερες λειτουργίες και χρονικούς περιορισμούς
- Κανονικός προσωπικός λογαριασμός μόνο από την ηλικία των 15 ετών.
- Για τις ηλικίες 15 έως 18, υποχρέωση των πλατφορμών να εφαρμόζουν ασφαλή σχεδιασμό.
Η πρόεδρος ανακοίνωσε αντιστροφή του βάρους απόδειξης: οι ίδιες οι πλατφόρμες θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι είναι ασφαλείς. Καταδίκασε τις εθιστικές λειτουργίες, την προώθηση ολοένα πιο ακραίου περιεχομένου και τη δημιουργία σεξουαλικοποιημένων εικόνων κοριτσιών μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Για το ευρύτερο κοινό προανήγγειλε Πράξη Ψηφιακής Δικαιοσύνης το φθινόπωρο.
Διεύρυνση και νέο «Κογκρέσο της Ευρώπης»
Η φον ντερ Λάιεν επανέλαβε ότι το μέλλον της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και των Δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κομισιόν θα παρουσιάσει οδικούς χάρτες για τις πλέον προηγμένες υποψήφιες χώρες. Η διαδικασία θα παραμείνει αξιοκρατική και ο σεβασμός των ευρωπαϊκών αξιών «μη διαπραγματεύσιμος». Καταδίκασε έντονα τη δημόσια εξύμνηση του Ράτκο Μλάντιτς κατά την κηδεία του στο Βελιγράδι, τονίζοντας ότι η δοξολογία εγκληματιών πολέμου δεν έχει θέση στην ΕΕ.
Ενόψει της 70ής επετείου της Συνθήκης της Ρώμης το 2027, ανακοίνωσε ένα νέο «Κογκρέσο της Ευρώπης», εμπνευσμένο από το συνέδριο του 1948. Σε αυτό θα συμμετάσχουν διανοούμενοι, συγγραφείς, καλλιτέχνες, επιστήμονες, πολίτες και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, με σκοπό να διαμορφώσουν ένα νέο όραμα ικανό να εμπνεύσει την επόμενη γενιά και να ανανεώσει το ευρωπαϊκό συλλογικό φαντασιακό.
