Σε τροχιά οριστικής θεσμοθέτησης μπαίνει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, με την κυβέρνηση να στοχεύει στην δημοσίευση της σχετικής ΚΥΑ σε ΦΕΚ έως τα τέλη Ιουνίου, μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης και των γνωμοδοτήσεων από τα αρμόδια θεσμικά όργανα. Το σχέδιο βρίσκεται πλέον στην τελική φάση επεξεργασίας, με το επόμενο διάστημα να θεωρείται κρίσιμο τόσο για τις επενδύσεις όσο και για τον τρόπο με τον οποίο θα αναπτύσσονται οι τουριστικοί προορισμοί τα επόμενα χρόνια. Μετά από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου έως τα τέλη Ιουνίου θα ακολουθήσει το επόμενο στάδιο που θα στρώσει τον δρόμο για την εφαρμογή του πλαισίου, κατά το οποίο η πολιτική ηγεσία θα εξειδικεύσει και θα μετατρέψεις σε δεσμευτικές νομοθετικές ρυθμίσεις τις βασικές κατευθύνσεις του νέου Χωροταξικού.
Το νέο χωροταξικό δεν αφορά μόνο μεγάλους επενδυτές ή τουριστικές επιχειρήσεις. Επηρεάζει άμεσα την τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς συνδέεται με έργα υποδομών, χρήσεις γης και χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλά και τις τοπικές κοινωνίες, αφού καθορίζει τα όρια ανάπτυξης σε νησιά, παράκτιες ζώνες, ορεινές περιοχές και προστατευόμενες εκτάσεις. Παράλληλα, αφορά ιδιοκτήτες ακινήτων, ξενοδοχειακές μονάδες, επενδυτές και μικρότερους επιχειρηματίες του τουρισμού, αλλά και πολίτες που ζουν σε περιοχές με αυξημένες πιέσεις από την τουριστική ανάπτυξη ή αναμένουν νέες επενδύσεις και έργα.
Σύμφωνα με όσα ανέφεραν η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατά την παρουσίαση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό την Δευτέρα, στόχος είναι η οργάνωση με κανόνες και όχι η ανατροπή ώριμων επενδύσεων και ως εκ τούτου, δεν θα υπάρξει αιφνιδιασμός για επενδυτικά σχέδια που έχουν ήδη προχωρήσει. Όπως επισημάνθηκε, επενδυτικά σχέδια που έχουν ήδη προχωρήσει σε επίπεδο οικοδομικής αδειοδότησης ή έχουν καταθέσει πλήρη φάκελο για την έκδοση των απαιτούμενων εγκρίσεων δεν αναμένεται να επηρεαστούν από το νέο πλαίσιο.
Κάνοντας μια πρώτη αποτίμηση, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ανέφερε ότι πρόκειται για «μια πρόταση που έρχεται να καλύψει ένα θεσμικό κενό που υφίσταται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία». Όπως εξήγησε, η πρόταση «εδράζεται και βασίζεται στο σχέδιο που παρουσιάστηκε μέσα στο 2024», το οποίο εμπλουτίστηκε μέσα από «τα πολλά και ουσιαστικά σχόλια που κατατέθηκαν στη δημόσια διαβούλευση».
Σύμφωνα με τον υπουργό, ολοκληρώνονται επίσης τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια στην επικράτεια, καθώς και οι ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες για τις προστατευόμενες περιοχές. Όπως ανέφερε, από το 2019 έχουν εγκριθεί ειδικές περιβαλλοντικές μελέτες που προστατεύουν 236 επιπλέον περιοχές Natura και, μαζί με τις 75 που υπήρχαν το 2019, η χώρα διαθέτει πλέον 311 εγκεκριμένες μελέτες που καλύπτουν ουσιαστικά το 73% της συνολικής έκτασης Natura.
Οι βασικές αλλαγές του νέου Ειδικού Χωροταξικού για τον Τουρισμό
Η τελική πρόταση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό παρουσιάστηκε τη Δευτέρα 11 Μαΐου από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και την υπουργό Τουρισμού, Όλγα Κεφαλογιάννη, σηματοδοτώντας - σύμφωνα με τα δύο υπουργεία - μια συνολική μεταρρύθμιση στον χωρικό σχεδιασμό της χώρας με στόχο τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο και ανθεκτικό τουριστικό μοντέλο.
Το νέο πλαίσιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη χωροταξική μεταρρύθμιση που, όπως επισημάνθηκε, προχωρά ταυτόχρονα με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και τη Βιομηχανία (τα οποία αναμένεται να παρουσιαστούν μέσα στις επόμενες ημέρες), αλλά και με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τις προστατευόμενες περιοχές.
Σύμφωνα με όσα ανέφεραν οι δύο υπουργοί, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό λειτουργεί ως «πυξίδα» για τη στρατηγική της τουριστικής ανάπτυξης, θέτοντας ενιαίους κανόνες για το πού, πώς και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αναπτυχθεί τουριστική δραστηριότητα στη χώρα. Βασικοί άξονες του σχεδιασμού είναι η ανάπτυξη με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και η θωράκιση των προορισμών απέναντι στην κλιματική κρίση και τις διεθνείς πιέσεις.
Οι μεγάλες αλλαγές σε νησιά, ακτές και ορεινούς προορισμούς
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία της «ελληνικής αυθεντικότητας», με το σχέδιο να προβλέπει διαφύλαξη του ελληνικού τοπίου, προστασία της ταυτότητας των νησιών, ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και διατήρηση του brand «Ελλάδα» διεθνώς.
Κεντρικός στόχος του νέου μοντέλου είναι, σύμφωνα με την κ. Κεφαλογιάννη, η χρονική και χωρική διασπορά του τουρισμού, με την κυβέρνηση να επιδιώκει ανάπτυξη «12 μήνες τον χρόνο» και αποσυμφόρηση των ώριμων προορισμών μέσω ανάδειξης νέων περιοχών και μορφών τουρισμού. Στο πλαίσιο αυτό δίνεται προτεραιότητα στην ορεινή Ελλάδα και στους εναλλακτικούς προορισμούς.
Το νέο πλαίσιο βασίζεται σε πέντε στρατηγικούς άξονες: τη χρονική και χωρική διάχυση του τουρισμού, την προώθηση σύγχρονων και θεματικών μορφών τουρισμού, τη μείωση περιφερειακών ανισοτήτων, την απλούστευση των διαδικασιών χωροθέτησης και τον συντονισμό όλων των βαθμίδων σχεδιασμού, καθώς και την ανάπτυξη κρίσιμων υποδομών όπως μεταφορές, περιβαλλοντικές υποδομές και ψηφιακά δίκτυα.
Στην πράξη, το νέο σύστημα κατηγοριοποιεί τον εθνικό χώρο σε πέντε βασικές κατηγορίες τουριστικής ανάπτυξης, ανάλογα με τον βαθμό τουριστικής πίεσης και ωριμότητας κάθε περιοχής. Οι περιοχές κατηγορίας Α αφορούν ζώνες ελεγχόμενης ανάπτυξης, δηλαδή προορισμούς με ήδη υψηλή τουριστική επιβάρυνση όπου προβλέπονται αυστηρότεροι περιορισμοί, ενώ οι περιοχές Β χαρακτηρίζονται ως αναπτυγμένες τουριστικά. Οι κατηγορίες Γ, Δ και Ε αφορούν αναπτυσσόμενες περιοχές, περιοχές πρώιμης ανάπτυξης και περιοχές ενίσχυσης ειδικής ανάπτυξης, όπου το πλαίσιο επιχειρεί να κατευθύνει νέα τουριστική δραστηριότητα και επενδύσεις. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για μητροπολιτικές περιοχές, νησιά, παραλιακές ζώνες, ορεινές περιοχές, αλλά και για περιοχές με ειδικό καθεστώς όπως προστατευόμενες περιοχές, μικροί και εγκαταλελειμμένοι οικισμοί, αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και ιστορικοί τόποι. Το πλαίσιο ξεκαθαρίζει ότι σε περίπτωση χωρικής ταύτισης θα υπερισχύουν οι πιο προστατευτικές προβλέψεις για το φυσικό περιβάλλον.
Οι νέοι κανόνες δόμησης, οι κλίνες και η προστασία των πόρων
Το σχέδιο εισάγει και συγκεκριμένες ρυθμίσεις αρτιότητας. Για τις περιοχές κατηγορίας Α προβλέπεται ελάχιστη αρτιότητα 16 στρεμμάτων, για τις περιοχές Β θα ισχύουν τα 12 στρέμματα και για τις περιοχές Γ έως Ε θα ισχύουν τα 8 στρέμματα.
Ειδικές ρυθμίσεις προβλέπονται και για τα νησιά, τα οποία χωρίζονται σε τρεις ομάδες: άνω των 250 τετραγωνικών χιλιομέτρων, από 20 έως 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα και κάτω των 20 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Για τις δύο τελευταίες κατηγορίες τίθεται όριο έως 100 κλίνες, ενώ προβλέπονται και ειδικές ρυθμίσεις για νησιά κάτω των 1.000 στρεμμάτων. Παράλληλα, για τις νησιωτικές περιοχές προβλέπεται όριο 100 κλινών στις περιοχές κατηγορίας Α και 350 κλινών στις περιοχές κατηγορίας Β.
Σημαντικές παρεμβάσεις εισάγονται και για την παράκτια ζώνη. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό προβλέπει ότι τα πρώτα 25 μέτρα από την ακτογραμμή τίθενται σε καθεστώς πλήρους προστασίας, με πλήρη απαγόρευση διαμορφώσεων και κατασκευών. Εξαιρούνται μόνο έργα πρόσβασης για ΑμεΑ και ασθενοφόρα, καθώς και παρεμβάσεις που προβλέπονται από τη σχετική νομοθεσία περί αιγιαλού και παραλίας.
Το πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές προβλέψεις για την προστασία των υδάτινων πόρων και ειδικές κατευθύνσεις για τις πισίνες νέων τουριστικών εγκαταστάσεων. Συγκεκριμένα, υπάρχει σύσταση για χρήση θαλασσινού νερού στις πισίνες εντός τουριστικών καταλυμάτων και εγκαταστάσεων ειδικής τουριστικής υποδομής, ενώ προτείνεται και η εγκατάσταση υδατοδεξαμενών συλλογής όμβριων υδάτων σε όλες τις νέες τουριστικές υποδομές, ανεξαρτήτως μεγέθους.
Παράλληλα, θεσπίζεται νέο σύστημα περιβαλλοντικής κατάταξης των τουριστικών καταλυμάτων, με αξιολόγηση βάσει περιβαλλοντικής απόδοσης σε τομείς όπως η ύδρευση, η ενέργεια και τα απόβλητα. Το σύστημα θα είναι υποχρεωτικό για τα κύρια καταλύματα και θα συνοδεύεται από κίνητρα για αναβάθμιση κατηγορίας ή επέκταση υφιστάμενων μονάδων. Σύμφωνα με την παρουσίαση, η έναρξη εφαρμογής τοποθετείται στον Ιανουάριο του 2025.
Στο ίδιο πλαίσιο, περιλαμβάνεται δέσμη κατευθύνσεων για την ανάπτυξη και ενίσχυση βασικών υποδομών, όπως οδικά δίκτυα, περιβαλλοντικές υποδομές, ψηφιακά δίκτυα και υποδομές υγείας, με στόχο πιο ανθεκτικούς και λειτουργικούς τουριστικούς προορισμούς. Ταυτόχρονα, προβλέπεται και η αξιοποίηση του τέλους ανθεκτικότητας για έργα προστασίας, πρόληψης και αναβάθμισης των προορισμών, καθώς και η ενίσχυση συνεργειών μεταξύ κράτους, τοπικής αυτοδιοίκησης και θεσμικών φορέων.
Όπως επισημάνθηκ,ε θα υπάρχει και μηχανισμός παρακολούθησης της εφαρμογής του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, καθώς και δυνατότητα αναπροσαρμογής του, ώστε το πλαίσιο να μπορεί να επικαιροποιείται με βάση τις νέες συνθήκες, τις πιέσεις στους προορισμούς και τα δεδομένα που θα προκύπτουν από την εφαρμογή του.
Τα επόμενα βήματα μέχρι τη θεσμοθέτηση – Οι ημερομηνίες, οι διαβουλεύσεις και τα συμβούλια που θα κρίνουν το τελικό σχέδιο
Ως προς το χρονοδιάγραμμα του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, ο γενικός γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, Ευθύμιος Μπακογιάννης, παρουσίασε αναλυτικά τα στάδια που απομένουν μέχρι την τελική θεσμοθέτηση του πλαισίου, περιγράφοντας τόσο τη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης όσο και τα θεσμικά όργανα από τα οποία θα περάσει το σχέδιο μέχρι να αποκτήσει κανονιστική ισχύ.
Το σχέδιο βρίσκεται πλέον στην τελική φάση διαβούλευσης, η οποία θα διαρκέσει περίπου 50 ημέρες. Μέχρι τη Δευτέρα 25 Μαΐου το κείμενο θα παραμείνει αναρτημένο στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προκειμένου φορείς, επαγγελματικοί οργανισμοί, τοπική αυτοδιοίκηση, επενδυτές αλλά και κάθε ενδιαφερόμενος να μπορούν να αποστείλουν ηλεκτρονικά τις παρατηρήσεις και τις παρεμβάσεις τους.
Ο ίδιος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μακρά προεργασία που έχει προηγηθεί για να φτάσει το σχέδιο σε αυτό το στάδιο. Όπως είπε, προηγήθηκε μια πολυετής διεπιστημονική μελέτη, η οποία διήρκεσε περίπου έξι χρόνια και εκπονήθηκε από ειδική ομάδα μελετητών. Παράλληλα, ακολούθησαν δύο ξεχωριστές διαδικασίες διαβούλευσης.
Η πρώτη αφορούσε τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ενώ στη συνέχεια προέκυψε η ανάγκη συμπληρωματικής αξιολόγησης λόγω της ευρωπαϊκής οδηγίας που αφορά τις περιοχές Natura. Για τον λόγο αυτό εκπονήθηκε ειδική πρόσθετη μελέτη περιβαλλοντικής εκτίμησης, η οποία επίσης τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση.
Μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, το επόμενο βήμα θα είναι η σύγκληση του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας ώστε να γνωμοδοτήσει επί του σχεδίου και να εκδώσει το πόρισμά του μέχρι τις αρχές Ιουνίου.
Στη συνέχεια, όλα τα πορίσματα, μαζί με τη γνωμοδότηση του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας, θα εισαχθούν στο Κεντρικό Συμβούλιο Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων το οποίο και θα εισηγηθεί προς την πολιτική ηγεσία των υπουργείων Περιβάλλοντος και Τουρισμού την τελική κύρωση του χωροταξικού. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, η διαδικασία αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι τα μέσα Ιουνίου, με στόχο η θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου να έχει προωθηθεί στα δύο υπουργικά γραφεία έως τις 30 Ιουνίου.
Ο γενικός γραμματέας αναφέρθηκε αναλυτικά και στο μεταβατικό καθεστώς εφαρμογής. Όπως εξήγησε, οι σχετικές χωροταξικές ρυθμίσεις είναι ήδη έτοιμες, ενώ τα σχέδια και οι επενδύσεις που δεν εμπίπτουν στις εξαιρέσεις της μεταβατικής περιόδου θα υπάγονται άμεσα στους νέους κανόνες του χωροταξικού. Εξαιρέσεις θεωρούνται επενδύσεις που διαθέτουν ήδη οικοδομική άδεια, Προεδρικό Διάταγμα ή έχουν φτάσει στο στάδιο πλήρους περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι πολλές από τις κατευθύνσεις του χωροταξικού δεν μετατρέπονται αυτόματα σε δεσμευτικές ρυθμίσεις, καθώς το ίδιο το χωροταξικό πλαίσιο δεν διαθέτει από μόνο του πλήρη νομοθετική εξουσιοδότηση. Αυτό σημαίνει ότι για ορισμένες παρεμβάσεις και περιορισμούς θα απαιτηθούν πρόσθετες νομοθετικές πρωτοβουλίες από την πολιτική ηγεσία των δύο υπουργείων, ώστε οι κατευθύνσεις να αποκτήσουν κανονιστική ισχύ.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής του χωροταξικού. Όπως είπε, αμέσως μετά τη θεσμοθέτηση του πλαισίου το υπουργείο θα ξεκινήσει τη διαδικασία δημιουργίας ειδικού παρατηρητηρίου, το οποίο θα παρακολουθεί την εξέλιξη των περιβαλλοντικών και χωροταξικών δεδομένων, αλλά και την εφαρμογή των προβλέψεων του εθνικού χωροταξικού σχεδιασμού.
