Στη Βουλή εισάγεται σήμερα για ψήφιση το σχέδιο νόμου του ΥΠΕΝ για τις περιοχές Natura, μετά τη συζήτησή που προηγήθηκε στη Διαρκής Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου, με τις σχετικές ρυθμίσεις να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας έντονης πολιτικής και νομικής σύγκρουσης.
Με άμεσο αποτύπωμα σε ιδιοκτήτες εκτός σχεδίου και σε χιλιάδες ακίνητα, το σχέδιο νόμου για τις περιοχές Natura ανοίγει - υπό όρους - δρόμο για οργανωμένη δόμηση εκεί όπου μέχρι σήμερα κυριαρχούσε η αβεβαιότητα. Το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να βάλει κανόνες, αλλά ταυτόχρονα πυροδοτεί έντονη σύγκρουση για το πού τελειώνει η προστασία του περιβάλλοντος και πού ξεκινά η ανάπτυξη.
Κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές – Πολεοδομικές ρυθμίσεις – Διατάξεις περιβαλλοντικής και δασικής προστασίας», την Τετάρτη στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, υπερασπίστηκε τις ρυθμίσεις, επιμένοντας ότι «δεν πρόκειται για χαλάρωση της προστασίας», αλλά για «εισαγωγή κανόνων εκεί όπου σήμερα υπάρχει αβεβαιότητα και άναρχη κατάσταση».
Στην τοποθέτησή του, ο κ. Παπασταύρου επεσήμανε ότι «δεν πρόκειται για χαλάρωση της προστασίας», αλλά για «εισαγωγή κανόνων εκεί όπου σήμερα υπάρχει αβεβαιότητα και άναρχη κατάσταση». Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «σήμερα έχουμε ένα καθεστώς που δεν προστατεύει ουσιαστικά τις περιοχές Natura, αλλά δημιουργεί σύγχυση και ανασφάλεια δικαίου», προσθέτοντας ότι η παρέμβαση «έρχεται να βάλει τάξη, με σαφείς όρους και προϋποθέσεις».
- Διαβάστε ακόμα - Δόμηση σε περιοχές Natura: Το «φίλτρο» του ΣτΕ και το ρίσκο που έρχεται μετά τον νόμο
Natura: «Δεν καταργείται η προστασία – μπαίνουν κανόνες»
Ο υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα των Natura, απαντώντας ευθέως στην κριτική περί «παραθύρου δόμησης». «Δεν καταργούμε την προστασία των περιοχών Natura», ανέφερε, τονίζοντας ότι «εκεί όπου επιτρέπεται οποιαδήποτε δραστηριότητα, αυτή θα γίνεται μόνο υπό αυστηρούς όρους, μέσα από πολεοδομικό σχεδιασμό και περιβαλλοντικές μελέτες».
Σύμφωνα με τον ίδιο, το βασικό πρόβλημα σήμερα είναι ότι «η εκτός σχεδίου δόμηση λειτουργεί χωρίς σχέδιο», ενώ το νέο πλαίσιο «μεταφέρει τη δραστηριότητα σε οργανωμένες μορφές, με κανόνες και έλεγχο». Σε αυτό το πλαίσιο, υπερασπίστηκε και τη δυνατότητα πολεοδόμησης σε συγκεκριμένες ζώνες Natura, υποστηρίζοντας ότι «μιλάμε για περιοχές με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας, όπου ήδη υπάρχουν χρήσεις και πιέσεις».
Ζώνη Δ: Πού ανοίγει το «παράθυρο»
Η πιο κρίσιμη αλλαγή εντοπίζεται στη λεγόμενη Ζώνη Δ των περιοχών Natura, δηλαδή στις ζώνες βιώσιμης διαχείρισης, όπου το επίπεδο προστασίας είναι χαμηλότερο σε σχέση με τους πυρήνες απόλυτης προστασίας. Εκεί, το νομοσχέδιο επιτρέπει - υπό αυστηρές προϋποθέσεις - την ένταξη εκτάσεων σε πολεοδομικό σχεδιασμό, ανοίγοντας τον δρόμο για οργανωμένη δόμηση αντί της διάσπαρτης εκτός σχεδίου ανάπτυξης.
Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι μπορεί να γίνει πολεοδόμηση μόνο εφόσον: υπάρχει πρόβλεψη στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, εντάσσεται σε Τοπικά ή Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια και διασφαλίζεται η σύνδεση με υφιστάμενους οικισμούς ή οργανωμένα σύνολα.
Παράλληλα, τίθεται και ποσοτικό όριο, καθώς στο πλαίσιο των πολεοδομικών σχεδίων (ΤΠΣ/ΕΠΣ) και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η έκταση που μπορεί να ενταχθεί προς πολεοδόμηση δεν μπορεί –κατά κανόνα– να υπερβαίνει το 20% της εξεταζόμενης περιοχής, όπως αυτή θα ορίζεται από τον σχεδιασμό, με στόχο να περιοριστεί η αλλοίωση του χαρακτήρα των ζωνών Natura.
Η λογική της ρύθμισης είναι ότι αντί για ανεξέλεγκτη εκτός σχεδίου δόμηση, η ανάπτυξη θα γίνεται συγκεντρωμένα, με υποδομές, όρους και περιβαλλοντικούς περιορισμούς.
Ωστόσο, ακριβώς αυτό το σημείο αποτελεί και την βασική εστία της αμφισβήτησης, δηλαδή το κατά πόσο η «οργανωμένη» δόμηση μπορεί τελικά να λειτουργήσει ως εργαλείο προστασίας ή ως μηχανισμός σταδιακής πίεσης στις προστατευόμενες περιοχές.
Το αποτύπωμα της νομολογίας και το στοίχημα του χωροταξικού
Η παρέμβαση του ΥΠΕΝ δεν έρχεται εν κενώ, αλλά σε ένα περιβάλλον όπου η νομολογία του Συμβούλιο της Επικρατείας έχει τα τελευταία χρόνια διαμορφώσει καθοριστικά τα όρια για τη δόμηση και τις χρήσεις γης, αναδεικνύοντας τα κενά και τις ασάφειες του υφιστάμενου χωροταξικού πλαισίου.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας , κατά τη συζήτηση την Τετάρτη, επιχείρησε να συνδέσει άμεσα το νομοσχέδιο με την ανάγκη συμμόρφωσης προς τη νομολογία, υποστηρίζοντας ότι «το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει αναδείξει με σαφήνεια τα κενά στον χωροταξικό σχεδιασμό».
Όπως ανέφερε, «δεν μπορούμε να συνεχίσουμε χωρίς ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που να αντέχει στον δικαστικό έλεγχο», αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι το νέο πλαίσιο επιχειρεί να προλάβει νέες εμπλοκές και ακυρώσεις.
Στην ίδια γραμμή, σημείωσε ότι «το νομοσχέδιο έρχεται να καλύψει αυτό το κενό», ώστε «να υπάρχει σαφές και συνταγματικά συμβατό πλαίσιο για τις χρήσεις γης», επιχειρώντας να μεταφέρει τη συζήτηση από τη διαχείριση της πίεσης στις Natura σε μια ευρύτερη ανάγκη θεσμικής σταθερότητας.
Η ανάγνωση αυτή, ωστόσο, δεν αναιρεί το γεγονός ότι η τελική αντοχή των ρυθμίσεων θα κριθεί στην πράξη, καθώς κάθε εφαρμοστική πράξη που θα εκδοθεί στη συνέχεια μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η έμφαση που δίνεται στα εργαλεία σχεδιασμού - όπως τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια αλλά και τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια - τα οποία καλούνται να εξειδικεύσουν τις χρήσεις γης και τους όρους ανάπτυξης, επιχειρώντας να δημιουργήσουν ένα συνεκτικό σύστημα κανόνων που θα αντέχει τόσο στον έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας όσο και στις πιέσεις για αξιοποίηση των εκτάσεων.
Η κριτική: Βιασύνη και νομικές σκιές
Απέναντι σε αυτή τη γραμμή, η κριτική που καταγράφηκε στη διαβούλευση αλλά και στη συζήτηση στην Επιτροπή είναι ιδιαίτερα αιχμηρή. Φορείς κάνουν λόγο για ρυθμίσεις που προκαλούν «σοκ», επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά ανοίγει θεσμικά η δυνατότητα οργανωμένης δόμησης σε περιοχές Natura, έστω και υπό όρους.
Παράλληλα, διατυπώθηκαν έντονες ενστάσεις για την διαδικασία, με αναφορές σε «ασφυκτικά χρονικά περιθώρια» και «προσχηματική διαβούλευση», καθώς το σύνολο των ρυθμίσεων τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση για περίπου δύο εβδομάδες, εν μέσω εορτών.
Στο ίδιο πλαίσιο, το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής άσκησε κριτική στις ρυθμίσεις για τις περιοχές Natura, κάνοντας λόγο για «παράθυρο» δόμησης σε προστατευόμενες περιοχές και εγείροντας ζητήματα ως προς τη συμβατότητά τους με το θεσμικό και συνταγματικό πλαίσιο.
Το βασικό επιχείρημα των επικριτών είναι ότι, παρά τις δικλείδες ασφαλείας, δημιουργείται ένα πλαίσιο που ενδέχεται να οδηγήσει σε σταδιακή πίεση για οικιστική ανάπτυξη μέσα σε προστατευόμενες περιοχές.
Το πραγματικό στοίχημα
Η ουσία της σύγκρουσης δεν είναι μόνο τεχνική. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση μιλά για «εξορθολογισμό» και «κανόνες». Από την άλλη, οι επικριτές βλέπουν μια μετατόπιση της ισορροπίας υπέρ της ανάπτυξης.
Κρίσιμο σημείο είναι ότι η πραγματική δοκιμασία του πλαισίου θα φανεί στην εφαρμογή του: εφόσον υπάρξουν προσφυγές, οι επιμέρους πράξεις (όπως τα πολεοδομικά σχέδια και τα Προεδρικά Διατάγματα που θα εξειδικεύσουν τις ρυθμίσεις) θα κριθούν από το Συμβούλιο της Επικρατείας, με βάση το Σύνταγμα και το ευρωπαϊκό Δίκαιο για τις προστατευόμενες περιοχές.
