Το επόμενο δίμηνο αναμένεται να αποδειχθεί καθοριστικό για χιλιάδες δικαιούχους των προγραμμάτων «Εξοικονομώ», καθώς εκεί θα κριθεί στην πράξη αν οι παρεμβάσεις θα ολοκληρωθούν και αν οι επιδοτήσεις θα καταβληθούν χωρίς απώλειες. Η μεταφορά των προθεσμιών έως τις 30 Ιουνίου που ανακοινώθηκε χθες από το ΥΠΕΝ δημιουργεί ένα στενό χρονικό παράθυρο, μέσα στο οποίο πρέπει να «κλείσουν» έργα, έλεγχοι και πληρωμές, σε μια αγορά που ήδη λειτουργεί υπό πίεση.
Τα προγράμματα «Εξοικονομώ 2021», «Εξοικονομώ 2023», «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους» και «Εξοικονομώ 2025» έχουν πλέον κοινό ορίζοντα ολοκλήρωσης έως τις 30 Ιουνίου 2026, δίνοντας επιπλέον χρόνο στους δικαιούχους, αλλά και συγκεντρώνοντας τις εκκρεμότητες στο ίδιο χρονικό σημείο.
Όταν δεν προλαβαίνει το συνεργείο
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα έργα καθυστερούν και δεν ολοκληρώνονται εντός προθεσμίας. Είτε λόγω καθυστερήσεων σε υλικά είτε λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας συνεργείων, πολλές παρεμβάσεις - ιδίως σε πολυκατοικίες ή σύνθετες ανακαινίσεις - δεν ολοκληρώνονται στον χρόνο που είχε αρχικά προγραμματιστεί. Σε αυτή την περίπτωση, ο δικαιούχος βρίσκεται εκτεθειμένος χωρίς να φταίει απαραίτητα ο ίδιος. Αν το έργο δεν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος Ιουνίου, υπάρχει κίνδυνος να χαθεί η επιδότηση, ακόμη κι αν έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό.
Για παράδειγμα, ιδιοκτήτης μπορεί να έχει ολοκληρώσει κουφώματα και θερμομόνωση, αλλά να εκκρεμεί η εγκατάσταση αντλίας θερμότητας που καθυστερεί λόγω προμηθευτή. Εάν αυτή δεν τοποθετηθεί εγκαίρως και δεν ολοκληρωθεί το έργο, κινδυνεύει να μην πληρωθεί για το σύνολο των παρεμβάσεων. Βέβαια, στα χαρτιά, αν πιαστεί ο στόχος ενεργειακής αναβάθμισης κατά τρεις ενεργειακές βαθμίδες, όπως προβλέπεται, το έργο μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς να εξαντληθεί η επιδότηση. Στην πράξη όμως, αυτό μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο.
Όταν καθυστερεί ο εργολάβος
Σε αρκετές περιπτώσεις, το έργο δεν «κολλάει» μόνο από εξωγενείς παράγοντες, αλλά από την ίδια την αλυσίδα υλοποίησης. Η αυξημένη ζήτηση έχει δημιουργήσει υπερφόρτωση σε εργολάβους και μηχανικούς, με αποτέλεσμα να μετατίθενται συνεχώς χρονοδιαγράμματα. Εδώ ο κίνδυνος είναι διπλός: είτε το έργο δεν ολοκληρώνεται εγκαίρως είτε ολοκληρώνεται πρόχειρα για να «προλάβει» την προθεσμία. Και στις δύο περιπτώσεις, ο δικαιούχος αναλαμβάνει ρίσκο, είτε οικονομικό είτε ποιοτικό. Ενδεικτικά, εργολάβος που έχει αναλάβει πολλαπλά έργα «Εξοικονομώ» μπορεί να μεταθέτει διαρκώς ημερομηνίες, με αποτέλεσμα το έργο να ολοκληρώνεται οριακά, χωρίς να έχουν γίνει όλες οι απαραίτητες διορθώσεις ή έλεγχοι, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στην τελική πιστοποίηση.
Όταν μπλοκάρει η πληρωμή
Ακόμη κι αν το έργο ολοκληρωθεί το έργο, το επόμενο κρίσιμο σημείο είναι οι πληρωμές. Η διαδικασία εκταμίευσης απαιτεί ελέγχους, δικαιολογητικά και πιστοποιήσεις, που σε περιόδους αιχμής καθυστερούν. Αν υπάρξει συσσώρευση εκκρεμοτήτων στις εγκρίσεις ή καταγραφούν ελλείψεις σε φακέλους, οι πληρωμές μπορεί να μετατεθούν, δημιουργώντας πρόβλημα ρευστότητας τόσο στους δικαιούχους όσο και στους επαγγελματίες που συμμετέχουν στα έργα.
Για παράδειγμα, δικαιούχος μπορεί να έχει ολοκληρώσει το έργο και να έχει πληρώσει προκαταβολικά τον προμηθευτή, αλλά η εκταμίευση της επιδότησης να καθυστερεί, με αποτέλεσμα να «κρατά» το κόστος για μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί ο διοικητικός έλεγχος.
Όταν όλα «κλείνουν» τον Ιούνιο
Το πιο δύσκολο σενάριο είναι το συνδυαστικό: έργα, έλεγχοι και πληρωμές συγκεντρώνονται στον ίδιο χρονικό ορίζοντα. Η μεταφορά όλων των προγραμμάτων σε ένα κοινό deadline δημιουργεί ένα «peak» που δοκιμάζει τόσο την αγορά όσο και το διοικητικό σύστημα. Για τους δικαιούχους, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να έχει ξεκινήσει το έργο αλλά πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πλήρως, να έχει περάσει ελέγχους και να έχει μπει σε διαδικασία πληρωμής εγκαίρως.
Τι σημαίνει τελικά η παράταση
Η παράταση έως τις 30 Ιουνίου λειτουργεί ως κρίσιμο «παράθυρο» και όχι ως χαλάρωση. Δίνει χρόνο, αλλά ταυτόχρονα συμπυκνώνει την πίεση. Για όσους υλοποιούν ήδη έργα, το επόμενο δίμηνο είναι καθοριστικό: εκεί θα κριθεί αν η επιδότηση θα κατοχυρωθεί ή θα χαθεί. Το βασικό μήνυμα για τους δικαιούχους είναι σαφές: συνεχής παρακολούθηση του έργου, στενή συνεργασία με μηχανικούς και προμηθευτές και έγκαιρη προετοιμασία των δικαιολογητικών. Σε διαφορετική περίπτωση, ακόμη και μικρές καθυστερήσεις μπορεί να έχουν δυσανάλογα μεγάλο κόστος.
Τι θα γίνει με όσους δεν προλάβουν να ολοκληρώσουν τις παρεμβάσεις;
Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» χρηματοδοτούνται από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, οι οποίοι συνδέονται με συγκεκριμένα ορόσημα και χρονοδιαγράμματα υλοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι η έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων δεν είναι απλώς ζήτημα επιδότησης για τον δικαιούχο, αλλά προϋπόθεση για να «κλειδώσουν» και οι ευρωπαϊκοί πόροι.
Αν τα ορόσημα δεν επιτευχθούν, τότε τίθεται σε κίνδυνο η εκταμίευση των σχετικών κονδυλίων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη χρηματοδότηση των έργων. Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο να αναζητηθεί κάλυψη για τους δικαιούχους που θα μείνουν μετέωροι μέσω άλλου χρηματοδοτικού εργαλείου παραμένει ανοιχτό.
Ωστόσο, μια τέτοια λύση θα σήμαινε εκ των πραγμάτων νέο κύκλο διαδικασιών, επιπλέον καθυστερήσεις, αυξημένη γραφειοκρατία και περαιτέρω ταλαιπωρία για τους πολίτες που έχουν ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα και βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης των παρεμβάσεων.
