Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη περάσει, δέκα ημέρες μετά την έναρξή της, σε μια νέα φάση. Το Ισραήλ έχει ανοίξει δεύτερο μέτωπο στον Λίβανο. Οι ΗΠΑ στέλνουν τρίτο αεροπλανοφόρο στην περιοχή, κινητοποιούν τον στόλο των στρατηγικών βομβαρδιστικών τους και το ενδεχόμενο μιας χερσαίας επέμβασης συζητείται όλο και πιο έντονα. Το Ιράν, που συνεχίζει να πλήττει γειτονικές του χώρες, στοχεύει πλέον και πολιτικούς στόχους, κάνοντας μάλιστα για πρώτη φορά χρήση πυρομαχικών διασποράς.
Τίποτα από τα παραπάνω δεν συνηγορεί σε μια ταχεία εκτόνωση της κρίσης και σε παύση των εχθροπραξιών. Αν και το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα, το οπλοστάσιό του εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή απειλή, καθώς δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες σε όλη την περιοχή βρίσκονται εντός της εμβέλειας των ιρανικών πυρών, ενώ συνεχίζουν να στοχοποιούνται σύμμαχοι και εταίροι των ΗΠΑ. Σε ό,τι αφορά οργανώσεις-δορυφόρους, όπως η Χεζμπολάχ, αν και αποδυναμωμένες εξακολουθούν να αποτελούν υπολογίσιμη απειλή.
Σε πολιτικό επίπεδο, η αντίδραση του ιρανικού καθεστώτος, με την ανάδειξη του αγιατολάχ Μοζτάμπα Χαμενεΐ ως νέου ηγέτη, δείχνει ότι η κατάσταση αυτή τη στιγμή απέχει από τον στόχο της ανατροπής που έχουν θέσει το Ισραήλ και οι ΗΠΑ. Γι’ αυτό ξένοι αναλυτές σχολιάζουν ότι, με τα τωρινά δεδομένα, οι στρατιωτικοί στόχοι (των ΗΠΑ) φαίνεται να είναι εφικτοί, όμως οι πολιτικοί στόχοι (του Ισραήλ) μπορεί να αποδειχθούν πιο δύσκολοι.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Σύμφωνα με στοιχεία που επεξεργάστηκε το International Institute of Strategic Studies, μεταξύ 28ης Φεβρουαρίου και 6ης Μαρτίου 2026, στις πρώτες 150 ώρες της σύγκρουσης, τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) είχαν επιβεβαιώσει περισσότερες από 2.150 αναχαιτίσεις ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAV), πυραύλων και ακόμη και μαχητικών αεροσκαφών. Περίπου το ένα τέταρτο αυτών αφορά ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ σχεδόν όλα τα υπόλοιπα ήταν UAV.
Το 75% των αναχαιτίσεων πραγματοποιήθηκαν κατά τις πρώτες τρεις ημέρες της σύγκρουσης, ενώ οι υπόλοιπες έλαβαν χώρα μεταξύ της τέταρτης και της έκτης ημέρας. Επίσης, το 75% περίπου αφορά αναχαιτίσεις που πραγματοποιήθηκαν από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (50%) και το Κουβέιτ (25%), ενώ οι υπόλοιπες πραγματοποιήθηκαν από το Κατάρ, το Μπαχρέιν, τη Σαουδική Αραβία και το Ομάν. Αν και τα στοιχεία αυτά πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή, λόγω περιορισμών στα διαθέσιμα δεδομένα, είναι μια χρήσιμη ένδειξη για το πώς διαχέεται γεωγραφικά και ποσοτικά ο ιρανικός όγκος πυρός.
Τι κρύβεται πίσω από την επιβράδυνση των ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων; Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το Ιράν μπορεί να αντιμετωπίζει, μετά τα σφοδρά πλήγματα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, έλλειψη πυραύλων και πλατφορμών εκτόξευσης. Ωστόσο, εκτιμήσεις πριν από τον πόλεμο ανέφεραν ότι τα αποθέματά του μπορεί να έφταναν τους 2.500 βαλλιστικούς πυραύλους. Αν αυτό ισχύει, τότε μόνο περίπου το 20% έχει χρησιμοποιηθεί και καταγραφεί μέχρι στιγμής.
Είναι πράγματι πιθανό, το καθεστώς να προστατεύει μέρος των αποθεμάτων του ως εφεδρεία, προεξοφλώντας έναν παρατεταμένο πόλεμο. Στην παρούσα φάση το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, αν δηλαδή η τακτική του ιρανικού καθεστώτος στοχεύει στο να φθείρει πρώτα τις αντιαεροπορικές δυνατότητες των γειτονικών χωρών -και βεβαίως των ΗΠΑ και του Ισραήλ- με μαζικές επιθέσεις drones, πριν εντατικοποιήσει εκ νέου τις πυραυλικές επιθέσεις.
Σύμφωνα με ΜΜΕ του εξωτερικού, Ισραηλινοί αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών εκτιμούν ότι το Ιράν διέθετε πριν από τον πόλεμο περισσότερα από 10.000 drones σε εφεδρεία. Άλλοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο αριθμός των ιρανικών drones ανερχόταν σε πολλές δεκάδες χιλιάδες.
Η περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας
Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η δυσκολία της επίτευξης των στόχων που έχουν θέσει οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, ειδικά όταν στηρίζονται αποκλειστικά στην αεροπορική ισχύ, κάποιοι αναλυτές αντλούν παραδείγματα από τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία. Το 1999, στο πλαίσιο της επιχείρησης Operation Allied Force, το ΝΑΤΟ χρησιμοποίησε περίπου 1.000 αεροσκάφη συνολικά, εκ των οποίων περίπου 700 ήταν μαχητικά και αεροσκάφη κρούσης, πραγματοποιώντας πάνω από 10.000 αποστολές βομβαρδισμού.
Η σύγκριση με τη σημερινή σύγκρουση με το Ιράν είναι ενδεικτική. Μέχρι στιγμής, οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εκτιμάται ότι έχουν κινητοποιήσει περίπου 300-350 μαχητικά και αεροσκάφη κρούσης, σημαντικά λιγότερα από την αεροπορική ισχύ που συγκεντρώθηκε εναντίον της τότε Γιουγκοσλαβίας. Επιπλέον, η έκταση του Ιράν είναι σχεδόν 20 φορές μεγαλύτερη, που σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος, με στρατιωτικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις διασκορπισμένες σε μεγάλες αποστάσεις.
Αν και είναι παρακινδυνευμένη μια ευθεία σύγκριση των δύο περιπτώσεων, μεταξύ άλλων και λόγω της πολύ διαφορετικής τεχνολογίας που χρησιμοποιείται στο πεδίο, δεν γίνεται να περάσει απαρατήρητο ότι το 1999 απαιτήθηκαν 78 ημέρες συνεχών βομβαρδισμών για να αναγκαστεί το καθεστώς του Μιλόσεβιτς να αποδεχθεί τους όρους του ΝΑΤΟ.
Χερσαία επέμβαση
Οι περισσότεροι αναλυτές παραμένουν σκεπτικοί για το αν η αεροπορική ισχύς από μόνη της μπορεί να επιφέρει αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, χωρίς την ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων. Ως προς αυτό, έχουν διακινηθεί διάφορα σενάρια μέχρι στιγμής. Η αμερικανική ηγεσία εμφανίζεται αμφίθυμη. Αρχικά ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο χερσαίας επέμβασης, το οποίο στη συνέχεια απέρριψε ως «χάσιμο χρόνου».
Έκτοτε, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να έχουν προσεγγίσει ηγέτες της κουρδικής μειονότητας του Ιράν, εξετάζοντας το ενδεχόμενο στήριξης μιας εξέγερσης κατά του ιρανικού καθεστώτος. Οι επαφές αυτές ουσιαστικά υποδηλώνουν αμερικανική υποστήριξη στην εκπαίδευση ιρανικών κουρδικών ομάδων που εδρεύουν στο Ιράκ, ώστε να αναλάβουν ένοπλη δράση κατά του καθεστώτος, αν και αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί. Ωστόσο, οι Κούρδοι του Ιράν, οι οποίοι αποτελούν μια σημαντική μειονότητα στο βορειοδυτικό τμήμα της χώρας, έχουν πολύ μικρότερη εμπειρία σε ένοπλες επιχειρήσεις σε σύγκριση με κουρδικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο Ιράκ και τη Συρία.
Ένα ακόμα σενάριο που έχει δει το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ώρες, είναι το ενδεχόμενο κινητοποίησης από τις ΗΠΑ μια μικρότερης δύναμης ειδικών δυνάμεων στο έδαφος του Ιράν, προκειμένου να ανακτήσουν τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Κάθε ένα από αυτά τα σενάρια περί χερσαίας επέμβασης έχει διαφορετική στόχευση και προεκτάσεις, καταδεικνύει όμως πόσο ακόμα μπορεί να περιπλακεί η κατάσταση πριν μπούμε σε φάση αποκλιμάκωσης. Και καθίσταται σαφές πόσο δύσκολη παραμένει η εξίσωση για ένα μέλλον ελευθερίας και ευημερίας για τον ιρανικό λαό.
