Είναι πλέον μια πραγματικότητα: σφαίρες παντού, αδικαιολόγητες επιθέσεις, παράνομες πολιτικές αποφάσεις, οι διαδηλώσεις δεν έχουν πια την απήχηση που θα θέλαμε, ο ακτιβισμός βρίσκεται σε κρίση, η εσωστρέφεια έχει γίνει κανόνας. Τα προοδευτικά κόμματα, δεν ξέρουν πια τι να κάνουν. Να υμνούν τις ευγενείς αξίες, τους δίκαιους αγώνες; Δεν έχει πια αποτέλεσμα. Τι μένει; Και όμως, η αποτυχία του καπιταλισμού να εξασφαλίσει την ευτυχία της ανθρωπότητας θα έπρεπε να ανοίξει τον δρόμο για την υπέρβασή του.
Ο χώρος της προόδου είναι καταδικασμένος να αποτύχει αν δεν συνδέσει τη συλλογική δράση, η οποία παραμένει προφανώς απαραίτητη, με το αδιαπραγμάτευτο ανθρωπολογικό κίνητρο.
Η πολιτική δράση δεν συνίσταται στο να ικανοποιεί έναν εγωιστή ηγέτη που έχει κλειστεί στον εαυτό του. Πρέπει να συγκεντρώσουμε τα άτομα γύρω από ένα ανανεωμένο προοδευτικό σχέδιο που θα τα κάνει να ονειρεύονται και να κινητοποιούνται: μόνο με την υπόσχεση μιας κοινωνίας ελεύθερων ατόμων να εκφράζουν τις επιθυμίες τους θα αλλάξουμε το πολιτικό ευρωπαϊκό σκηνικό. Τρεις προκλήσεις κεντρίζουν το ενδιαφέρον μας.
Η πρώτη πρόκληση είναι να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει και τι διαδραματίζεται στον κόσμο και στις κοινωνίες μας. Eίναι απαραίτητο όλοι οι πολίτες της χώρας μας να αποκτήσουν μια ρεαλιστική εικόνα της κατάστασης στον κόσμο. Αυτό σημαίνει ότι οι διαδοχικές κυβερνήσεις και αντιπολιτεύσεις δεν πρέπει να καλλιεργούν την ψευδαίσθηση των εύκολων και γρήγορων λύσεων, συμβάλλοντας έτσι στην αποθάρρυνση των προσπαθειών. Tα μέσα ενημέρωσης πρέπει να καταβάλουν μια θαρραλέα και συντονισμένη προσπάθεια για να εκπαιδεύσουν πραγματικά. Ας επιτρέψουμε σε όλους να κατανοήσουν την κατάσταση και να αναρωτηθούν για τη προσωπική συμβολή που μπορούν να προσφέρουν.
Η πολιτική αρχικά, η οποία στις δημοκρατικές κοινωνίες επιτρέπει σε όλους να κατανοήσουν τα ζητήματα, να προτείνουν «μια κοσμοθεωρία» και μια σύνθεση για δράση, στερείται κινήσεων και τα λόγια της συχνά χάνουν την αξιοπιστία τους μόλις προφερθούν. Ο πολίτης- ψηφοφόρος από την άλλη μοιάζει να βρίσκεται σε αδιέξοδο. Πόσο προσωπικό χρόνο αφιερώνει στην προσπάθειά του να κατανοήσει τον κόσμο που έρχεται; Ποια είναι τα μέρη που επιλέγει για να αμφισβητήσει τις βεβαιότητες ή την τεμπελιά του και να κατανοήσει καλύτερα τις αναπόφευκτες αντιφάσεις μεταξύ των οποίων πρέπει να επιλέξει στις επιλογές της ζωής του, στις δεσμεύσεις του, στις ψήφους του; Ποια ρίσκα είναι διατεθειμένος να αναλάβει για να αλλάξει από μέσα ή από έξω (για παράδειγμα, με τις καθημερινές του αποφάσεις ως καταναλωτής) τις δημόσιες και ιδιωτικές οργανώσεις που δεν δέχονται να εξηγήσουν τι κάνουν ή αρνούνται κάθε διαφανή συζήτηση σχετικά με τις κοινωνικές ή περιβαλλοντικές συνέπειες των στρατηγικών που ακολουθούν;
Η δεύτερη πρόκληση αφορά στη λιτότητα του τρόπου ζωής μας, προκειμένου να ανακτήσουμε μια μορφή προσωπικής συνοχής. Τα τελευταία τριάντα χρόνια σηματοδοτήθηκαν από τη νίκη του οικονομισμού, δηλαδή από τον πειρασμό να μετρηθεί η δημιουργία πλούτου, οι κοινωνικές σχέσεις, η αξία της εργασίας και η αξία της επιχείρησης αποκλειστικά με βάση οικονομικούς και χρηματοοικονομικούς δείκτες. Μια κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργεί με μοναδικό κινητήριο μοχλό τη χρησιμότητα της βελτιστοποίησης των εμπορικών συναλλαγών και του παραγωγικού κεφαλαίου. Το κοινωνικό κεφάλαιο, δηλαδή οι τρόποι ζωής που επιτρέπουν σε κάθε άτομο να βρει την ισορροπία μεταξύ παραγωγικού χρόνου και χρόνου για τις σχέσεις και την πνευματικότητα, είναι εξίσου σημαντικό.
Η τρίτη πρόκληση είναι αυτή της δικαιοσύνης. Είναι σημαντική, διότι είναι προφανής η αδυναμία των κοινωνιών μας σήμερα να αντισταθούν στις δυνάμεις που οδηγούν στην αύξηση των ανισοτήτων στη γνώση και στον υλικό πλούτο. Αυτά είναι όλα τα ζητήματα ρύθμισης που προκύπτουν στους τομείς που, όπως ο χρηματοπιστωτικός, πρέπει να ρυθμιστούν περισσότερο επειδή η σταθερότητά τους συμβάλλει στο κοινό καλό. Η δικαιοσύνη δεν είναι μόνο αυτή ενός «συστήματος». Είναι επίσης η πιο «ρεαλιστική» δικαιοσύνη, αυτή της ικανότητάς μας να αμφισβητούμε τους τρόπους αμοιβής, τους δικούς μας και εκείνους της επιχείρησής μας για παράδειγμα.
Επανέρχομαι στην ουσία της πολιτικής. Κάποτε θεωρούνταν ένα ευγενές λειτούργημα στην υπηρεσία του κοινού καλού, σήμερα συχνά περιορίζεται σε μια αναζήτηση εξουσίας, δημοτικότητας και εγωιστικών συμφερόντων. Ηγέτες, που είναι εμμονικοί με την εικόνα τους στα μέσα ενημέρωσης ή την προσωπική τους καριέρα, ξεχνούν τις θεμελιώδεις αξίες που θα έπρεπε να καθοδηγούν τις ενέργειές τους: την ακεραιότητα, τη δικαιοσύνη και την αφοσίωση στο γενικό συμφέρον. Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων και της συνεχούς επικοινωνίας, η πολιτική μετατρέπεται, μερικές φορές, σε μια σκηνή όπου κυριαρχούν οι μεσολαβητικές κινήσεις και οι υπολογισμένες στάσεις. Οι αποφάσεις λαμβάνονται όχι για τον πραγματικό τους αντίκτυπο στην κοινωνία, αλλά για την ικανότητά τους να συγκεντρώνουν «likes», κοινοποιήσεις ή ευνοϊκές δημοσκοπήσεις. Αυτή η εμπορευματοποίηση της πολιτικής αδειάζει τη δημόσια συζήτηση από την ουσία της και τροφοδοτεί την δυσπιστία των πολιτών. Είναι επείγον, λοιπόν, να επαναβεβαιώσουμε ότι η πολιτική δεν είναι παιχνίδι εξουσίας, αλλά ευθύνη.
Οι πολίτες αξίζουν εκπροσώπους που θέτουν το γενικό συμφέρον πάνω από την καριέρα τους, που αναλαμβάνουν τις δεσμεύσεις τους με ακεραιότητα και που αρνούνται τις δημαγωγικές χειραγωγήσεις.
