Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον θεωρία και είναι θέμα συζήτησης και αναλύσεων παγκοσμίως. Όπως είναι φυσικό η κλιματική αλλαγή είναι πλέον μια πραγματικότητα που επηρεάζει και την ελληνική ύπαιθρο. Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι έντονες βροχοπτώσεις και ο παγετός εκτός εποχής, πλήττουν ολοένα και συχνότερα τις καλλιέργειες και ο ΕΛΓΑ καλείται όλο και συχνότερα για να καταβάλει τις αντίστοιχες αποζημιώσεις.
Τι σημαίνει «βιώσιμη γεωργία»;
Η βιώσιμη γεωργία που ακούγεται αρκετά τελευταία, δεν είναι απλώς μια μόδα ή μια οικολογική επιλογή αλλά τελικά μια αναγκαιότητα και περιλαμβάνει πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον, προστατεύουν τη γονιμότητα του εδάφους, εξοικονομούν νερό και ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα διασφαλίζουν τη μακροπρόθεσμη παραγωγικότητα και την ποιότητα των προϊόντων.
Στην Ελλάδα ήδη υπάρχουν αγρότες και ομάδες παραγωγών που επιλέγουν πιο «πράσινες» λύσεις σε σχέση με τις συμβατικές. Οι λύσεις αυτές συναντώνται σε αγρούς είτε με αρόσιμες καλλιέργειες, είτε με δενδρώδεις καλλιέργειες. Οι εξελίξεις της τεχνολογίας και στον αγροτικό τομέα έχουν επηρεάσει σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή.
Η βιώσιμη γεωργία (ή αειφόρος γεωργία) είναι ένα σύνολο γεωργικών πρακτικών που έχουν ως στόχο την παραγωγή τροφής με τρόπους που σέβονται το περιβάλλον, διασφαλίζουν την υγεία των εδαφών, προστατεύουν τους φυσικούς πόρους και υποστηρίζουν τις τοπικές κοινωνίες και οικονομίες.
Βασικές αρχές της βιώσιμης γεωργίας
Ας δούμε τους βασικούς στόχους της βιώσιμης γεωργίας
1. Προστασία του περιβάλλοντος
o Ελαχιστοποίηση της ρύπανσης από λιπάσματα, φυτοφάρμακα και γεωργικά απόβλητα.
o Διατήρηση της βιοποικιλότητας, των επικονιαστών και των φυσικών οικοσυστημάτων.
2. Διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους
o Εναλλαγή καλλιεργειών (rotation) για την αποφυγή εξάντλησης των θρεπτικών συστατικών.
o Ενσωμάτωση οργανικής ουσίας (π.χ. κομπόστ, χλωρή λίπανση).
3. Ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων
o Εξοικονόμηση νερού με σύγχρονα συστήματα άρδευσης (π.χ. στάγδην άρδευση).
o Ενεργειακή αυτονομία μέσω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
4. Ασφάλεια και ποιότητα τροφίμων
o Παραγωγή προϊόντων με μειωμένα υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
o Προώθηση της τοπικής, εποχικής και ποιοτικής παραγωγής.
5. Οικονομική βιωσιμότητα του παραγωγού
o Ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας μέσα από καινοτομία και διαφοροποίηση.
o Πρόσβαση σε νέες αγορές, π.χ. μέσω πιστοποιήσεων (Ολοκληρωμένης διαχείρισης, βιολογικό, ΠΟΠ, ΠΓΕ).
Μορφές Βιώσιμης Γεωργίας
• Βιολογική γεωργία: Χωρίς χημικά λιπάσματα ή συνθετικά φυτοφάρμακα, με βάση τη φυσική ισορροπία. Η μορφή αυτή γεωργίας στηρίχθηκε και συνεχίζει να στηρίζεται το 2025 είτε μέσω του ΟΣΔΕ και των οικολογικών σχημάτων, είτε μέσω λοιπών προγραμμάτων.
• Αναγεννητική γεωργία: Εστιάζει στη βελτίωση του εδάφους και την αποθήκευση άνθρακα.
• Αγροοικολογία: Συνδυάζει επιστήμη και παραδοσιακή γνώση για συστήματα καλλιέργειας που μιμούνται τη φύση.
• Γεωργία ακριβείας: Χρήση τεχνολογίας (αισθητήρες, δορυφόροι, εφαρμογές) για στοχευμένες και πιο αποδοτικές παρεμβάσεις. Αυτή η μορφή αναπτύσσεται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια.
Ευκαιρίες χρηματοδότησης και υποστήριξης
Η μετάβαση προς μια πιο βιώσιμη γεωργία δεν χρειάζεται να γίνει χωρίς στήριξη. Μέσα από το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία για βιολογική γεωργία, γεωργία ακριβείας, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτηθούν είτε από το ΠΑΑ, είτε από το ΕΣΠΑ.
Ερωτηματικό πάντως παραμένει το πόσο θα στηριχθεί μετά το 2027 αυτή η στροφή μιας και η νέα ηγεσία των ΗΠΑ φαίνεται πως δεν είναι τόσο υπέρ των «πράσινων» πρακτικών και πολλά από τα όσα γνωρίζαμε δεδομένα μέχρι σήμερα αναθεωρούνται.
Οι γεωπόνοι και οι εταιρείες αγροτικών υπηρεσιών έχουν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη των παραγωγών και τη διάδοση των πρακτικών βιώσιμης γεωργίας και φυσικά οι γεωπόνοι δημόσιοι υπάλληλοι θα μπορούσαν να διαδώσουν αυτή τη γνώση ανιδιοτελώς αν οι υπηρεσίες του δημοσίου ΔΕΝ ήταν σημαντικά υποστελεχωμένες.
Η ελληνική γεωργία έχει μπροστά της μια μοναδική ευκαιρία: να συνδυάσει την παράδοση με την καινοτομία, το τοπικό με το παγκόσμιο, και το οικονομικά αποδοτικό με το περιβαλλοντικά υπεύθυνο. Ο δρόμος δεν είναι εύκολος, αλλά είναι απαραίτητος – όχι μόνο για τους παραγωγούς, αλλά για όλους εμάς που στηριζόμαστε στα αγαθά της γης.
