Σε προηγούμενο Άρθρο μας, σχολιάσαμε ορισμένες βασικές προβλέψεις των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020 και τις επιδράσεις (θετικές η αρνητικές) που μια σειρά από παράγοντες θα έχουν πιθανώς στην εξέλιξη και την βιωσιμότητά τους. Το αντικείμενο του σημερινού μας Άρθρου είναι να εξετάσει το κατά πόσο και πώς θα μπορούσε η Ελλάδα να επωφεληθεί, σε οικονομικούς όρους, από αυτές τις εξελίξεις.
Αν και η Ελλάδα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στις Συμφωνίες του Αβραάμ, η αναζωογόνηση αυτών των συμφωνιών ευθυγραμμίζεται, σε σημαντικό βαθμό, με τα ελληνικά συμφέροντα σε πολλούς τομείς, όπως η περιφερειακή σταθερότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη. Οι υπάρχουσες συνεργασίες της Ελλάδας με πολλές χώρες στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, θεωρείται ότι της προσφέρουν θεσμικές και τεχνικές δυνατότητες για να επωφεληθεί από τον ευρύτερο αντίκτυπο των Συμφωνιών.
Ειδικότερα στον οικονομικό - επιχειρηματικό τομέα, τα ερωτήματα που, από διάφορες πλευρές, τίθενται είναι: Θα επηρεαστεί - άμεσα η έμμεσα - το ελληνικό εμπόριο με τις χώρες που συμμετέχουν στις Συμφωνίες; Θα υπάρξουν πιθανότητες για περισσότερες επενδύσεις στην Ελλάδα η και αυξημένη επιχειρηματική συνεργασία;
Η γενική εκτίμηση είναι ότι, πράγματι, η Ελλάδα μπορεί, υπό προϋποθέσεις βέβαια, να επωφεληθεί οικονομικά από τις Συμφωνίες του Αβραάμ και την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Αραβικών κρατών, καθώς, παράλληλα με την δημιουργία «νέου κλίματος» στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο (και όχι μόνο), οι εξελίξεις αυτές μπορούν να ανοίξουν νέους δρόμους για εμπόριο, επενδύσεις και περιφερειακές συνεργασίες. Ας δούμε, ενδεικτικά, ορισμένους από τους τρόπους με τους οποίους η Ελλάδα μπορεί να ωφεληθεί:
1. Αύξηση Εμπορίου με Χώρες των Συμφωνιών του Αβραάμ
Σε μια νέα κατάσταση ενισχυμένης πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Ισραήλ και Αραβικών χωρών, η Ελλάδα θα έχει την ευκαιρία να λειτουργήσει ως κομβικό σημείο logistics που συνδέει την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Στα λιμάνια της χώρας, ιδιαίτερα μάλιστα σ’ αυτό του Πειραιά, θα υπάρξει αύξηση δραστηριότητας, καθώς θα επεκτείνονται οι εμπορικές διαδρομές στη Μεσόγειο και τον Κόλπο. Θετικές αναμένεται να είναι οι εξελίξεις των ροών σε ειδικούς τομείς εμπορίου, όπως είναι χαρακτηριστικά η περίπτωση της ενέργειας, για την οποία ήδη εξελίσσονται συνεργασίες για δημιουργία υποδομών με έργα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο (Αγωγός EastMed, με συνεργασία Ελλάδος, Κύπρου και Ισραήλ). Τομέας στον οποίο οι εμπορικές ροές προβλέπεται επίσης ότι θα αυξηθούν είναι αυτός που συνδέεται με το εμπόριο Γεωργικών και Διατροφικών προϊόντων (π.χ. φρέσκα προϊόντα, κρασί, ελαιόλαδο), για τα οποία αναμένεται ότι θα διευρυνθούν οι αγορές για ελληνικά προϊόντα, τόσο στο Ισραήλ, όσο και στις χώρες του Κόλπου, ενώ πιθανώς θα ενθαρρυνθούν και χαρακτηριστικές περιπτώσεις «τριγωνικών επενδύσεων» από συμπράττουσες επιχειρήσεις από διαφορετικές χώρες - αραβικές η άλλες (Triangular Joint Ventures, οπου οι εταίροι εισφέρουν είτε παραγωγική δυναμικότητα, είτε τεχνολογία παραγωγής, είτε, τέλος, διαθέσιμη αγορά για απορρόφηση των προϊόντων).
Στις περιπτώσεις αυτές θα μπορούν να συμμετέχουν και ελληνικές επιχειρήσεις – επενδυτές. Οι τουριστικές ροές είναι και αυτές βέβαιο ότι θα αυξηθούν, συνεχίζοντας την συνεχώς αυξανόμενη δημοφιλία της Ελλάδας ως τουριστικός προορισμός, αλλά και ως χώρα προσέλκυσης Συνεδριακού Τουρισμού, Διοργάνωσης Εμπορικών Εκθέσεων κλπ. Είναι τέλος εξαιρετικά πιθανό να τονωθούν και οι προσπάθειες για διαμόρφωση και προώθηση νέων Τουριστικών Προϊόντων, όπως π.χ. «συνδυασμένες επισκέψεις» σε Ελλάδα, Ισραήλ και Αραβικές Χώρες.
2. Τόνωση Επενδύσεων και Επιχειρηματικής Συνεργασίας
Οι χώρες του Κόλπου, όπως τα ΗΑΕ και το Μπαχρέιν, διαθέτουν σημαντικά επενδυτικά κεφάλαια (μεταξύ των διεθνώς μεγαλύτερων Sovereign Wealth Funds), για τα οποία οι Διαχειριστές τους αναζητούν συνεχώς ευκαιρίες επενδύσεων στο εξωτερικό. Η βελτίωση της περιφερειακής σταθερότητας μπορεί να ενθαρρύνει επενδύσεις και στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε Ακίνητα (π.χ. πολυτελής τουρισμός σε γνωστές παραθεριστικές τοποθεσίες και σε άλλες επιλεγμένες περιοχές, εντός και εκτός Ελληνικών πόλεων), αλλά και σε διάφορους τύπους Υποδομών (π.χ. Λιμάνια, αεροδρόμια, έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας). Ειδικά μάλιστα για τα τελευταία, η Ελλάδα θα μπορεί πράγματι να προσελκύσει επενδύσεις, π.χ. σε ηλιακά και αιολικά πάρκα, εκμεταλλευόμενη, πρωτίστως μεν τα γεωγραφικά της πλεονεκτήματα, αλλά και τα κίνητρα που προσφέρονται μέσω Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων (π.χ. Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία - European Green Deal). Τέλος, στον τομέα της Επιχειρηματικής Συνεργασίας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προβλέπεται ότι θα εκδηλωθεί για συνεργασίες στον τομέα της Καινοτομίας, με συμπράξεις για δημιουργία και ανάπτυξη Τεχνολογικών Πάρκων και Θερμοκοιτίδων νέων Επιχειρήσεων (Startups). Αυτού του είδους οι συνεργασίες έχουν ξεκινήσει να εμφανίζονται μεταξύ Ελληνικών και Ισραηλινών επιχειρήσεων, στους τομείς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, πληροφοριακών συστημάτων, θαλάσσιας τεχνολογίας, αγροτικής τεχνολογίας κ.α. και παρουσιάζουν σαφείς αυξητικές τάσεις.
Από τις παραπάνω αναφορές, έστω και συνοπτικά διατυπωμένες, προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις ότι η Ελλάδα θα έχει σημαντικές ευκαιρίες να αξιοποιήσει τις Συμφωνίες του Αβραάμ προς όφελός της, ιδιαίτερα σε τομείς όπως το εμπόριο, οι επενδύσεις και η ενέργεια. Η ενίσχυση των ήδη αναπτυγμένων ευρέως φάσματος σχέσεων με το Ισραήλ, αλλά και με τα κράτη του Κόλπου, σε συνδυασμό με τη στρατηγική της θέση, μπορεί να την καθιερώσει ως βασικό κόμβο για την οικονομική δραστηριότητα μεταξύ Μεσογείου και Μέσης Ανατολής. Η ενεργητική διπλωματία, η ανάπτυξη υποδομών και η στοχευμένη προώθηση επενδυτικών ευκαιριών θα αποδειχτεί καθοριστικής σημασίας για τη μεγιστοποίηση αυτών των ωφελειών. Είναι ωστόσο απαραίτητο να επισημανθεί ότι ο θετικός χαρακτήρας των εκτιμήσεων αυτών μπορεί να μετριαστεί η και να ανατραπεί, στον βαθμό που οι Συμφωνίες του Αβραάμ δεν εξελιχθούν με τον τρόπο και στον βαθμό που υποθέσαμε!
Οι επιφυλάξεις αναφέρονται τόσο σε γενικότερες εξελίξεις που θα επηρεάσουν ακόμα και την βιωσιμότητα των Συμφωνιών (π.χ. συνεχιζόμενες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, αλλαγές στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ ή στις εσωτερικές πολιτικές των εμπλεκόμενων χωρών), αλλά και σε ειδικότερες εξελίξεις που θα επηρεάσουν τα άμεσα η έμμεσα οφέλη για την Ελλάδα, όπως π.χ. ο ανταγωνισμός από άλλες μεσογειακές χώρες, όπως η Ιταλία και η Τουρκία, που επίσης θα επιδιώξουν να επωφεληθούν από τις Συμφωνίες του Αβραάμ.
Το καταληκτικό συμπέρασμα από τα παραπάνω είναι ότι, για την επόμενη χρονική περίοδο, διακρίνονται ενδείξεις ότι οι Συμφωνίες του Αβραάμ, ή για να το θέσουμε πιο γενικά, οι προοπτικές σταδιακής, μερικής μεν αλλά με ορισμένα κρίσιμα στοιχεία βιωσιμότητας, διαμόρφωσης ενός σταθερού περιβάλλοντος, θα αναδεικνύουν προκλήσεις και ευκαιρίες προς αξιοποίηση, όχι μόνο από τις συμμετέχουσες στις Συμφωνίες χώρες, αλλά και από άλλες, με ήδη αναπτυγμένες πολιτικές και οικονομικές δράσεις και συνεργασίες στην περιοχή, όπως η Ελλάδα.
Απαραίτητη, αλλά όχι δυστυχώς και ικανή, συνθήκη για έγκαιρη και έγκυρη αξιολόγηση των προκλήσεων και για αποτελεσματική ανάλυση και αξιοποίηση ευκαιριών, αποτελεί η διατήρηση διαδικασιών συνεχούς παρακολούθησης - αξιολόγησης των κάθε τύπου εξελίξεων σε διπλωματικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, με ό,τι οι διαδικασίες αυτές περιλαμβάνουν και απαιτούν.
