Καθώς η Wall Street σπεύδει να ενσωματώσει το ενδεχόμενο πολέμου στα σενάρια διαχείρισης κινδύνου, οι ίδιοι ειδικοί που μοντελοποιούν φυσικές καταστροφές προσαρμόζουν πλέον τις μεθόδους τους ώστε να βοηθήσουν επενδυτές, τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες να προβλέπουν στρατιωτικές συγκρούσεις.
Από το 2008, ο αριθμός των χωρών που εμπλέκονται σε εξωτερικές συγκρούσεις έχει σχεδόν διπλασιαστεί, ξεπερνώντας τις 100, ενώ το οικονομικό κόστος της βίας ανέρχεται πλέον σε σχεδόν 22 τρισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με το Institute for Economics and Peace. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 10% του παγκόσμιου ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ).
Οι πόλεμοι ανατρέπουν την ικανότητα της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας να προβλέπει τα πάντα, από την τιμή του πετρελαίου έως το κόστος των στεγαστικών δανείων. Ως αποτέλεσμα, η Wall Street αναγκάζεται να αναγνωρίσει ότι ορισμένα παραδοσιακά μοντέλα κινδύνου ενδέχεται να μην είναι πλέον κατάλληλα για τις σημερινές συνθήκες.
Η Citigroup προειδοποιεί να μην βασίζονται οι επενδυτές σε μοντέλα που «κοιτούν από τον καθρέφτη», δηλαδή σε προσεγγίσεις που στηρίζονται αποκλειστικά σε ιστορικά δεδομένα. Παράλληλα, η Morgan Stanley υποστηρίζει ότι έχει έρθει η ώρα να «επαναξιολογηθεί» συνολικά ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι.
«Αντί να κοιτούν προς τα πίσω, οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι επενδυτές θέλουν ολοένα και περισσότερο να γνωρίζουν τι μπορεί να συμβεί και πού», δήλωσε σε συνέντευξή του ο Σαμ Χέινς, επικεφαλής δεδομένων και αναλύσεων της Verisk Maplecroft. «Αυτό που ζητούν είναι μια προγνωστική εικόνα που εστιάζει στο μέλλον.»
Η Verisk, η οποία είναι κυρίως γνωστή για τα μοντέλα φυσικών καταστροφών που χρησιμοποιούνται από ασφαλιστικές εταιρείες και επενδυτές σε ομόλογα καταστροφών (cat bonds), παρουσίασε πρόσφατα ένα νέο μοντέλο το οποίο, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να είχε βοηθήσει τους επαγγελματίες των χρηματοοικονομικών αγορών να προβλέψουν τον πόλεμο με το Ιράν.
Η εταιρεία ανακοίνωσε ότι ο Δείκτης Πρόβλεψης Πολέμου (Predictive War Index), ο οποίος διατέθηκε στους πελάτες της στα τέλη Μαΐου, χρησιμοποιεί έναν αλγόριθμο μηχανικής μάθησης για να εκτιμά την πιθανότητα εκδήλωσης πολέμου σε μια χώρα μέσα στους επόμενους 12 μήνες.
Το μοντέλο εκπαιδεύτηκε σε πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα της περιόδου 1995–2022 και, ως εκ τούτου, δεν λαμβάνει υπόψη τον σημερινό πόλεμο με το Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τη Verisk Maplecroft, οι δοκιμές αναδρομικής επαλήθευσης (back-testing) έδειξαν ότι, εάν το μοντέλο ήταν διαθέσιμο στις αρχές Ιανουαρίου, θα είχε εκτιμήσει πιθανότητα 66% για την εκδήλωση πολέμου στο Ιράν ενάμιση μήνα αργότερα.
Ένα δεύτερο νέο μοντέλο της εταιρείας, ο Δείκτης Γεωπολιτικών Σχέσεων (Geopolitical Relations Index), παρακολουθεί το μεταβαλλόμενο επίπεδο έντασης μεταξύ ζευγών χωρών. Το μοντέλο εξετάζει παράγοντες όπως το ιστορικό στρατιωτικών συγκρούσεων μεταξύ τους, οι ομοιότητες στα πολιτικά τους συστήματα και η γεωγραφική εγγύτητα που επιτρέπει την προβολή ισχύος.
Παράλληλα, ένα ακόμη μοντέλο της Verisk, το οποίο παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2023, έχει προβλέψει σωστά έξι από τις επτά κυβερνητικές καταρρεύσεις που σημειώθηκαν έκτοτε, συμπεριλαμβανομένης της ανατροπής του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία το 2024 και της αιφνίδιας απομάκρυνσης του Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο.
Στην περίπτωση του Μαδούρο, «υπήρχαν σοβαρά οικονομικά προβλήματα σε συνδυασμό με ένα ιστορικό πολιτικής αστάθειας, γεγονός που αύξησε τον κίνδυνο», δήλωσε ο Κρις Μπόιλαν, ειδικός στην επιστήμη δεδομένων της Verisk Maplecroft.
Η ανάπτυξη τέτοιων εργαλείων αντανακλά μια ευρύτερη τάση στις χρηματοπιστωτικές αγορές: τη μετάβαση από μοντέλα που βασίζονται κυρίως στο παρελθόν σε συστήματα που επιχειρούν να προβλέψουν μελλοντικές γεωπολιτικές κρίσεις, πολέμους και ανατροπές κυβερνήσεων πριν αυτές επηρεάσουν τις αγορές και τις επενδύσεις.
Η RAND Corporation έχει αναπτύξει ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που μετατρέπει σύνθετα και αβέβαια ερωτήματα - όπως το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος - σε συγκεκριμένες εκτιμήσεις πιθανοτήτων.
Το μοντέλο βασίζεται εν μέρει στη συγκέντρωση και ανάλυση των απόψεων ανθρώπων που δεν είναι απαραίτητα ειδικοί στο εκάστοτε αντικείμενο, προκειμένου να προβλέψει πιθανά μελλοντικά σενάρια. Όταν το μοντέλο εφαρμόστηκε στα μέσα Μαΐου, εκτίμησε ότι υπάρχει πιθανότητα 20% το ιρανικό καθεστώς να μην επιβιώσει έως το 2027.
«Τα αποτελέσματα δεν έχουν σχεδιαστεί μόνο για να περιγράφουν τι θα μπορούσε να συμβεί, αλλά και για να δείχνουν στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής πώς συγκεκριμένες ενέργειες - όπως η πίεση μέσω κυρώσεων, η διπλωματική εμπλοκή ή η στήριξη της κοινωνίας των πολιτών - μπορούν στην πράξη να μεταβάλουν αυτές τις πιθανότητες», δήλωσε ο Anthony Vassalo, διευθυντής της Πρωτοβουλίας Προβλέψεων της RAND.
Τα παραδοσιακά μοντέλα ανάλυσης κινδύνου συχνά αποτυγχάνουν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στο σημερινό περιβάλλον, επειδή γεγονότα όπως ένας εμπορικός αποκλεισμός ή η επιβολή οικονομικών κυρώσεων «δεν συμπεριφέρονται σαν μια συνηθισμένη μεταβολή μερικών τυπικών αποκλίσεων μέσα σε μια κανονική κατανομή», εξήγησε ο Krishan Sharma, ανώτερος αντιπρόεδρος διαχείρισης κινδύνου μοντέλων στην Citigroup.
«Δεν μεταβάλλουν απλώς τα δεδομένα μέσα στην υπάρχουσα κατανομή· αλλάζουν ολόκληρη την κατανομή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Με άλλα λόγια, οι σύγχρονες γεωπολιτικές κρίσεις δεν αποτελούν απλώς ακραίες εκδοχές συνηθισμένων οικονομικών γεγονότων. Δημιουργούν νέες συνθήκες και νέους κανόνες λειτουργίας των αγορών, γεγονός που ωθεί τράπεζες, επενδυτές και ασφαλιστικές εταιρείες να στραφούν σε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και προγνωστικής ανάλυσης για να εκτιμήσουν κινδύνους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο να ποσοτικοποιηθούν.
Η σημασία για την ναυσιπλοΐα
Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχει στρέψει εκ νέου την προσοχή στην εξαιρετική ευπάθεια παρόμοιων θαλάσσιων «σημείων συμφόρησης» (chokepoints) ανά τον κόσμο, δημιουργώντας την ανάγκη για νέα μοντέλα αξιολόγησης κινδύνου στη ναυτασφάλιση και το παγκόσμιο εμπόριο.
Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Lloyd's of London τιμολογούσε τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ σε επίπεδα που έφθαναν έως και το 1% της αξίας του πλοίου ανά ταξίδι, σύμφωνα με τη Moody's.
Πριν από τη σύγκρουση, τα αντίστοιχα ασφάλιστρα ανέρχονταν μόλις σε ένα μικρό κλάσμα του ποσοστού αυτού.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει το πόσο γρήγορα ένας γεωπολιτικός κίνδυνος μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό κόστος για τη διεθνή ναυτιλία, τις ασφαλιστικές εταιρείες και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Για παράδειγμα, ένα δεξαμενόπλοιο αξίας 100 εκατομμυρίων δολαρίων θα μπορούσε να επιβαρυνθεί με ασφάλιστρο πολεμικού κινδύνου έως και 1 εκατομμύριο δολάρια για μία μόνο διέλευση από την περιοχή.
Ως αποτέλεσμα, τράπεζες, ασφαλιστές και επενδυτές στρέφονται όλο και περισσότερο σε προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης και προγνωστικής ανάλυσης, τα οποία δεν περιορίζονται στην ιστορική εμπειρία αλλά επιχειρούν να εκτιμήσουν πώς γεωπολιτικές κρίσεις, αποκλεισμοί θαλάσσιων οδών ή στρατιωτικές συγκρούσεις μπορούν να επηρεάσουν το παγκόσμιο εμπόριο και τις χρηματοπιστωτικές αγορές πριν ακόμη εκδηλωθούν.
Οι ειδικοί στη μοντελοποίηση κινδύνων αντιμετωπίζουν πλέον τα σενάρια πολεμικών συγκρούσεων με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση τρομοκρατικών επιθέσεων, όπου «σχετικά χαμηλού κόστους ενέργειες μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλες οικονομικές απώλειες», δήλωσε ο Gordon Woo, ειδικός σε κινδύνους καταστροφών της Moody's.
Σύμφωνα με τον Woo, τα νέα αυτά μοντέλα επιτρέπουν στις ασφαλιστικές εταιρείες να αξιολογούν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι διαταραχές μπορούν να εξαπλωθούν στις θαλάσσιες μεταφορές και στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στις φυσικές ζημιές που υφίστανται μεμονωμένα περιουσιακά στοιχεία.
Η Tina Fordham, συνιδρύτρια της Fordham Global Foresight και πρώην επικεφαλής παγκόσμια πολιτική αναλύτρια της Citigroup, προειδοποιεί ότι η γεωπολιτική αστάθεια όχι μόνο έχει γίνει η νέα κανονικότητα, αλλά επιταχύνεται.
Όπως αναφέρει στην ιστοσελίδα της, τα γεγονότα που εκτυλίσσονται σήμερα «συνάδουν με τη θεωρία του γεωπολιτικού υπερκύκλου (supercycle), σύμφωνα με την οποία ολοένα και περισσότεροι παράγοντες κινδύνου διαπερνούν τα διεθνή προστατευτικά όρια και προκαλούν αυξανόμενο αριθμό γεωπολιτικών σοκ».
«Το 2025 σηματοδότησε την επιτάχυνση αυτού του υπερκύκλου και αποτέλεσε ένα ηχηρό καμπανάκι αφύπνισης για τα ανώτατα διοικητικά στελέχη των επιχειρήσεων», σημειώνει.
Πέρα από την πολυετή εμπειρία τους στη μοντελοποίηση φυσικών καταστροφών, οι ειδικοί κινδύνου αξιοποιούν πλέον και μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για την πρόβλεψη άλλων απειλών, όπως απεργίες, ταραχές και κοινωνικές αναταραχές.
Σύμφωνα με τη Verisk Maplecroft, τα νεότερα μοντέλα θα επιτρέψουν στις ασφαλιστικές εταιρείες «να ενσωματώσουν μια προγνωστική εκτίμηση του πολέμου στις διαδικασίες ανάληψης κινδύνου και διαχείρισης έκθεσης».
Τέτοιου είδους εργαλεία γίνονται πλέον απαραίτητα για τους επαγγελματίες των χρηματοοικονομικών αγορών που προσπαθούν να λειτουργήσουν σε έναν «κατακερματισμένο, πολυπολικό κόσμο», καθώς το παλαιότερο διεθνές περιβάλλον, το οποίο είχε διαμορφωθεί από την αποτελεσματικότητα που προσέφερε η παγκοσμιοποίηση, σταδιακά υποχωρεί, σύμφωνα με έκθεση του Morgan Stanley Institute που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο.
Ο πόλεμος έχει πλέον ξεπεράσει τις κοινωνικές αναταραχές ως η μορφή πολιτικής βίας που φοβούνται περισσότερο οι επιχειρήσεις όταν αναζητούν ασφαλιστική κάλυψη, σύμφωνα με αξιολόγηση κινδύνου που δημοσίευσε τον Μάιο η Allianz.
«Ο πόλεμος αποτελεί έναν αυξανόμενο φόβο για τις επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κόσμο», καταλήγει η έκθεση.
