Ποιος θα χρηματοδοτήσει την άμυνα, την ενεργειακή μετάβαση, τα data centres και την τεχνητή νοημοσύνη της Ευρώπης; Αυτό είναι ουσιαστικά το ερώτημα που απευθύνει προς τις Βρυξέλλες η European Banking Federation (EBF), υποστηρίζοντας ότι η απάντηση περνά μέσα από μια σημαντική αναθεώρηση του σημερινού εποπτικού και κανονιστικού πλαισίου. Μετά τις εκθέσεις των Mario Draghi και Enrico Letta, αλλά και παρεμβάσεις τραπεζικών ομίλων όπως η BNP Paribas, ο ευρωπαϊκός τραπεζικός κλάδος επανέρχεται με ένα νέο μήνυμα προς τις Βρυξέλλες, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη δεν θα μπορέσει να χρηματοδοτήσει τις στρατηγικές της φιλοδοξίες χωρίς ένα ισχυρότερο και πιο αποτελεσματικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Σε έκθεση που εκπονήθηκε από την Oliver Wyman για λογαριασμό της EBF, οι ευρωπαϊκές τράπεζες υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα επενδυτικό κενό που φτάνει τα 1,4 τρισ. ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 7% του ΑΕΠ της και είναι σημαντικά υψηλότερο από τα 800 δισ. ευρώ που είχε υπολογίσει η έκθεση Draghi το 2024.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, οι ανάγκες χρηματοδότησης αυξάνονται συνεχώς καθώς προστίθενται νέες προτεραιότητες όπως η άμυνα, η ενεργειακή μετάβαση, οι υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, τα κέντρα δεδομένων και οι ψηφιακές υποδομές. Η μελέτη εκτιμά ότι περίπου το 80% αυτών των επενδύσεων θα πρέπει να χρηματοδοτηθεί από τον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που μεταφράζεται σε πρόσθετες ανάγκες χρηματοδότησης άνω του 1,1 τρισ. ευρώ ετησίως.
Ένα βασικό επιχείρημα της έκθεσης είναι ότι το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η έλλειψη αποταμιεύσεων αλλά η αδυναμία διοχέτευσης των διαθέσιμων κεφαλαίων προς παραγωγικές επενδύσεις. Η μελέτη σημειώνει επίσης ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες παραμένουν η κυρίαρχη πηγή χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας, καθώς αντιπροσωπεύουν περίπου το 65% της χρηματοδότησης προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η συσσώρευση κανονιστικών και εποπτικών απαιτήσεων μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση έχει περιορίσει τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτήσουν έργα μεγάλης διάρκειας και υψηλότερου κινδύνου.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις μετά το 2008 ενίσχυσαν σημαντικά την ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος, όμως υποστηρίζει ότι η σωρευτική επίδρασή τους είχε ως αποτέλεσμα οι τράπεζες να στρέφονται σε λιγότερο απαιτητικές από πλευράς κεφαλαίου δραστηριότητες και να αποφεύγουν επενδύσεις με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, το σημερινό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό οικοσύστημα δεν είναι ακόμη σε θέση να καλύψει τις ανάγκες της επόμενης δεκαετίας. Οι κεφαλαιαγορές παραμένουν κατακερματισμένες, η αγορά ιδιωτικού χρέους παραμένει σχετικά μικρή σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και οι εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης δεν έχουν ακόμη το μέγεθος που απαιτείται για να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο. Γι' αυτό η EBF ζητά έναν συνδυασμό μέτρων που περιλαμβάνει απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου, αναθεώρηση ορισμένων κεφαλαιακών απαιτήσεων, επιτάχυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και άρση των εμποδίων που εξακολουθούν να περιορίζουν την ενοποίηση της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς.
Τι ζητούν οι ευρωπαϊκές τράπεζες
Πέρα από τη γενική διαπίστωση ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις, η έκθεση διατυπώνει επτά συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, οι οποίες στοχεύουν στην ενίσχυση της χρηματοδοτικής ικανότητας των τραπεζών και στη βαθύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
Το πρώτο και ίσως πιο αμφιλεγόμενο αίτημα αφορά τις κεφαλαιακές απαιτήσεις που επιβάλλονται στις τράπεζες. Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι το σημερινό πλαίσιο έχει γίνει υπερβολικά σύνθετο, με πολλαπλά επίπεδα κεφαλαιακών «μαξιλαριών» και εποπτικών απαιτήσεων που συχνά αλληλοεπικαλύπτονται. Κατά την άποψή τους, μια πιο στοχευμένη αναθεώρηση του πλαισίου θα μπορούσε να απελευθερώσει κεφάλαια τα οποία σήμερα παραμένουν δεσμευμένα και να τα κατευθύνει προς τη χρηματοδότηση της οικονομίας.
Παράλληλα, ζητούν να ενσωματωθεί ρητά η διάσταση της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας στους στόχους των ευρωπαϊκών εποπτικών αρχών. Υποστηρίζουν ότι σήμερα η χρηματοπιστωτική σταθερότητα αποτελεί σχεδόν αποκλειστικό γνώμονα των ρυθμιστικών αποφάσεων, ενώ άλλες μεγάλες οικονομίες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ, λαμβάνουν πλέον υπόψη και τις επιπτώσεις των κανόνων στην οικονομική ανάπτυξη.
Ένα ακόμη βασικό αίτημα αφορά την απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι ευρωπαϊκές τράπεζες λειτουργούν μέσα σε ένα ιδιαίτερα περίπλοκο πλέγμα κανόνων, το οποίο αυξάνει το κόστος συμμόρφωσης και απορροφά σημαντικούς πόρους που διαφορετικά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και επενδυτικών σχεδίων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην επιτάχυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, της πρωτοβουλίας που φιλοδοξεί να ενοποιήσει τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές και να διευκολύνει τη μεταφορά αποταμιεύσεων προς παραγωγικές επενδύσεις. Η έκθεση σημειώνει ότι τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά διαθέτουν τεράστια αποθεματικά αποταμιεύσεων, μεγάλο μέρος των οποίων παραμένει εκτός κεφαλαιαγορών.
Η EBF ζητά ακόμη την αναζωογόνηση της αγοράς τιτλοποιήσεων, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν μέρος των δανείων από τους ισολογισμούς τους σε θεσμικούς επενδυτές και να αποκτούν επιπλέον δυνατότητα χορήγησης νέων δανείων. Κατά την άποψή τους, η σημερινή ευρωπαϊκή αγορά τιτλοποιήσεων παραμένει πολύ μικρή σε σύγκριση με εκείνη των ΗΠΑ.
Τέλος, η έκθεση επανέρχεται στο διαχρονικό ζήτημα του κατακερματισμού της ευρωπαϊκής τραπεζικής αγοράς. Οι συντάκτες υποστηρίζουν ότι τα εμπόδια στις διασυνοριακές δραστηριότητες εξακολουθούν να περιορίζουν τη δημιουργία μεγαλύτερων και ισχυρότερων τραπεζικών ομίλων με πανευρωπαϊκή παρουσία.
