Οι «Συμφωνίες του Αβραάμ» που υπογράφηκαν το 2020 μεταξύ του Ισραήλ και ορισμένων Αραβικών χωρών, όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, το Μαρόκο και το Σουδάν, αναφέρονται σε συμφωνίες εξομάλυνσης των μεταξύ τους σχέσεων. Ο Πρόεδρος Τραμπ, εμπνευστής του Σχεδίου, ονόμασε τις συμφωνίες αυτές «Συμφωνίες του Αβραάμ» για να υπογραμμίσει τις κοινές ρίζες του Ιουδαϊσμού, του Χριστιανισμού και του Ισλάμ. Η ονομασία είχε ως στόχο να αναδείξει την ιστορική και πολιτισμική κοινότητα μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, που όλα αναγνωρίζουν τον Αβραάμ ως κεντρική πατριαρχική φιγούρα.
Παράλληλα, να μεταδώσει το μήνυμα ότι, παρά τις μεταξύ τους αγεφύρωτες διαμάχες, υπάρχουν στοιχεία που, αν αντιμετωπιστούν κατάλληλα και με αναγνώριση και αποτίμηση του «κόστους - οφέλους» που κάθε τους απόφαση και ενέργεια συνεπάγεται, μπορούν, κατά κάποιον τρόπο, να συμβάλλουν σε γεφύρωση των διαφορών τους. Το τελικό ωστόσο επιδιωκόμενο αποτέλεσμα αναγνωρίζεται ότι πρέπει, ως προϋπόθεση όλων όσων θα ακολουθήσουν, να είναι η σύγκλιση του τρόπου σκέπτεσθαι και συμπεριφοράς των λαών τους!
Στο ξεκίνημα της «λειτουργίας» τους, οι Συμφωνίες παρήγαγαν κάποια, περιορισμένα μεν αλλά οπωσδήποτε θετικά αποτελέσματα, όπως π.χ. τόνωση των τουριστικών ροών και αύξηση των εμπορικών ανταλλαγών. Η πλέον εντυπωσιακή ωστόσο εξέλιξη ήταν η σταδιακή εμφάνιση ενδείξεων ότι καλλιεργούντο προϋποθέσεις ουσιαστικής εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ και αναγνώρισής του.
Τα τραγικά γεγονότα στην Γάζα στα τέλη του 2023, η επίθεση δηλαδή της Χαμάς στην Γάζα, ήταν φυσικό, όχι μόνο να ανακόψουν την πρόοδο προς την κατεύθυνση προσέγγισης των αντιμαχόμενων πλευρών, αλλά και να δημιουργήσουν νέο περιβάλλον όξυνσης της αντιπαλότητας, δραστικής αναστροφής των τάσεων και σοβαρή επιδείνωση της κατάστασης στην περιοχή! Δεν είναι μάλιστα περίεργο το ότι, από πολλές πλευρές, έχει υποστηριχτεί ότι αυτή ακριβώς ήταν η επιδίωξη των επιτεθέντων στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023!
Η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ τον Νοέμβριο 2024, η επιστροφή του στον Λευκό Οίκο το 2025 και η άμεση εκ μέρους του εκδήλωση πρωτοβουλιών για παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων, και στην Γάζα, δημιουργούν νέα δεδομένα! Αναπτύσσονται διάφοροι παράγοντες που θα επηρεάσουν την πορεία των Συμφωνιών του Αβραάμ και, ειδικότερα, τις προσδοκίες για επιστροφή στην πορεία σταδιακής εμφάνισης θετικών βιώσιμων αποτελεσμάτων.
Θα ήταν χρήσιμο να επισημάνουμε, έστω συνοπτικά, ορισμένους από τους παράγοντες που αναμένεται να διευκολύνουν την επιτυχία των Συμφωνιών και την εμφάνιση των θετικών αποτελεσμάτων τους η, αντίθετα, τις προσκλήσεις που μια τέτοια πορεία είναι πολύ πιθανό να αντιμετωπίσει. Πρώτα, οι θετικοί παράγοντες:
- Συνεχιζόμενη και ισχυρή υποστήριξη από τις ΗΠΑ: Ο Πρόεδρος Τραμπ υποστήριξε θερμά τις συμφωνίες στην διάρκεια της προηγούμενης προεδρίας του, χρησιμοποιώντας για την προώθηση τους διπλωματικά κίνητρα και οικονομικές συμφωνίες. Η επανεκλογή του, παρα το γεγονός ότι το συνολικό τοπίο έχει αλλάξει, αναμένεται ότι θα αναζωογονήσει τις αμερικανικές προσπάθειες για επέκταση και εμβάθυνση αυτών των Συμφωνιών. Επιπλέον, η νέα Αμερικανική Διοίκηση είναι πολύ πιθανό να επιδιώξει να προσελκύσει τη Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη που διστάζουν, διευρύνοντας έτσι την απήχηση των Συμφωνιών.
- Περιφερειακή ευθυγράμμιση της στάσης κατά του Ιράν: Οι κοινές ανησυχίες για την περιφερειακή επιρροή και τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν έχουν αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για τις Συμφωνίες. Μια σκλήρυνση της στάσης κατά του Ιράν από την πλευρά των ΗΠΑ, θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετους λόγους για ενίσχυση της συνεργασία μεταξύ Αράβων και Ισραηλινών.
- Ανάπτυξη Οικονομικής Συνεργασίας: Οι Συμφωνίες έχουν ήδη οδηγήσει σε ορισμένες, περιορισμένες προς το παρόν, μορφές οικονομικής συνεργασίας. Η συνεχιζόμενη διαμεσολάβηση από τις ΗΠΑ μπορεί να διευκολύνει περαιτέρω την ανάπτυξή τους, αυξάνοντας ταυτόχρονα και τη σταθερότητα των Συμφωνιών στο σύνολό τους.
Όπως ωστόσο αναφέρθηκε, παράλληλα προς τους παράγοντες που αναμένεται να ασκήσουν θετική επίδραση, θα υπάρξουν και αντίρροπες δυνάμεις. Δεν πρέπει π.χ. να παραγνωρίζεται ότι οι Συμφωνίες έχουν δεχθεί κριτική επειδή, στην ουσία, παρακάμπτουν τη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης. Χωρίς πρόοδο σε αυτό το ζήτημα, η λαϊκή αντίθεση εντός των Αραβικών κρατών μπορεί να περιορίσει το βάθος και τη βιωσιμότητα των Συμφωνιών.
Η νέα προεδρία Τραμπ έχει ήδη δείξει χαρακτηριστικές προθέσεις παράκαμψης των Παλαιστινιακών θέσεων σε πολλά θέματα, κάτι που θα μπορούσε να εντείνει τις περιφερειακές εντάσεις. Ένα άλλο θέμα, που δεν πρέπει να υποτιμάται, είναι οι πιθανές πιέσεις για αλλαγές ηγεσίας στις συμμετέχουσες χώρες ή για εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις, σε ορισμένες από αυτές. Τέτοιου είδους αλλαγές και οι κλυδωνισμοί που θα προκληθούν, μπορεί να επηρεάσουν τη βούληση των Αραβικών κρατών να διατηρήσουν ή να επεκτείνουν τις σχέσεις με το Ισραήλ η, στις καλύτερες των περιπτώσεων, να καθυστερήσουν την πρόθυμη ένταξη τους στις Συμφωνίες. Τέλος, οποιαδήποτε κλιμάκωση της βίας μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων ή εντάσεις με το Ιράν θα μπορούσε να θέσει υπό πίεση τις Συμφωνίες, ακόμη και αν αυτές συνεχίζουν να έχουν την υποστήριξη των ΗΠΑ.
Συμπερασματικά, ενώ η επανεκλογή του Τραμπ θα μπορούσε να ενισχύσει τις Συμφωνίες του Αβραάμ, η μακροπρόθεσμη επιτυχία τους θα εξαρτηθεί από την ικανότητα διαχείρισης σύνθετων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων στη Μέση Ανατολή, πρωτίστως εκ μέρους των ΗΠΑ, αλλά και όσων προσβλέπουν σε μεσο-μακροπρόθεσμα οφέλη από την διατήρηση, την επέκταση, την εμβάθυνση και την αποτελεσματική λειτουργία τους.
Επιπλέον των παραπάνω σχολίων για τις προοπτικές των Συμφωνιών του Αβραάμ, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και χρήσιμη θα ήταν και η διερεύνηση των ευκαιριών που πιθανώς θα δημιουργηθούν για την Ελλάδα από την λειτουργία τους. Και, ως συνέχεια μίας διερεύνησης αυτού του τύπου, η διατύπωση «ιδεών» και προτάσεων για σκόπιμους τύπους πολιτικής που θα αποβλέπουν σε μεγιστοποίηση του οφέλους, σε ορθολογική διάχυσή του στις κατάλληλες ομάδες ωφελούμενων, ενώ ταυτόχρονα θα ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές επιπτώσεις από πιθανή ανταγωνιστική διάθεση άλλων διεκδικητών «μεριδίων» της ωφέλειας. Στο ενδιαφέρον όμως αυτό, από πολλές απόψεις, θέμα, θα επανέλθουμε σε επόμενο άρθρο μας.
