Στην επόμενη φάση περνά ο σχεδιασμός για το «Πληρώνω Όσο Πετάω», με την ΡΑΑΕΥ να επεξεργάζεται διαφορετικά μοντέλα εφαρμογής στους δήμους, χωρίς να προκρίνει μία ενιαία λύση ή μία κοινή τιμή για ολόκληρη τη χώρα. Το νέο πλαίσιο που εξετάζεται περιλαμβάνει από προπληρωμένες σακούλες και αποκλειστικούς κάδους μέχρι «έξυπνους» κάδους και υβριδικά συστήματα, ενώ ιδιαίτερο βάρος δίνεται στους μεγάλους παραγωγούς αποβλήτων και στον κλάδο της εστίασης και φιλοξενίας (HORECA).
Τον σχεδιασμό παρουσίασε ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ και προεδρεύων του Κλάδου Αποβλήτων, κ. Κωνσταντίνος Αραβώσης, κατά την ημερίδα της Αρχής στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της 90ής ΔΕΘ, με αντικείμενο τον ρόλο της κυκλικής οικονομίας και της διαχείρισης αποβλήτων στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.
Η εφαρμογή του «Πληρώνω Όσο Πετάω» αποτελεί μία από τις παρεμβάσεις που βρίσκονται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη στον Κλάδο Αποβλήτων της ΡΑΑΕΥ, μαζί με ένα ευρύτερο σύστημα αξιολόγησης των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ), το οποίο επιχειρεί να βάλει μετρήσιμους δείκτες στη λειτουργία, το κόστος και τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις.
Τέσσερα μοντέλα για το «Πληρώνω Όσο Πετάω»
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Αραβώσης, η μελέτη της ΡΑΑΕΥ έχει ως στόχο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου εφαρμογής του ΠΟΠ από τους ΟΤΑ που θα είναι τεχνικά εφαρμόσιμο και οικονομικά ορθολογικό.
Κρίσιμη παράμετρος είναι ότι δεν εξετάζεται ένα ενιαίο μοντέλο για όλους τους δήμους. Στο τραπέζι βρίσκονται τέσσερις βασικές επιλογές: προπληρωμένες σακούλες, αποκλειστικοί κάδοι, «έξυπνοι» κάδοι και υβριδικά συστήματα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε μεγάλους παραγωγούς και επιχειρήσεις του HORECA. Η επιλογή συνδέεται με τις μεγαλύτερες ποσότητες αποβλήτων που παράγουν, την έντονη εποχικότητα της δραστηριότητάς τους αλλά και τη δυνατότητα να καταγράφονται διακριτά οι παραγόμενες ροές αποβλήτων. Τα χαρακτηριστικά αυτά, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για στοχευμένη εφαρμογή του συστήματος.
Στο μικροσκόπιο οι 14 ΦοΔΣΑ
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΡΑΑΕΥ επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περισσότερο μετρήσιμο σύστημα εποπτείας της διαχείρισης των αποβλήτων. Μεταξύ των πεπραγμένων που παρουσίασε ο κ. Αραβώσης περιλαμβάνονται η πιστοποίηση των 14 ΦοΔΣΑ της χώρας, οι εκθέσεις διαχειριστικής επάρκειας για το 2024 και το 2025 και η δεύτερη αναθεώρηση του Οδηγού Πιστοποίησης.
Στην ίδια κατεύθυνση έχουν αναπτυχθεί δείκτες απόδοσης ανακύκλωσης και εφαρμογής των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη, σε συνεργασία με το ΕΜΠ, πολυκριτηριακή μέθοδος βαθμολόγησης των ΦοΔΣΑ. Στις παρεμβάσεις της ΡΑΑΕΥ περιλαμβάνονται ακόμη η ανάπτυξη μεθοδολογίας κοστολόγησης και τιμολόγησης των υπηρεσιών διαχείρισης στερεών αποβλήτων, η ενεργοποίηση ψηφιακής πλατφόρμας παραπόνων και καταγγελιών μέσω του myRAAEY και η επικαιροποίηση του γεωπληροφοριακού χάρτη των υποδομών των ΦοΔΣΑ.
Οι 40 δείκτες για κόστος και επιδόσεις
Στο νέο σύστημα αξιολόγησης των ΦοΔΣΑ μπαίνουν 40 δείκτες, ώστε να υπάρχει πιο καθαρή εικόνα για τη λειτουργία, τα οικονομικά και την περιβαλλοντική επίδοση των φορέων. Οι 18 είναι οικονομικοί και βασίζονται στις εγκεκριμένες οικονομικές καταστάσεις του 2024. Αφορούν τη δραστηριότητα, την αποδοτικότητα, τη ρευστότητα και τη βιωσιμότητα.
Οι άλλοι 22 δείκτες αφορούν την τεχνική και διοικητική λειτουργία των ΦοΔΣΑ και καλύπτουν ένα ευρύ πεδίο, από την ανακύκλωση και την ταφή έως το κόστος και τα έσοδα. Οι 16 συνδέονται με την ποιότητα των υπηρεσιών και οι έξι με τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων και διοικητικά στοιχεία.
Μέσα από τα δεδομένα αυτά η ΡΑΑΕΥ επιδιώκει να εντοπίζει τις διαφορές στις επιδόσεις των ΦοΔΣΑ και να παρακολουθεί την εξέλιξή τους σε βάθος χρόνου, ώστε οι παρεμβάσεις να κατευθύνονται εκεί όπου καταγράφονται οι μεγαλύτερες ανάγκες.
Τα κενά στα στοιχεία των δήμων
Η ίδια η ΡΑΑΕΥ, πάντως, καταγράφει δυσκολίες στη συγκέντρωση των δεδομένων. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι ΦοΔΣΑ δεν διαθέτουν δικές τους εγκαταστάσεις, με αποτέλεσμα από τους δείκτες να απουσιάζουν στοιχεία για εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν έναν φορέα αλλά δεν βρίσκονται υπό την άμεση διαχείρισή του. Παράλληλα, δεν συμμετέχουν σε όλες τις περιπτώσεις στοιχεία από όλους τους δήμους της περιφέρειας που καλύπτει κάθε ΦοΔΣΑ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα διαφορετικό βαθμό κάλυψης από φορέα σε φορέα και, κατ' επέκταση, μικρότερη δυνατότητα άμεσης σύγκρισης των επιδόσεών τους.
Από τα απόβλητα στις πρώτες ύλες
Στη σύνδεση της κυκλικής οικονομίας με τη βιομηχανική ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία στάθηκε ο κ. Αραβώσης, αναφερόμενος ιδιαίτερα στις κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι σπάνιες γαίες, απαραίτητες μεταξύ άλλων για μπαταρίες, ανεμογεννήτριες και ηλεκτρικά οχήματα, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία, την ώρα που η εξάρτηση από εισαγωγές παραμένει υψηλή. Σε αυτό το πεδίο, η ανακύκλωση, η επαναχρησιμοποίηση και η ανάκτηση πόρων μπορούν να περιορίσουν τις ανάγκες για εισαγωγές και να δημιουργήσουν νέες αγορές και θέσεις εργασίας.
Στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία περιλαμβάνονται 67 δράσεις. Οι 45 καλύπτουν την παραγωγή, την κατανάλωση, τη σπατάλη και οριζόντια ζητήματα και άλλες 22 αφορούν προϊόντα που έχουν τεθεί σε προτεραιότητα, από ηλεκτρονικά, μπαταρίες και οχήματα έως συσκευασίες, πλαστικά, κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, κατασκευές, τρόφιμα και νερό.
Η λογική είναι πόροι που σήμερα απορρίπτονται να επανέρχονται στην παραγωγή ως πρώτη ύλη ή να αξιοποιούνται ενεργειακά. Ο κ. Αραβώσης χαρακτήρισε την κυκλική οικονομία πολιτική «βιομηχανικής ανθεκτικότητας και αυτονομίας» και όχι μόνο περιβαλλοντική πολιτική.
