Η ύπαρξη τεράστιων αποθεμάτων πετρελαίου και το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα της Κίνας λειτούργησαν ως «ανάχωμα» απέναντι στις επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με ανάλυση οικονομολόγων στο blog της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).
Όπως επισημαίνουν, η εκτεταμένη δημιουργία αποθεμάτων αργού πετρελαίου από το Πεκίνο, η στροφή προς τα ηλεκτρικά οχήματα και η μειωμένη κατανάλωση πετροχημικών προϊόντων συνέβαλαν στη συγκριτικά περιορισμένη άνοδο των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου.
H διεθνής αγορά πετρελαίου εισήλθε στη σύγκρουση με πλεόνασμα προσφοράς περίπου 2,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Γιατί συγκρατήθηκε η άνοδος των τιμών πετρελαίου
Τα αποθέματα αργού πετρελαίου της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη αυξήθηκαν από το ισοδύναμο 92 ημερών εισαγωγών το 2023 σε 115 ημέρες στις αρχές του τρέχοντος έτους. Αυτό βοήθησε να απορροφηθούν οι επιπτώσεις των απωλειών στην προσφορά, οι οποίες υπερβαίνουν κατά πολύ τη μείωση της ενεργειακής παραγωγής που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει αφαιρέσει από την παγκόσμια αγορά περίπου 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, δηλαδή το 14% της παγκόσμιας παραγωγής, έναντι μόλις 1 εκατομμυρίου βαρελιού ημερησίως ή περίπου του 1% της παγκόσμιας προσφοράς, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, επισημαίνεται στην έκθεση. Πράγματι, πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, η αγορά πετρελαίου ήταν ήδη ιδιαίτερα σφιχτή.
Παρά τη μεγάλη αυτή διαφορά, και οι δύο συγκρούσεις προκάλεσαν παρόμοιες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας. Στις αρχές Ιουνίου, οι τιμές του πετρελαίου ήταν αυξημένες κατά 29% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, έναντι μέγιστης ανόδου 30% μετά τη ρωσική εισβολή.
Οι οικονομολόγοι προσθέτουν ότι η αυξημένη παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι αποδεσμεύσεις πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα των δυτικών χωρών και οι προσδοκίες των επενδυτών για ταχεία επίλυση της σύγκρουσης συνέβαλαν επίσης στη συγκράτηση των τιμών της ενέργειας.
Επιπλέον, η χαμηλότερη ζήτηση, ιδιαίτερα στην Ασία, περιόρισε τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές στη διάρκεια του 2026 μέχρι στιγμής. Βασικοί παράγοντες ήταν η ασθενέστερη κατανάλωση πετροχημικών προϊόντων στην Κίνα και η μειωμένη ζήτηση για αεροπορικά καύσιμα στη Μέση Ανατολή.
Μικρότερες διαταραχές και στην αγορά φυσικού αερίου
Η αντίθεση μεταξύ των δύο κρίσεων είναι εμφανής και στις αγορές φυσικού αερίου. Παρότι και οι δύο συγκρούσεις προκάλεσαν απώλειες προσφοράς που αντιστοιχούσαν περίπου στο 9% της συνολικής ζήτησης φυσικού αερίου στην Ευρώπη και την Ασία, διέφεραν ως προς το είδος του φυσικού αερίου που επηρεάστηκε και τις περιοχές που εκτέθηκαν περισσότερο.
Ο πόλεμος με το Ιράν προκάλεσε διαταραχές στην παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Τα Στενά του Ορμούζ διακινούν περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG, δηλαδή περίπου 110 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Αντίθετα, ο πόλεμος στην Ουκρανία επηρέασε κυρίως το φυσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών, με τις επιπτώσεις να συγκεντρώνονται κυρίως στην Ευρώπη, όπου οι ρωσικές εξαγωγές μειώθηκαν κατά 126 δισ. κυβικά μέτρα το 2022.
Ωστόσο, όπως συνέβη και στην αγορά πετρελαίου, η αντίδραση των τιμών του φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν ήταν αισθητά ηπιότερη από ό,τι θα υποδείκνυε η ιστορική εμπειρία.
Στις αρχές Ιουνίου, οι τιμές φυσικού αερίου στο χρηματιστήριο του Άμστερνταμ (TTF) - το βασικό σημείο αναφοράς της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου - είχαν αυξηθεί κατά 53%, φθάνοντας τα 49 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Αντίθετα, εκτιμήσεις που βασίζονται σε ιστορικά δεδομένα θα προέβλεπαν αύξηση περίπου 81%, ποσοστό που προσεγγίζει την πραγματική άνοδο 79% που σημειώθηκε κατά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Δεδομένου ότι οι δύο διαταραχές στην προσφορά είχαν παρόμοιο μέγεθος, η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει πολύ πιο συγκρατημένη αντίδραση της αγοράς το 2026.
Οι δύο κρίσεις διαφέρουν επίσης ως προς τους οικονομικούς μηχανισμούς που τις τροφοδότησαν. Η πρόσφατη άνοδος των τιμών του TTF αντανακλά κυρίως προληπτικά σοκ ζήτησης, δηλ. τον φόβο πιθανών διαταραχών και όχι σε πραγματικές απώλειες προσφοράς, καθώς η άμεση εξάρτηση της Ευρώπης από το LNG της Μέσης Ανατολής παραμένει περιορισμένη.
Αντίθετα, κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, ενώ η αρχική άνοδος των τιμών του TTF οφειλόταν επίσης σε προληπτική ζήτηση, στη συνέχεια ενισχύθηκε από πραγματικές διαταραχές στην προσφορά, καθώς η μείωση των ρωσικών ροών μέσω αγωγών οδήγησε σε έντονη στενότητα της αγοράς.
Τα συμβόλαια ενός και δύο ετών αυξήθηκαν κατά 12% και 2% αντίστοιχα κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, έναντι 38% και 74% κατά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο πόλεμος έχει προκαλέσει εκτεταμένες καταστροφές σε τμήματα των ενεργειακών υποδομών της Μέσης Ανατολής και οδήγησε την Τεχεράνη στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού από την οποία, πριν από τον πόλεμο, διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών.
Παρότι οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η διαρκής επαναλειτουργία των Στενών θα μπορούσε να ασκήσει σημαντικές καθοδικές πιέσεις στις τιμές της ενέργειας, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι οι συνθήκες στα Στενά του Ορμούζ -και κατ’ επέκταση στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας- παραμένουν ιδιαίτερα ασταθείς.
«Μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα εξαντλούσε σταδιακά τα υφιστάμενα αποθέματα ασφαλείας και τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου, ενώ θα ανάγκαζε τις αγορές να εγκαταλείψουν τις προσδοκίες για ταχεία επίλυση της κρίσης, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο νέων ανοδικών πιέσεων στις τιμές», καταλήγουν οι οικονομολόγοι.
Αντίθετα, η διαρκής αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να ασκήσει σημαντικές καθοδικές πιέσεις στις τιμές, δεδομένου ότι οι αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου εισήλθαν στο 2026 με προσδοκίες για σημαντικά πλεονάσματα προσφοράς.
Οι προσδοκίες αυτές ενδέχεται μάλιστα να ενισχυθούν περαιτέρω, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να ωθήσει τους καταναλωτές να επιταχύνουν τη μετάβασή τους σε εναλλακτικές και πιο αξιόπιστες πηγές ενέργειας, μειώνοντας την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Τα συμπεράσματα
Η σύγκριση μεταξύ του πολέμου με το Ιράν και του πολέμου στην Ουκρανία αναδεικνύει ένα σημαντικό συμπέρασμα: το μέγεθος μιας διαταραχής στον ενεργειακό εφοδιασμό δεν καθορίζει από μόνο του την αντίδραση των τιμών. Οι αρχικές συνθήκες της αγοράς, το ύψος των αποθεμάτων, η ευελιξία της ζήτησης και οι προσδοκίες των συμμετεχόντων στην αγορά μπορούν να αποδειχθούν εξίσου σημαντικοί παράγοντες.
Συνολικά, οι προσδοκίες για ταχεία λήξη της σύγκρουσης, τα ισχυρότερα θεμελιώδη μεγέθη των αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν από την κρίση, καθώς και η μεγαλύτερη ευελιξία της ασιατικής ζήτησης έχουν μέχρι στιγμής συμβάλει στον περιορισμό των επιπτώσεων στις τιμές της ενέργειας.
