Τον τρόπο επιβολής της απαγόρευσης της χρήσης των social media για τους ανήλικους κάτω των 15 ετών που ανακοίνωσε νωρίτερα ο Κυριάκος Μητσοτάκης και αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από το 2027, περιέγραψαν ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης και ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος.
Ο Άκης Σκέρτσος μίλησε για ένα επιχειρηματικό μοντέλο στα social media που λειτουργεί χωρίς όρια και κανόνες και μπορεί να προκαλέσει εθισμό. «Σε καμία περίπτωση δεν είμαστε τεχνοφοβικοί ως πολιτεία, το αντίθετο», είπε, κάνοντας λόγο για λελογισμένους κανόνες για τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι πολίτες με την τεχνολογία. Παραλλήλισε με την εποχή που ήρθαν στη ζωή μας τα αυτοκίνητα και δεν ήταν υποχρεωτική η χρήση ζώνης ή οι αερόσακκοι. Με τον καιρό, όμως, κρίθηκαν απαραίτητα για την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής.
Πώς θα εφαρμοστεί η απαγόρευση
Παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2012 και εντεύθεν (φοιτούν έως Γ' Γυμνασίου) θα απαγορεύεται να έχουν πρόσβαση σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που παρέχονται από επιγραμμικές πλατφόρμες, εξήγησε ο Δ. Παπαστεργίου. Ως ημερομηνία γέννησης λαμβάνεται η 1η/1 του έτους που έχουν γεννηθεί.
Αυτό θα συμβεί καθώς οι πλατφόρμες θα πρέπει να επαληθεύουν την ηλικία και θα είναι υποχρεωμένες να αποτρέπουν τη χρήση σε ανήλικους κάτω των 15 ετών. Δηλαδή αν ένα παιδί προσπαθήσει να δημιουργήσει λογαριασμό του σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης, θα πρέπει να περνά μια διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας.
Καθοριστικό ρόλο στη νέα νομοθετική διυπουργική πρωτοβουλία διαδραματίζει το kidswallet.gov.gr που πρώτη η Ελλάδα εισήγαγε πανευρωπαϊκά για την απαγόρευση της πρόσβασης των ανήλικων σε αλκοόλ και καπνικά προϊόντα. Το kidswallet.gov.gr και το gov.gr.wallet ως ψηφιακά εργαλεία αποτελούν μηχανισμούς ελέγχου που πληρούν τα κριτήρια συμβατότητας με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο (DSA, Digital Service Act, Άρθρο 28) για την προστασία των ανηλίκων.
Σε περίπτωση που οι πλατφόρμες social media δεν μπορούν να προχωρήσουν στην επαλήθευση της ηλίκιας μέσω δικών τους συστημάτων, θα υπάρχει διαθέσιμο το gov.gr wallet και το kids wallet. Σημειωτέον ότι το εργαλείο τίθεται στη διάθεση των πλατφορμών εφόσον το χρειαστούν, χωρίς να καθίσταται υποχρεωτική η χρήση του. Σε αυτή την περίπτωση η διαδικασία θα συνεχίζεται με το σκανάρισμα ενός QR Code μέσω του Kids Wallet.
Η νέα ρύθμιση αφορά προς ώρας τις πλατφόρμες που ορίζονται ως πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και στους ευρωπαϊκούς κανόνες Digital Service Ace. Να σημειωθεί ότι παράλληλα ενεργοποιείται και ο ευρωπαϊκός μηχανισμός εποπτείας της Digital Service Act. Όπως διευκρίνισε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, πρόκειται για τις πλατφόρμες που χρησιμοποιούν κατά κύριο λόγο οι έφηβοι, Instagram Tiktok, Snapchat, Facebook. Ωστόσο δεν περιλαμβάνονται αυτές που χρησιμοποιούνται απλώς για την ανταλλαγή μηνυμάτων, τύπου viber, WhatsApp, αλλά ούτε και το Youtube, όπως διευκρινίστηκε.
Μέχρι την εφαρμογή του νόμου βέβαια η ηγεσία των συναρμόδιων υπουργείων ευελπιστεί να έχει υιοθετηθεί μια κοινή γραμμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να διευκρινιστούν το ποιος πλατφόρμες ορίζονται ως κοινωνικά δίκτυα. Αν ωστόσο αυτό δεν καταστεί εφικτό, η Ελλάδα θα προχωρήσει με την προαναφερθείσα λίστα των τεσσάρων social media, η οποία μπορεί να ενισχυθεί.
Μέχρι τώρα, εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου, οι πλατφόρμες στηρίζονταν στη δικαιολογία ότι δεν είναι βέβαιες για την ηλικία ενός χρήστη. Θα πρέπει πλέον να βρουν τον τρόπο να επαληθεύουν, όπως προβλέπεται από το περιβόητο άρθρο 28 της ευρωπαϊκής Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act - DSA), η οποία στη χώρα μας έχει ενσωματωθεί και στο gov.gr Waller και KidsWallet.
Το χρονοδιάγραμμα
Σύμφωνα με τον Α. Σκέρτσο, ο λόγος που η κυβέρνηση ανακοινώνει σήμερα κάτι που θα εφαρμοστεί από τον Ιανουάριο 2027 είναι για τονιστεί η σημασία της πολιτικής και να περάσει ένα συμβολικό μήνυμα στην κοινωνία και σε κάθε οικογένεια: «Το scrolling χωρίς όρια κάνει κακό στην ψυχική υγεία των παιδιών μας».
Ταυτόχρονα στέλνεται ένα μήνυμα στις εταιρείες τεχνολογίας: Μπαίνει στοπ στο επιχειρηματικό μοντέλο κέρδους το οποίο θεωρεί αναλώσιμη την ψυχική υγεία των παιδιών και δευτερευόντως, ακόμη και την ίδια τη δημοκρατία αφού προωθεί την παραπληροφόρηση, την τοξικότητα στα social media, τα fake news.
Εποπτεία και πρόστιμα
Αν κάποια πλατφόρμα δεν το επιβάλει και πραγματοποιηθεί καταγγελία από γονέα, αναλαμβάνουν οι αρχές που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή του κοινοτικού πλαισίου DSA, δηλαδή η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, το ΕΣΡ καθώς και η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, αν υπάρχει σχετική παραβίαση προσωπικών δεδομένων.
Στην περίπτωση της καταγγελίας, θα γίνεται διαβίβαση της στην χώρα εγκατάστασης της πλατφόρμας, όπως για παράδειγμα την Ιρλανδία. Ωστόσο αν η υπόθεση αφορά πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες (VLOP) θα ενημερωθεί ταυτόχρονα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα προβλέπονται κυρώσεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Σημειωτέον ότι βάσει του DSA, σχετική παραβίαση επιφέρει πρόστιμα τα οποία στην περίπτωση των μεγάλων πλατφορμών μπορεί να ισοδυναμούν με έως και το 6% του τζίρου τους.
Οι επιπτώσεις του εθισμού στα παιδιά
Αναφορικά με το σοβαρότατο αποτύπωμα του συνεχούς scrolling στην υγεία των παιδιών και των εφήβων, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης υπογράμμισε ότι δυστυχώς η επαφή των παιδιών με τα social media ξεκινά από πολύ τρυφερές ηλικίες (6 ετών έως 8 ετών), με συνέπεια να αυξάνονται οι ώρες της καθιστικής ζωής και να εντείνεται το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας, ενώ σε ψυχικό επίπεδο καταγράφεται σωρεία προβλημάτων όπως διαταραχή προσοχής, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κατάθλιψη, άγχος και αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονικού ιδεασμού, σύνδρομο φόβου του να είσαι offline (foMo) και κίνδυνος εμπλοκής σε ηλεκτρονικό τζόγο.
Εξίσου σοβαρές είναι οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που περιλαμβάνουν δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις, μείωση των κοινωνικών επαφών στον αληθινό κόσμο, σύνδρομο σκυμμένης κεφαλής, κοινωνική σύγκριση και χαμηλή αυτοεκτίμηση, έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο όπως sexting, grooming, revenge porn και εκμετάλλευση, καθώς και ενίσχυση της ρητορικής μίσους και των ρατσιστικών συμπεριφορών. Τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα επιδημιολογικής μελέτης φανερώνουν ότι 1 στους 4 εφήβους νιώθει δυσφορία όταν κοινοποιούνται προσωπικές του πληροφορίες χωρίς συναίνεση, το 23% των εφήβων νιώθουν ανασφαλείς χωρίς πρόσβαση στο κινητό τους, το 17% των παιδιών 11-15 ετών έπεσαν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού (κατά την περίοδο 2021-2022) και πως το 20% των 15χρονων χάνουν άλλες σημαντικές δραστηριότητες (χόμπι, σπορ), λόγω ενασχόλησής τους με τα social media. Επίσης το 36% των νέων έχουν μόνο διαδικτυακή επαφή με τους φίλους τους, αντί να συναντιούνται στον αληθινό κόσμο, με κορύφωση του φαινομένου να καταγράφεται στα 15χρονα κορίτσια με ποσοστό 44%. Επιπλέον, το 11% των εφήβων εμφανίζουν προβληματική συμπεριφορά στα social media και το gaming εξελίσσεται σε νεανική μάστιγα με το 34% των εφήβων να παίζουν καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια.
Σοκαριστικό είναι το εύρημα πως το 22% των εφήβων ασχολείται τουλάχιστον 4 ώρες καθημερινά με το gaming. Εξίσου ανησυχητικά είναι τα ευρήματα αναφορικά με τις επικίνδυνες διαδικτυακές συμπεριφορές στους ανήλικους: Το 25%-30% των εφήβων εμπλέκονται σε περιστατικά cyber bullying (διαδικτυακού εκφοβισμού) σαν θύτες ή θύματα, το 14,7% των εφήβων έχουν εμπλακεί σε sexting (ανταλλαγή έντονου και ακατάλληλου σεξουαλικού περιεχομένου) και το 34,7% των εφήβων έχουν αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο. Όπως αναφέρουν ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, «είναι το παιδί σου κλεισμένο στο δωμάτιο του, εσύ ως γονιός είσαι στο σπίτι και θεωρείς ότι είναι απολύτως ασφαλές, αλλά εκείνο συναντά αγνώστους on line, με ό,τι μπορεί να επακολουθήσει».
«Δεν περιορίζουμε την ελευθερία του λόγου. Παίρνουμε προληπτικά κάποια μέτρα για να προσαρμοστούμε στον νέο κόσμο που έχει γεννηθεί», δήλωσε από την πλευρά του ο Άδωνις Γεωργιάδης.
Συμπτώματα και Συνέπειες
Σωματική Υγεία
Καθιστική ζωή και παχυσαρκία
Οπτική κόπωση και οφθαλμικά συμπτώματα
Διαταραχές ύπνου και κόπωση
Ψυχική Υγεία
Διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης, μνήμης εργασίας, οργάνωσης και σχεδιασμού
Χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση & ανηδονία
Κατάθλιψη & άγχος, αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονικού ιδεασμού και αυτοκτονικότητα
Münchausen’s syndrome online, FoMO (fear of missing out), ηλεκτρονικός τζόγος
Ψυχοκοινωνικές Επιπτώσεις
Δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και μείωση ζώσης κοινωνικών επαφών (Σύνδρομο σκυμμένης κεφαλής)
Μείωση κοινωνικής αλληλεπίδρασης (phubbing, hikikomori)
Ψευδή πρότυπα σώματος, κοινωνική σύγκριση και χαμηλή αυτοεκτίμηση (Selfie harm - selfie dysmorphia)
Έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, sexting, grooming, revenge porn και εκμετάλλευση
Διαδικτυακός εκφοβισμός και ενίσχυση σχολικού εκφοβισμού
Ενίσχυση ρητορικής μίσους και ρατσιστικών συμπεριφορών
