Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναβάλει για τις 4 Μαρτίου την παρουσίαση του σχεδίου «Made in Europe», που ήταν προγραμματισμένη για τα τέλη Φεβρουαρίου, δεν αποτελεί μια απλή τεχνική καθυστέρηση. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει ότι στο εσωτερικό της Ένωσης έχει ανοίξει ένα ουσιαστικό πολιτικό ρήγμα για το εύρος, τη φιλοσοφία και τις γεωοικονομικές συνέπειες της νέας βιομηχανικής στρατηγικής. Η αναβολή αντανακλά διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών για το ποιοι θα θεωρούνται «ευρωπαϊκοί» προμηθευτές και μέχρι ποιο βαθμό η ΕΕ μπορεί να υιοθετήσει πολιτικές τοπικού περιεχομένου χωρίς να διολισθήσει σε ανοιχτό προστατευτισμό.
Ο κίνδυνος από αυτή την καθυστέρηση είναι διπλός. Πρώτον, στέλνει μήνυμα αβεβαιότητας προς τη βιομηχανία, σε μια περίοδο όπου οι ΗΠΑ εφαρμόζουν επιθετική βιομηχανική πολιτική μέσω επιδοτήσεων και η Κίνα διατηρεί ισχυρή κρατική στήριξη στους δικούς της πρωταθλητές. Δεύτερον, αναδεικνύει ότι η ΕΕ δεν έχει ακόμη καταλήξει σε κοινή γραμμή για το πώς θα ισορροπήσει ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα και την προστασία της παραγωγικής της βάσης.
- Διαβάστε ακόμα - Πράσινη ενέργεια: Πώς μπορούν οι εταιρείες να «ξεκλειδώσουν» 1,3 τρισ. χωρίς νέες επενδύσεις
Το μοντέλο «Made in Europe» και το πολιτικό του βάθος
Το «Made in Europe» δεν είναι σύνθημα, αλλά ένας μηχανισμός τοπικού περιεχομένου. Προβλέπει ότι σε στρατηγικούς τομείς —όπως μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κρίσιμες βιομηχανικές αλυσίδες— ένα ελάχιστο ποσοστό της αξίας ενός προϊόντος ή ενός έργου που χρηματοδοτείται με δημόσιο χρήμα θα πρέπει να παράγεται εντός Ευρώπης. Δεν αποκλείονται οι εισαγωγές, αλλά τίθεται κατώφλι «ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας».
Η διαφωνία εστιάζει στο γεωγραφικό εύρος. Ορισμένα κράτη, με προεξάρχουσα τη Γαλλία, επιθυμούν αυστηρό ορισμό που να αφορά κυρίως την ΕΕ και ίσως τον στενό πυρήνα της ευρωπαϊκής αγοράς. Αντίθετα, χώρες όπως η Σουηδία και η Τσεχία, με ισχυρό εξαγωγικό προσανατολισμό και φιλελεύθερη εμπορική κουλτούρα, φοβούνται ότι οι αυστηροί κανόνες θα αυξήσουν το κόστος, θα περιορίσουν τον ανταγωνισμό και θα προκαλέσουν εμπορικά αντίποινα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία. Οι μεγάλες εταιρείες υποστηρίζουν ότι οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι διασυνοριακές και πολυεπίπεδες. Ένα ευρωπαϊκό αυτοκίνητο ενσωματώνει εξαρτήματα και υπεργολαβίες από το Ηνωμένο Βασίλειο, την Τουρκία και άλλους στενά συνδεδεμένους εταίρους. Αν ο ορισμός «ευρωπαϊκού περιεχομένου» περιοριστεί αυστηρά στην ΕΕ, το κόστος παραγωγής θα αυξηθεί και η ανταγωνιστικότητα έναντι κινεζικών ή αμερικανικών οχημάτων θα υποχωρήσει. Γι’ αυτό ζητούν να συνυπολογίζονται και «αξιόπιστοι εταίροι» στο απαιτούμενο ποσοστό, διευρύνοντας πρακτικά την έννοια της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, το «Made in Europe» έχει διττή διάσταση. Από τη μία, μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες σε τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η κατασκευή εξοπλισμού και η βιομηχανική συναρμολόγηση, εφόσον υπάρξει επανατοποθέτηση παραγωγής εντός της ΕΕ. Έργα ΑΠΕ ή ενεργειακές υποδομές που θα χρηματοδοτούνται με ευρωπαϊκούς πόρους ενδέχεται να απαιτούν υψηλότερο ευρωπαϊκό περιεχόμενο, ενισχύοντας δυνητικά εγχώριους προμηθευτές.
Από την άλλη πλευρά, αν οι κανόνες οδηγήσουν σε ακριβότερο εξοπλισμό —για παράδειγμα σε φωτοβολταϊκά ή μπαταρίες— το κόστος ενεργειακής μετάβασης μπορεί να αυξηθεί. Σε μια οικονομία που εξαρτάται από εισαγωγές τεχνολογίας και επιδιώκει ταχεία απολιγνιτοποίηση, η ισορροπία ανάμεσα στην αυτάρκεια και στο χαμηλό κόστος είναι κρίσιμη. Επιπλέον, η Ελλάδα, ως μικρότερη βιομηχανική οικονομία, έχει συμφέρον να διατηρεί ανοικτές αλυσίδες εφοδιασμού, αλλά ταυτόχρονα να επωφεληθεί από πιθανή μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων στην ευρωπαϊκή περιφέρεια.
Η διαφορά με το «Buy European»
Το «Made in Europe» διαφέρει ουσιαστικά από τη δεύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική που προωθείται, το «Buy European». Το πρώτο θέτει ελάχιστο ποσοστό ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας, χωρίς να αποκλείει πλήρως τρίτες χώρες. Το δεύτερο υποδηλώνει προτίμηση ή ακόμη και αποκλεισμό μη ευρωπαϊκών προϊόντων στις δημόσιες συμβάσεις, κατά το πρότυπο του αμερικανικού “Buy American”. Μια πολιτική “Buy European” θα ήταν πιο επιθετικά προστατευτική και πιθανόν πιο ευάλωτη σε νομικές και εμπορικές προσφυγές.
Στην ουσία, το «Made in Europe» επιχειρεί να αποτελέσει έναν συμβιβασμό: μια μορφή στρατηγικής αυτονομίας χωρίς πλήρη αποκοπή από το παγκόσμιο εμπόριο. Η αναβολή της παρουσίασής του δείχνει ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να αναζητά το σημείο ισορροπίας ανάμεσα στη βιομηχανική κυριαρχία και την ανοιχτή οικονομία. Το αποτέλεσμα αυτής της διαπραγμάτευσης θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, αλλά και τη θέση της Ένωσης στο νέο γεωοικονομικό τοπίο.
