Αναλυτές από ένα ευρύτατο φάσμα ειδικοτήτων αναμένουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει «μετασχηματιστική» επίδραση στην ανθρωπότητα. Παρά τις διαφορετικές επιμέρους προσεγγίσεις, στη συντριπτική τους πλειονότητα συμφωνούν στο ότι η φάση της μετάβασης θα είναι η δυσκολότερη. Το κρίσιμο σημείο, όμως, δεν είναι τόσο η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όσο η ταχύτητα με την οποία διαχέεται η χρήση τους στην πραγματική οικονομία.
Το agentic AI βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Πρόκειται για συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που δεν περιορίζονται στο να απαντούν σε ερωτήματα, όπως κάνουν τα κλασικά LLMs (large language models), αλλά μπορούν να θέτουν στόχους, να σχεδιάζουν ενέργειες, να εκτελούν εργασίες και να προσαρμόζονται δυναμικά χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση. Ενώ τα LLMs λειτουργούν κυρίως ως «εργαλεία παραγωγής περιεχομένου» κατόπιν εντολής, το agentic AI λειτουργεί ως… ψηφιακός υπάλληλος που συνδυάζει πολλά εργαλεία, λαμβάνει αποφάσεις και ολοκληρώνει ολόκληρες ροές εργασίας.
Η διεύρυνση της χρήσης τέτοιου είδους αυτόνομων συστημάτων εκτέλεσης διαδικασιών έχει προφανείς επιπτώσεις στην απασχόληση. Η Axelle Arquié, οικονομολόγος και ερευνήτρια στο Centre d'Etudes Prospectiveset d'InformationsInternationales (CEPII), ένα κορυφαίο γαλλικό οικονομικό think-tank, είναι εκ των ιδρυτικών μελών του Παρατηρητηρίου για τα Απειλούμενα και Αναδυόμενα Επαγγέλματα (Observatoire des Emplois Menacés et Émergents - OEM). Προ ημερών, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων της Coface στο Παρίσι για την παρουσίαση του ετήσιου country risk report για το 2026, η Arquié μαζί με τον αναλυτή Aurélien Duthoit της Coface περιέγραψαν το πώς τα διαφορετικά στάδια στην εξέλιξη και διάχυση της τεχνητής νοημοσύνης θα επιδράσουν στην παγκόσμια αγορά εργασίας.
Το πρώτο στάδιο που περιέγραψαν αφορά την αποκεντρωμένη, σε εξατομικευμένη βάση, χρήση των LLMs. Το δεύτερο στάδιο χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία του agentic AI, στην αρχή του οποίου φαίνεται ότι βρισκόμαστε σήμερα. Το τρίτο αφορά την ωρίμανση του agentic AI σε συνδυασμό με αυξημένες δυνατότητες σε επίπεδο μνήμης και το τέταρτο φτάνει ως την Τεχνητή Υπερ-νοημοσύνη η οποία θα υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνατότητες. Ωστόσο, ήδη από σήμερα και πολύ πριν φτάσουμε (αν φτάσουμε) σε σενάρια που σήμερα μοιάζουν… φουτουριστικά, οι συνέπειες της διάχυσης του agentic AI αναμένεται να είναι κατακλυσμιαίες.
Αριθμοί που σοκάρουν
Ενδεικτικά, οι δύο οικονομολόγοι εξήγησαν ότι στη Γαλλία, έως και το 1/3 των θέσεων εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους τελεί υπό την απειλή της υποκατάστασης από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Στην «πρώτη γραμμή» των κλάδων που απειλούνται βρίσκονται οι νομικές υπηρεσίες, η λογιστική, η παραγωγή οπτικοακουστικών μέσων και η διαφήμιση, καθώς και επαγγέλματα που σχετίζονται με την πληροφορική και τις τηλεπικοινωνίες.
Μεταξύ άλλων, υπογράμμισαν ότι οι συνέπειες από μια ενδεχόμενη ταχεία και μεγάλη αύξηση της ανεργίας θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές και σε μακροοικονομικό επίπεδο. Οι κρατικοί μηχανισμοί, όπως εξήγησαν, μεταξύ αυτών και το δίχτυ κοινωνικής προστασίας, εξελίσσονται με πολύ αργούς ρυθμούς, σε σχέση με ένα σοκ που μπορεί να προέλθει από την ταχεία εξέλιξη της τεχνολογίας. Και αυτό είναι κάτι για το οποίο οι κυβερνήσεις θα πρέπει να προετοιμάζονται.
Τα νούμερα που παρέθεσαν οι δύο αναλυτές είναι ενδεικτικά. Στη Γαλλία των 30 εκατ. εργαζομένων, υπολογίζεται ότι η άνοδος του agentic AI εκθέτει σε κίνδυνο το 16% των θέσεων εργασίας, που σημαίνει ότι η ανεργία θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 5 εκατ. άτομα. Αυτό θα ισοδυναμούσε με αύξηση της ανεργίας κατά 250%, από τα επίπεδα των 2 εκατ. ανέργων σήμερα. Και αυτό, «σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα» καθώς δεν υπάρχει κανένα τεχνολογικό εμπόδιο στη διάχυση του agentic AI.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, βεβαίως, το πρόβλημα δεν θα ήταν μόνο κοινωνικό, αλλά και μακροοικονομικό, λόγω της πτώσης των εισοδημάτων, της συρρίκνωσης της κατανάλωσης και της επιβάρυνσης των δημόσιων οικονομικών, ενώ θα συνεπαγόταν και αυξημένο πολιτικό κίνδυνο.
Ασφαλώς υπάρχουν επαγγέλματα που «κινδυνεύουν» περισσότερο από άλλα και, αντιστοίχως κάποιες οικονομίες είναι περισσότερο ή λιγότερο εκτεθειμένες, ανάλογα με τη δομή τους. Ο Duthoit ανέφερε ότι η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου εμφανίζεται ως η πιο εκτεθειμένη στην Ευρώπη, ενώ αντιθέτως οικονομίες όπως της Ιταλίας ή της Ελλάδας είναι «σχετικά προστατευμένες», εν μέρει λόγω του υπερτροφικού τουριστικού κλάδου, ειδικά σε ό,τι αφορά τα ξενοδοχεία και την εστίαση.
Προειδοποιήσεις
Για το ενδεχόμενο να τρέξουν οι εξελίξεις επικίνδυνα πιο γρήγορα απ’ όσο είχε αρχικά εκτιμηθεί, έχουν υπάρξει πολλές προειδοποιήσεις.
Μόλις προ ολίγων ημερών, σε ομιλία του στη Νέα Υόρκη ο Michael Barr, μέλος του ΔΣ της Fed, αναφέρθηκε στο γεγονός ότι η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνεται τόσο, ώστε να «τρέχει» μπροστά από την ικανότητα της αγοράς εργασίας να απορροφά και να επανεκπαιδεύει εργαζόμενους, αφήνοντας ένα μέρος του πληθυσμού προσωρινά -ή και πρακτικά- μη απορροφήσιμο.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει επίσης προειδοποιήσει για ένα «σενάριο ταχείας διαταραχής», εξηγώντας ότι ο κίνδυνος δεν είναι μόνο πόσες εργασίες μπορούν να επηρεαστούν, αλλά πόσο γρήγορα μπορεί να συμβεί αυτό σε σχέση με το πόσο αργά προσαρμόζονται οι οικονομίες. Το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι η έκθεση των ανεπτυγμένων οικονομιών σε τέτοιου είδους κινδύνους που προκύπτουν από την τεχνητή νοημοσύνη είναι ιδιαίτερα υψηλή, και προειδοποιεί ότι η διάχυση του AI μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά κόστη προσαρμογής, καθώς οι μετακινήσεις εργαζομένων και οι επενδύσεις σε δεξιότητες δεν γίνονται με την ίδια ταχύτητα όπως η υιοθέτηση λογισμικού.
Από την πλευρά της, η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) έχει επισημάνει ότι, από μακροοικονομική σκοπιά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα την παραγωγικότητα, τους μισθούς και τη ζήτηση, δημιουργώντας συνθήκες όπου τα κέρδη παραγωγικότητας δεν μεταφράζονται άμεσα σε αντίστοιχη αύξηση της απασχόλησης. Περιγράφει δηλαδή ένα μοτίβο που μπορεί να οδηγήσει σε περιόδους οικονομικής μεγέθυνσης χωρίς ουσιαστική απορρόφηση εργατικού δυναμικού, εάν η αγορά εργασίας δεν προσαρμοστεί εγκαίρως.
