Ενώ η συζήτηση για την τρέχουσα κρίση στον αγροτικό τομέα μονοπωλεί το ενδιαφέρον, στις Βρυξέλλες σχεδιάζεται ήδη η «επόμενη μέρα». Έγγραφο - γνωμοδότηση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) φέρνει στο φως τις νομοθετικές προτάσεις για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της περιόδου 2028-2034, αποκαλύπτοντας ένα τοπίο ριζικών αλλαγών αλλά και έντονων διαφωνιών μεταξύ των κρατών μελών.
Το βασικό ερώτημα είναι ένα: Πώς θα πληρώνει η νέα ΚΑΠ και ποιοι κινδυνεύουν να χάσουν χρήματα;
Τι αλλάζει στην «τσέπη» του αγρότη
Η νέα αρχιτεκτονική των πληρωμών εστιάζει στη αναδιανομή, βάζοντας στο στόχαστρο τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις και επιχειρώντας να εξισορροπήσει τις ανισότητες.
Συγκεκριμένα:
1. Το Εύρος της Ενίσχυσης: Η εθνική μέση ενίσχυση ανά εκτάριο δεν θα είναι ενιαία για όλους. Αναμένεται να κυμανθεί μεταξύ 130 € και 240 €. Αυτό το εύρος επιβεβαιώνει ότι οι διαφορές στο ύψος των ενισχύσεων μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. θα παραμείνουν, δημιουργώντας αγρότες «δύο ταχυτήτων».
2. Το Νέο Μοντέλο DABIS: Η Επιτροπή εισάγει την υποχρεωτική «φθίνουσα εισοδηματική στήριξη βάσει έκτασης» (DABIS). Στόχος είναι οι πόροι να φεύγουν από τους μεγάλους και να κατευθύνονται σε αυτούς που έχουν πραγματική ανάγκη βιωσιμότητας.
3. Ψαλίδι και Πλαφόν (Capping): Ίσως η πιο «επώδυνη» αλλαγή για τους μεγάλους παραγωγούς. Προβλέπεται μείωση των ενισχύσεων κατά 25% για ποσά ενίσχυσης μεταξύ 20.000 € και 50.000 €. Παράλληλα, τίθεται ανώτατο όριο στα 100.000 €. Αν και η Επιτροπή εκτιμά ότι αυτό θα αγγίξει μόλις το 4% των δικαιούχων, για τις μεγάλες παραγωγικές μονάδες η απώλεια θα είναι αισθητή.
Ο «Πόλεμος» των Κρατών Μελών
Πέρα από τα νούμερα, το πολιτικό παρασκήνιο δίνει και παίρνει. Τα κράτη μέλη αντιδρούν έντονα σε 5 κομβικά σημεία που αλλάζουν τη δομή της ΚΑΠ όπως την ξέραμε:
- Το τέλος των Δύο Πυλώνων; Η πρόταση της Κομισιόν να εντάξει την ΚΑΠ σε ένα ενιαίο «Ευρωπαϊκό Ταμείο» (μαζί με την αλιεία και τη συνοχή), καταργώντας τους παραδοσιακούς πυλώνες (ΕΓΤΕ και ΕΓΤΑΑ), προκάλεσε θύελλα. Τα κράτη φοβούνται ότι η αγροτική πολιτική θα χάσει την αυτονομία της. Ήδη, μετά από πιέσεις, υπήρξε συμφωνία τον Νοέμβριο του 2025 ώστε ορισμένες διατάξεις να επιστρέψουν σε ειδικό κανονισμό για την ΚΑΠ.
- Ο «Τυφλός» Προϋπολογισμός είναι μάλλον το απόλυτο «αγκάθι»: Τα κράτη μέλη καλούνται να σχεδιάσουν την πολιτική τους χωρίς να ξέρουν εξ αρχής πόσα χρήματα θα πάρουν. Το ποσό χρηματοδότησης θα «κλειδώνει» μόνο αφού εγκριθούν τα Εθνικά Σχέδια (NRP plans), δημιουργώντας συνθήκες απόλυτης ανασφάλειας για τον σχεδιασμό.
- Υποχρεωτική Αναδιανομή: Σήμερα είναι προαιρετική και εφαρμόζεται μόνο από 10 χώρες, γίνεται υποχρεωτικό. Οι χώρες που το απέφευγαν μέχρι σήμερα, αντιδρούν έντονα στην επιβολή του. Η Ελλάδα είναι η αλήθεια πως ίσως βγει ωφελημένη από αυτή την παράμετρο.
- Ο κίνδυνος του «Άνισου Ανταγωνισμού»: Η πρόταση καταργεί τον κοινό ευρωπαϊκό ορισμό του «ενεργού γεωργού». Κάθε κράτος θα ορίζει μόνο του τι σημαίνει «κύρια αγροτική δραστηριότητα». Αυτό ενέχει τεράστιο κίνδυνο: Μια χώρα μπορεί να έχει χαλαρά κριτήρια και μια άλλη αυστηρά, οδηγώντας σε αθέμιτο ανταγωνισμό εντός της ενιαίας αγοράς.
- Γραφειοκρατικός Γολγοθάς μέχρι τις πληρωμές: Αντί για απλούστευση, έρχεται πολυπλοκότητα. Η έγκριση των σχεδίων από το Συμβούλιο (και όχι μόνο από την Επιτροπή) και τελικά οι νέες αποφάσεις σε κρατικό επίπεδο, απειλούν να φέρουν καθυστερήσεις στις πληρωμές. Εδώ εμείς, ως χώρα ίσως έχουμε σημαντικό πρόβλημα, γιατί το ήδη αποδυναμωμένο προσωπικό του δημοσίου θα έχει το δύσκολο έργο της έκδοσης επιπλέον αποφάσεων σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα, μέχρι αυτές να οδηγήσουν σε πληρωμή.
Η περίοδος 2028-2034 φέρνει μια ΚΑΠ πιο αυστηρή για τους μεγάλους, πιο αβέβαιη για τα κράτη και κυρίως πιο περίπλοκη για τη διοίκηση. Το στοίχημα είναι αν η «ευελιξία» που ευαγγελίζεται η Επιτροπή θα καταλήξει τελικά να είναι η ταφόπλακα της κοινής ευρωπαϊκής αγροτικής αγοράς.
