Σε ορισμένες χώρες του κόσμου, η καθημερινότητα διαψεύδει τη στοιχειώδη οικονομική λογική: H βενζίνη και το πετρέλαιο πωλούνται φθηνότερα από το εμφιαλωμένο νερό. Το φαινόμενο αυτό είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς δομικής ανισορροπίας ανάμεσα σε δύο κρίσιμους πόρους: την ενέργεια και το νερό.
Από τη Βόρεια Αφρική μέχρι τη Λατινική Αμερική και τον Περσικό Κόλπο, η αφθονία υδρογονανθράκων συνυπάρχει με τη σπανιότητα ή το υψηλό κόστος του πόσιμου νερού, δημιουργώντας ένα παράδοξο με έντονο κοινωνικό και γεωπολιτικό αποτύπωμα.
Πετρελαϊκός πλούτος και κρατικές επιδοτήσεις
Στον πυρήνα του φαινομένου βρίσκονται οι γενναίες κρατικές επιδοτήσεις στα καύσιμα. Σε πετρελαιοπαραγωγικές χώρες, η βενζίνη αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό αγαθό και εργαλείο πολιτικής σταθερότητας. Στη Λιβύη, για παράδειγμα, η τιμή της βενζίνης έχει καταγραφεί γύρω στα 0,03 δολάρια ανά λίτρο, καθιστώντας την από τις φθηνότερες στον κόσμο. Η χώρα διαθέτει τεράστια αποθέματα πετρελαίου, όμως ταυτόχρονα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ύδρευσης λόγω υποδομών, ρύπανσης και χρόνιας πολιτικής αστάθειας.
Το νερό ως σπάνιο και ακριβό αγαθό
Την ίδια στιγμή, το νερό σε αυτές τις χώρες δεν είναι ούτε αυτονόητο ούτε φθηνό. Στη Λιβύη, μια φιάλη εμφιαλωμένου νερού μπορεί να κοστίζει 0,40–0,50 δολάρια, δηλαδή δεκαπλάσια τιμή από ένα λίτρο βενζίνης. Το νερό, παρότι στοιχειώδες για την επιβίωση, εξαρτάται από δαπανηρές διαδικασίες άντλησης, μεταφοράς ή επεξεργασίας, ειδικά σε άνυδρες περιοχές.
Η ακραία περίπτωση της Βενεζουέλας
Στη Βενεζουέλα, η τιμή της βενζίνης μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και … συμβολική. Για χρόνια, η βενζίνη διατίθετο σχεδόν δωρεάν, με τιμές κοντά στα 0,02 δολάρια το λίτρο, ως αποτέλεσμα κρατικής πολιτικής επιδότησης σε μια χώρα με τεράστια αποθέματα πετρελαίου. Αντίθετα, το εμφιαλωμένο νερό – συχνά αναγκαίο λόγω προβλημάτων στο δημόσιο δίκτυο – μπορεί να ξεπερνά και τα 0,60 δολάρια. Η φθηνή ενέργεια συνυπάρχει με την ακριβή πρόσβαση σε βασικές υποδομές.
Έρημος, αφαλάτωση και υψηλό κόστος στη Μέση Ανατολή
Στη Σαουδική Αραβία, το παράδοξο έχει γεωγραφικές ρίζες. Η χώρα, αν και ενεργειακή υπερδύναμη, είναι μια απέραντη έρημος. Η βενζίνη πωλείται γύρω στα 0,55–0,60 δολάρια ανά λίτρο, ενώ το πόσιμο νερό προέρχεται κυρίως από αφαλάτωση, μια εξαιρετικά ενεργοβόρα και δαπανηρή διαδικασία. Έτσι, μια φιάλη νερού μπορεί να κοστίζει πάνω από 1 δολάριο, υπογραμμίζοντας ότι το νερό ήταν ανέκαθεν στρατηγικός και δυσεύρετος πόρος στην περιοχή.
Κουβέιτ, Αλγερία, Ανγκόλα: Τριπλάσια η τιμή του νερού
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται στο Κουβέιτ, όπου η βενζίνη κυμαίνεται περίπου στα 0,30–0,35 δολάρια το λίτρο, ενώ το εμφιαλωμένο νερό μπορεί να φτάνει ή να ξεπερνά τα 1–1,5 δολάρια. Στην Αλγερία και την Ανγκόλα, τα καύσιμα παραμένουν κάτω από 0,35 δολάρια, την ώρα που το νερό – λόγω ανεπαρκών δικτύων ή κλιματικών συνθηκών – παραμένει ακριβό και όχι πάντα εύκολα διαθέσιμο.
Το κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις χώρες είναι σαφές: αφθονία υπόγειου πλούτου και ταυτόχρονη έλλειψη επιφανειακών υδατικών πόρων. Η ενέργεια επιδοτείται και ρέει άφθονη, ενώ το νερό απαιτεί τεχνολογία, υποδομές και υψηλό κόστος. Έτσι, η τιμή του καυσίμου καταρρέει, ενώ το νερό αποκτά χαρακτηριστικά πολυτελείας.
Η σύγκριση με την Ελλάδα
Η εικόνα αυτή απέχει σημαντικά από την ελληνική πραγματικότητα. Στην Ελλάδα, η βενζίνη συγκαταλέγεται στις ακριβότερες της Ευρώπης, και τα τελευταία χρόνια είχε φθάσει να ξεπεράσει και τα 2,00 ευρώ το λίτρο, κυρίως λόγω υψηλής φορολόγησης. Το νερό, αντίθετα, παραμένει σχετικά φθηνό στο δίκτυο ύδρευσης, αν και το εμφιαλωμένο κοστίζει σαφώς περισσότερο. Ωστόσο, η αυξανόμενη λειψυδρία, η πίεση στους ταμιευτήρες και η κλιματική κρίση επαναφέρουν το ερώτημα της αξίας του νερού και στη χώρα μας.
