Πολύς λόγος γίνεται συχνά πυκνά στην Ευρωζώνη για την ανάγκη περαιτέρω ευρωπαϊκής σύγκλισης. Και δεν είναι μια συζήτηση που γίνεται τώρα. Έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετό καιρό, ωστόσο εντάθηκε όταν η ευρωπαϊκή κρίση χρέους έφτασε στην κορύφωση της. Τότε η συζήτηση έμοιαζε πιο επιτακτική από ποτέ, αφού η όξυνση της κρίσης απείλησε την ίδια την ύπαρξη του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Τι σημαίνει όμως περισσότερη ευρωπαϊκή σύγκλιση και γιατί αρκετοί θεωρούν πως αυτή δεν μπορεί να επιτευχθεί, χωρίς τη σύσταση ενός ενιαίου υπέρ-υπουργείου Οικονομικών, που θα έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο στα δημοσιονομικά του συνόλου των κρατών μελών της Ευρωζώνης;
Η ιδέα σύστασης ενός ενιαίου υπουργείου Οικονομικών στην Ευρωζώνη πέφτει διαρκώς και ανά τακτά χρονικά διαστήματα στο τραπέζι των συζητήσεων όσων οραματίζονται την Ευρώπη της επόμενης μέρας. Είναι μια ιδέα που όπως εμφανίζεται στο προσκήνιο – μέσα πάντα από τις δηλώσεις κάποιου κορυφαίου Ευρωπαίου αξιωματούχου – έτσι μεμιάς εξαφανίζεται από τον «χάρτη» των διαβουλεύσεων. Μέχρι να εμφανιστεί εκ νέου, λίγες εβδομάδες ή ακόμη και μερικούς μήνες αργότερα.
Θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για μια πρόταση – μπαλαντέρ που μπαίνει στην πρώτη γραμμή της συζήτησης, κάθε φορά που οι Ευρωπαίοι έχουν ανάγκη να αποδείξουν στους εαυτούς τους – αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη – πως έχουν όραμα για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Τελευταίο ενδεικτικό παράδειγμα ο Benoit Coeure, μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που επανέφερε στο προσκήνιο την ιδέα ενός υπέρ-υπουργείου Οικονομικών της Ευρωζώνης τη Δευτέρα. Μάλιστα ο τραπεζίτης εκτίμησε πως αυτόν τον ρόλο θα μπορούσε κάλλιστα να τον αναλάβει η ίδια η Κομισιόν, με στόχο όπως ο ίδιος εξήγησε, «την ενίσχυση των εκτελεστικών εξουσιών στην Ευρωζώνη».
Μεγαλύτερος υπέρμαχος ωστόσο της ιδέας για τη δημιουργία ενός ενιαίου υπουργείου Οικονομικών της Ευρωζώνης, που θα ελέγχει με τρόπο παρεμβατικό τους προϋπολογισμούς και των 19 κρατών – μελών της, δεν είναι άλλος από τον «σκληροπυρηνικό» Wolfgang Schaeuble. Ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, αν και όχι συχνά, επιχειρεί να φέρνει στο προσκήνιο μια πρόταση που να πραγματώνει το σχέδιο του για μια πραγματική δημοσιονομική ένωση, με κεντρική ιδέα του όλου εγχειρήματος την άκαμπτη δημοσιονομική προσαρμογή. Τι οραματίζεται; Αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία παντού, χωρίς διαπραγματεύσεις, χωρίς πολιτικό χαρακτήρα, χωρίς διακρίσεις, με απώτερο στόχο την απόλυτη δημοσιονομική ενοποίηση.
Άξιος «σύμμαχος» των γερμανικών οραμάτων αποδείχθηκε πριν από μερικούς μήνες – και συγκεκριμένα τον Ιούνιο του 2015 – κοινή έκθεση πέντε κορυφαίων Ευρωπαίων αξιωματούχων για την ανάγκη ενός υπέρ-υπουργείου Οικονομικών που θα αποφασίζει για τους εθνικούς προϋπολογισμούς της Ευρωζώνης. Η έκθεση είχε συνταχθεί από τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Donald Tusk, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean-Claude Juncker, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Martin Schulz, του Eurogroup, Jeroen Dijsselbloem και της ΕΚΤ, Μario Draghi. Τότε είχε ξεσπάσει μεγάλος ντόρος γύρω από την εν λόγω έκθεση, με τους επικριτές της να καταγγέλλουν πως πρόκειται για έναν οδικό χάρτη εκχώρησης της εθνικής κυριαρχίας των ευρωπαϊκών καρτών, υπό την ομπρέλα της ευρωπαϊκής σύγκλισης.
Κοινό υπουργείο Οικονομικών είχε προτείνει και πριν από πέντε χρόνια, το 2011, ο τότε επικεφαλής της ΕΚΤ, Jean-Claude Trichet. Tότε όμως οι συνθήκες ήταν διαφορετικές, καθώς η ευρωπαϊκή κρίση είχε κορυφωθεί, συμπαρασύροντας στη δίνη της το ένα μετά το άλλο τα κράτης της περιφέρειας.
Η ιδέα δημιουργίας ενός υπέρ-υπουργείου Οικονομικών – και τότε στην κορύφωση της κρίσης αλλά και σήμερα – δεν σταματά να βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές αντιστάσεις και ενστάσεις, γιατί κατά πολλούς δεν είναι τίποτα περισσότερο από την προώθηση μιας «τυφλής» δημοσιονομικής πειθαρχίας, ικανής να υπονομεύσει κάθε προσπάθεια ανάπτυξης.
Και τι νόημα έχει άλλωστε η διαρκής «συντήρηση» μιας ιδέας που απλά μένει διαρκώς στα χαρτιά, όπως και τόσες άλλες ευρωπαϊκές προτάσεις; Πόσα χρόνια οι Ευρωπαίοι μιλούν για την ανάγκη να υπάρξει ένα κοινό, μόνιμο δίχτυ ασφαλείας για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, όπως το ενιαίο ταμείο εξυγίανσής τους; Πόσα Eurogroup χαμένα, πόσες Σύνοδοι Κορυφής χωρίς οριστικές αποφάσεις, πόσα ευρωπαϊκά έγγραφα, που μένουν απλά… προσχέδια; Που βρίσκεται, την ίδια ώρα, η προσπάθεια δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού ασφάλισης καταθέσεων; Μήπως και αυτό… παραμένει προσχέδιο;
Κανείς δεν μπορεί να στερήσει το δικαίωμα από τους Ευρωπαίους ηγέτες να οραματίζονται το μέλλον. Μήπως όμως, στην τρέχουσα συγκυρία, θα ήταν καλύτερο να εστιάσουν στο σήμερα; Σε ένα δύσκολο και αβέβαιο σήμερα για την Ευρώπη, που δοκιμάζεται από την προσφυγική κρίση... Μήπως για την ώρα οι Ευρωπαίοι πρέπει να επικεντρωθούν στην ανάγκη επίλυσης του προσφυγικού ζητήματος, ενός καθαρά ευρωπαϊκού προβλήματος και να αφήσουν για αργότερα τα φιλόδοξα σχέδια για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση; Πως μπορεί άλλωστε να επιτευχθεί ευρωπαϊκή ενοποίηση εν μέσω απειλών για αποπομπή χώρας από τη Σένγκεν ή μέσα από κλειστά σύνορα; Ένα υπέρ - υπουργείο Οικονομικών αρκεί για να προάγει την ευρωπαϊκή σύγκλιση;
Μήπως οι Ευρωπαίοι εθελοτυφλούν; Κι αν ναι, ως πότε;
