Η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες που δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την πλαστική ρύπανση, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση αυστηροποιεί διαρκώς το θεσμικό πλαίσιο και θέτει νέους στόχους για την κυκλική οικονομία. Παρά το γεγονός ότι η χώρα παράγει περίπου 700.000 τόνους πλαστικών απορριμμάτων κάθε χρόνο, μόλις το 8% ανακυκλώνεται, ενώ το 84% οδηγείται σε χώρους ταφής.
Παράλληλα, περίπου 40.000 τόνοι πλαστικών διαρρέουν ετησίως στο φυσικό περιβάλλον και σχεδόν 11.500 τόνοι καταλήγουν στις ελληνικές θάλασσες. Την εικόνα αυτή επιχειρεί να ανατρέψει η νέα ολοκληρωμένη στρατηγική «Ελλάδα χωρίς πλαστική ρύπανση» που παρουσίασε το WWF Ελλάς, προτείνοντας ένα συνεκτικό σχέδιο πολιτικών έως το 2030 για τον περιορισμό της πλαστικής ρύπανσης, την ενίσχυση της ανακύκλωσης και την επιτάχυνση της μετάβασης στην κυκλική οικονομία.
Η μελέτη επισημαίνει ότι η χώρα εξακολουθεί να υστερεί στην εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων ευρωπαϊκών και εθνικών κανόνων, ενώ οι υποδομές και η αγορά δεν έχουν ακόμη προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις. Την ίδια στιγμή, η κατανάλωση πλαστικών συνεχίζει να ακολουθεί ένα γραμμικό μοντέλο, με αποτέλεσμα σε παγκόσμιο επίπεδο πάνω από το 90% των πλαστικών να καταλήγει σε ταφή ή αποτέφρωση, ενώ στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνά το 85%. Η απώλεια αυτών των υλικών κοστίζει στην ευρωπαϊκή οικονομία 35 έως 55 δισ. ευρώ κάθε χρόνο, ενώ μόνο το 2020 οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των πλαστικών στην ΕΕ έφτασαν τους 191 εκατ. τόνους, ποσότητα σχεδόν 2,5 φορές μεγαλύτερη από τις συνολικές εκπομπές της Ελλάδας.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η εικόνα στις ελληνικές ακτές. Σύμφωνα με το πρόγραμμα του WWF «Υιοθέτησε μια Παραλία», το οποίο τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχει πραγματοποιήσει καταγραφές σε περισσότερες από 200 παραλίες, το 83% των απορριμμάτων που εντοπίζονται είναι πλαστικά. Η μέση πυκνότητα φτάνει τα 464 απορρίμματα ανά 100 μέτρα ακτογραμμής, δηλαδή περίπου 20 φορές υψηλότερα από το ανώτατο όριο που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και περίπου τρεις φορές πάνω από το όριο της Σύμβασης της Βαρκελώνης.
Σύμφωνα με τη μελέτη, πέρα από τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, η πλαστική ρύπανση συνδέεται ολοένα και περισσότερο με ζητήματα δημόσιας υγείας, καθώς αυξάνονται τα επιστημονικά δεδομένα για τις επιπτώσεις μικροπλαστικών και χημικών ουσιών, όπως τα PFAS και τα φθαλικά άλατα, στον ανθρώπινο οργανισμό.
Οι στόχοι έως το 2030 και οι παρεμβάσεις που προτείνει το WWF
Το WWF υποστηρίζει ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους νόμους, αλλά κυρίως αποτελεσματική εφαρμογή όσων ήδη ισχύουν και ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο διακυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό προτείνει τη θέσπιση συγκεκριμένων εθνικών στόχων, όπως μείωση της πλαστικής ρύπανσης κατά 50% έως το 2030, μείωση της ρύπανσης από μικροπλαστικά κατά 30% έως το 2030, καθώς και μείωση της κατανάλωσης πλαστικών κατά 25% έως το 2035. Παράλληλα, εισηγείται η χωριστή συλλογή πλαστικών συσκευασιών και αγροπλαστικών να φθάσει στο 80% έως το 2035.
Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνεται η πλήρης εφαρμογή του νόμου για τα πλαστικά μιας χρήσης, η άμεση λειτουργία του συστήματος επιστροφής εγγύησης (DRS) μέσα στο 2026 χωρίς νέες καθυστερήσεις, η ενίσχυση της διευρυμένης ευθύνης των παραγωγών για αποτσίγαρα και αλιευτικά εργαλεία, καθώς και η δημιουργία νέων συστημάτων για αγροτικά πλαστικά, συνθετικά υφάσματα και άλλες κατηγορίες αποβλήτων.
Η στρατηγική προβλέπει ακόμη την ταχεία εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού για τις συσκευασίες, σύμφωνα με τον οποίο όλες οι συσκευασίες θα πρέπει να είναι ανακυκλώσιμες από το 2030, σχεδόν όλες οι πλαστικές συσκευασίες θα πρέπει να περιέχουν ανακυκλωμένο υλικό, ενώ τίθεται στόχος για 90% χωριστή συλλογή των πλαστικών φιαλών έως τριών λίτρων και μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας κατά 15% έως το 2040.
Παράλληλα, το WWF ζητά την ταχεία εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», την ολοκλήρωση των υποδομών ανακύκλωσης, την επέκταση των Κέντρων Δημιουργικής Επαναχρησιμοποίησης Υλικών, την ανάπτυξη δημόσιων βρυσών για τον περιορισμό των πλαστικών φιαλών μιας χρήσης και την ενίσχυση των δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διακυβέρνηση του συστήματος, με προτάσεις για ουσιαστική ενίσχυση του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), δημιουργία ελεγκτικού μηχανισμού με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης και νέων τεχνολογιών, παροχή τεχνικής και χρηματοδοτικής υποστήριξης στις επιχειρήσεις και διαφανή δημοσιοποίηση των επιδόσεων των συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων.
«Υλοποιώντας τα μέτρα προτεραιότητας που περιγράφονται στη στρατηγική, η χώρα μπορεί να πετύχει τον ευρωπαϊκό στόχο που έχει συνυπογράψει για μείωση της πλαστικής ρύπανσης κατά 50% έως το 2030 και της ρύπανσης από μικροπλαστικά κατά 30%. Το μόνο που απαιτείται είναι αταλάντευτη πολιτική βούληση και καθαροί κανόνες», αναφέρει ο υπεύθυνος προγραμμάτων μείωσης αποτυπώματος του WWF Ελλάς, Αχιλλέας Πληθάρας.
