Από τότε που οι αμερικανικές Ειδικές Δυνάμεις συνέλαβαν τον πρόεδρο της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου και εξαπέλυσαν επίθεση κατά του Ιράν, η Ουάσινγκτον προειδοποιεί ότι η Κούβα θα είναι η επόμενη. Υπό το αμερικανικό οικονομικό εμπάργκο, το νησί δεν έχει λάβει σχεδόν καθόλου καύσιμα μέσα στο 2026. Στις 13 Μαΐου, ο υπουργός Ενέργειας της Κούβας δήλωσε ότι η χώρα έχει εξαντλήσει πλήρως το ντίζελ και το μαζούτ που χρειάζεται για να διατηρήσει σε λειτουργία τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Όπως αναφέρει το Bloomberg, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι η αυξανόμενη οικονομική πίεση αποσκοπεί στην αλλαγή καθεστώτος στο κομμουνιστικό νησί. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να καταφύγουν και στη χρήση βίας.
Ενώ ο Τραμπ δηλώνει ότι η Κούβα «θα πέσει πολύ σύντομα», οι ηγέτες του νησιού παραμένουν ανυποχώρητοι. «Απέναντι στο χειρότερο δυνατό σενάριο, η Κούβα συνοδεύεται από μία βεβαιότητα: οποιαδήποτε εξωτερική επίθεση θα αντιμετωπιστεί με ακατάβλητη αντίσταση», έγραψε ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ στο X τον Μάρτιο.
Πώς ξεκίνησε αυτή η κρίση;
Όταν ο προκάτοχος του Μαδούρο, ο πρόεδρος Ούγκο Τσάβες, ανέλαβε την εξουσία στη Βενεζουέλα το 1999, αγκάλιασε γρήγορα τον Κουβανό ηγέτη Φιντέλ Κάστρο ως πολιτικό του μέντορα. Η πλούσια σε πετρέλαιο Βενεζουέλα έγινε ο βασικός υποστηρικτής της Κούβας. Κάποτε, η Βενεζουέλα έστελνε περισσότερα από 100.000 βαρέλια ημερησίως σε ιδιαίτερα επιδοτούμενα καύσιμα για να κρατήσει τη χώρα όρθια.
Αυτή η σχέση προστάτη–πελάτη συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του Τσάβες το 2013. Ο Μαδούρο διατήρησε τις αποστολές πετρελαίου και την πολιτική στήριξη προς την Αβάνα, ακόμη κι ενώ η ίδια η οικονομία της Βενεζουέλας κατέρρεε.
Όταν ο Μαδούρο συνελήφθη νωρίτερα φέτος, οι αποστολές καυσίμων και η πολιτική υποστήριξη σταμάτησαν ξαφνικά. Καμία χώρα δεν παρενέβη για να καλύψει το κενό, καθώς ο Τραμπ απείλησε με τιμωρητικούς δασμούς οποιαδήποτε χώρα θα μπορούσε να προμηθεύσει πετρέλαιο στην Κούβα. Η οικονομία της Κούβας ήταν ήδη αδύναμη πριν ο Τραμπ αρχίσει να ασκεί πίεση, αλλά τώρα βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση.
Πόσο κοντά βρίσκεται η Κούβα σε πλήρη κατάρρευση;
Τα σημάδια δυσκολιών είναι παντού στην Κούβα. Η έλλειψη καυσίμων επιδεινώνει τα προβλήματα ενός ήδη απαρχαιωμένου ηλεκτρικού δικτύου. Οι περίπου 10 εκατομμύρια κάτοικοι της Κούβας έχουν υποστεί επανειλημμένα γενικευμένα μπλακ άουτ. Η βενζίνη διανέμεται με δελτίο, τουριστικά θέρετρα κλείνουν και η κυβέρνηση έχει ενημερώσει τις αεροπορικές εταιρείες ότι δεν θα μπορούν να ανεφοδιάζονται με καύσιμα.
Αναφορές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν ότι ξεσπούν σποραδικές διαμαρτυρίες μέσα και γύρω από την πρωτεύουσα Αβάνα. Τον Μάρτιο, διαδηλωτές στην πόλη Μορόν πέταξαν πέτρες και έβαλαν φωτιά στα τοπικά γραφεία του κομμουνιστικού κόμματος.
Τα Ηνωμένα Έθνη δήλωσαν ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός καυσίμων εμποδίζει την κυβέρνηση να παραδώσει τρόφιμα στους πιο ευάλωτους πολίτες της και ωθεί τη χώρα στα πρόθυρα ανθρωπιστικής κρίσης.
Η Κίνα, η Βραζιλία, το Μεξικό και άλλες χώρες παρέχουν - ή έχουν δεσμευτεί να παρέχουν - τρόφιμα και ανθρωπιστική βοήθεια. Ωστόσο, χωρίς μεγάλες αποστολές καυσίμων, παραμένει ασαφές για πόσο ακόμη η κουβανική κυβέρνηση θα μπορέσει να επιβιώσει.
Ένα δεξαμενόπλοιο που μετέφερε 730.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου έφτασε στο νησί στα τέλη Μαρτίου. (Η Κούβα χρειάζεται περίπου 100.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα για να λειτουργήσει.) Το πλοίο επέτρεψε προσωρινά στο νησί να μειώσει τη συχνότητα και τη διάρκεια των διακοπών ρεύματος, δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας Vicente de la O Levy. Όμως το πετρέλαιο εξαντλήθηκε στις αρχές Απριλίου και δεν διαφαίνεται ανακούφιση από άλλες πηγές.
Τι θα κέρδιζε η κυβέρνηση Τραμπ από την κατάρρευση της κουβανικής κυβέρνησης;
Διαδοχικές αμερικανικές κυβερνήσεις προσπάθησαν να ανατρέψουν - ή να εξαναγκάσουν σε αλλαγή - το 67χρονο κομμουνιστικό καθεστώς στην Αβάνα. Ωστόσο, ίσως κανένας πρόεδρος να μην άσκησε τόσο μεγάλη πίεση όσο ο Τραμπ. Με κινητήριο δύναμη εν μέρει τον Μάρκο Ρούμπιο - γεννημένο στη Φλόριντα από Κουβανούς γονείς - η κυβέρνηση αύξησε τις κυρώσεις και πίεσε γειτονικές χώρες της Κούβας, όπως η Γουατεμάλα, η Ονδούρα και η Τζαμάικα, να μειώσουν την εξάρτησή τους από τις κουβανικές ιατρικές αποστολές, που αποτελούν επίσης πηγή εσόδων για την Αβάνα. Υπό πίεση από την Ουάσινγκτον, ο Ισημερινός και η Κόστα Ρίκα διέκοψαν τις διπλωματικές σχέσεις με την Κούβα.
Γιατί; Οι Κουβανοαμερικανοί αποτελούν μια ισχυρή εκλογική ομάδα στη Νότια Φλόριντα και επί δεκαετίες υποστηρίζουν την πτώση του καθεστώτος. Αν ο Ρούμπιο κατάφερνε να το επιτύχει, αυτό θα τον ενίσχυε ως φαβορί των Ρεπουμπλικανών για μελλοντικές εκλογές.
Παράλληλα, στην Ουάσινγκτον η Κούβα θεωρείται βάση επιρροής της Κίνας, της Ρωσίας, του Ιράν και άλλων αντιπάλων των ΗΠΑ, πολύ κοντά στη Φλόριντα. Ορισμένοι Αμερικανοί ηγέτες βλέπουν την αλλαγή καθεστώτος ως τρόπο περιορισμού αυτής της επιρροής.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για τις ΗΠΑ;
Μια σειρά κρίσεων τις τελευταίες δεκαετίες έχει οδηγήσει σε κύματα Κουβανών μεταναστών προς τις αμερικανικές ακτές. Το 1980, περισσότεροι από 125.000 Κουβανοί έφτασαν στη Φλόριντα μέσα σε λίγους μήνες, σε αυτό που έμεινε γνωστό ως «Mariel boatlift». Η σημερινή έξοδος από το νησί, που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19 και σύντομα ξεπέρασε το Mariel, δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης. Σύμφωνα με τον δημογράφο Juan Carlos Albizu-Campos από την Αβάνα, το νησί έχει χάσει πάνω από 2,75 εκατομμύρια κατοίκους από το 2020.
Αν η κυβέρνηση της Κούβας καταρρεύσει πλήρως, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερο μεταναστευτικό κύμα και μια ανθρωπιστική κρίση λιγότερο από 100 μίλια από τη Φλόριντα.
Μια αποτυχημένη Κούβα θα μπορούσε επίσης να αποσταθεροποιήσει άλλα μέρη της Καραϊβικής και της Λατινικής Αμερικής. Επιπλέον, κανείς δεν γνωρίζει πώς θα αντιδρούσαν η Κίνα και η Ρωσία στην πτώση ενός από τους μακροβιότερους ιδεολογικούς συμμάχους τους στο δυτικό ημισφαίριο.
Τι γνωρίζουμε για τις διαπραγματεύσεις;
Μετά από μήνες φημών και διαρροών από τις ΗΠΑ, η κουβανική κυβέρνηση παραδέχθηκε στις 13 Μαρτίου ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν συνομιλήσει με αρκετά στελέχη, μεταξύ των οποίων και ο Raúl Guillermo Rodríguez Castro, εγγονός του Ραούλ Κάστρο - του 94χρονου πρώην προέδρου της Κούβας και αδελφού του Φιντέλ Κάστρο. Ο Rodríguez Castro θεωρείται ότι διατηρεί στενούς δεσμούς με την GAESA, τον τεράστιο επιχειρηματικό όμιλο που ελέγχεται από τον κουβανικό στρατό.
Στις 14 Μαΐου, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ επισκέφθηκε το νησί για συνομιλίες υψηλού επιπέδου, καθώς, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το θέμα, οι ΗΠΑ εμφανίζονται απογοητευμένες από την έλλειψη προόδου.
Παρόλα αυτά, η Κούβα έχει κάνει ορισμένα βήματα για να κατευνάσει την Ουάσινγκτον, απελευθερώνοντας κάποιους πολιτικούς κρατούμενους και προσφέροντας άνοιγμα της οικονομίας της. Στις 16 Μαρτίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα επιτρέψει σε Κουβανούς που ζουν στο εξωτερικό να επενδύουν και να ιδρύουν τοπικές επιχειρήσεις - ένα πάγιο αίτημα των Κουβανών εξόριστων στο Μαϊάμι. Επίσης επιτρέπει πλέον στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να εισάγουν δικά τους καύσιμα.
Ωστόσο, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι αλλαγές αυτές δεν είναι αρκετές και ότι όλες οι προτάσεις είναι άνευ σημασίας μέχρι η Κούβα να βάλει «νέα πρόσωπα στην εξουσία».
Φωτογραφια @AP
