Στην ενεργειακή ασφάλεια και στα κρίσιμα ζητήματα που έχουν τεθεί στην ατζέντα του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας, που ξεκίνησε τη Δευτέρα στις Βρυξέλλες και συνεχίζεται σήμερα, αναφέρθηκε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας το πρωί της Τρίτης στον ραδιοφωνικό σταθμό ΣΚΑΪ.
Οι διήμερες συζητήσεις σε επίπεδο υπουργών Ενέργειας αποτελούν το προπαρασκευαστικό στάδιο εν όψει της Συνόδου Κορυφής της 19ης Μαρτίου, όπου οι αρχηγοί των κρατών θα συζητήσουν τα μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και θέματα που άπτονται της σύρραξης ΗΠΑ, Ισραήλ - Ιράν και της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.
Μάλιστα, σχετικά με τις διαφωνίες που καταγράφονται στους κόλπους της ΕΕ από για θέματα όπως είναι ο χρόνος απόκρισης και λήψης μέτρων ο υπουργός αναφέρθηκε στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης.
«Θεωρώ ότι την Πέμπτη θα γίνει μια πολύ έντονη συζήτηση. Περιμένουμε τη σύνοδο της Πέμπτης για να δούμε αν αυτή η συζήτηση θα προχωρήσει σε πιο συγκεκριμένα μέτρα», υπογράμμισε.
Διχασμός στην Ευρώπη για τα μέτρα
Η συζήτηση στην ΕΕ καταγράφει σαφή διαφοροποίηση προσεγγίσεων, με ορισμένα κράτη-μέλη να εμφανίζονται επιφυλακτικά ως προς τη λήψη άμεσων μέτρων, υπό το βάρος της εμπειρίας της προηγούμενης κρίσης, εκείνης του 2022 για την οποία, ωστόσο, όπως επεσήμανε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, χρειάστηκαν 12 μήνες για να γίνει αντιληπτό τι συμβαίνει.
Όπως εξήγησε ο υπουργός, «υπάρχουν χώρες οι οποίες είναι πολύ επιφυλακτικές στο να μπούμε σε μια συζήτηση για μέτρα, γιατί θεωρούν ότι την προηγούμενη φορά πήραμε κάποια μέτρα, τα οποία δεν βοήθησαν».
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Παπασταύρου σημείωσε ότι υπήρξαν κάποιες αντιδράσεις την προηγούμενη φορά, οι οποίες δεν βοήθησαν, και αυτό κάνει κάποια κράτη-μέλη να είναι πολύ επιφυλακτικά και λειτουργούν με τη λογική του να δούμε πώς θα εξελιχθεί η κρίση, να δούμε αν θα διαρκέσει και μετά να δούμε αν θα πάμε σε μέτρα.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 λειτουργεί ως βασικό σημείο αναφοράς, με τον υπουργό να δίνει έμφαση στην καθυστέρηση αντίδρασης της Ευρώπης και στην ανάγκη έγκαιρης προετοιμασίας.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «θυμίζω ότι το 2022 υπήρξε μια απόφαση, με οποιοδήποτε κόστος, να υπάρξουν αποθέματα στις διάφορες χώρες, και αυτή η σύγχρονη στάση από όλα τα κράτη-μέλη οδήγησε σε μια μετεωρική άνοδο των τιμών».
Αναφορικά με τον χρόνο αντίδρασης, υπογράμμισε ότι «το 2022 πήρε στην Ευρώπη περίπου 12 μήνες για να αντιδράσει. Τουλάχιστον αυτή τη φορά να είμαστε πιο προετοιμασμένοι».
Στο ίδιο μήκος κύματος, επισήμανε ότι «πρέπει το τι θα κάνει να έχει προετοιμαστεί εγκαίρως και όχι εκ των υστέρων».
Απορρίπτονται «ακραίες» λύσεις για την ενέργεια
Κληθείς να απαντήσει σε σχετική ερώτηση, ο κ. Παπασταύρου απέρριψε κατηγορηματικά τα σενάρια επιστροφής σε επιλογές όπως ο άνθρακας ή η επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία για το φυσικό αέριο.
«Νομίζω και οι δύο αυτές ιδέες είναι αρκετά ακραίες», υπογράμμισε και εξήγησε ότι «το να γυρίσουμε αυτή τη στιγμή πίσω σε μια λύση, στην οποία η Ευρώπη μόλις τον προηγούμενο Μάρτιο και τον Δεκέμβριο αποφάσισε την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, δεν είναι η σωστή κατεύθυνση».
Παράλληλα, τόνισε ότι «η μετάβαση προς μια πιο καθαρή Ευρώπη, μια πιο ανταγωνιστική και βιώσιμη Ευρώπη, με την απανθρακοποίηση, είναι μια κατεύθυνση η οποία δεν πρέπει να σταματήσει».
Στο τραπέζι στοχευμένες παρεμβάσεις
Η Ευρώπη διαθέτει εργαλεία για την αντιμετώπιση της κρίσης, με στοχευμένες παρεμβάσεις να εξετάζονται ήδη. Όπως ανέφερε ο υπουργός, «στο οπλοστάσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν ακόμη αρκετά μέτρα, τα οποία είναι στοχευμένα και επιτρέπουν να δημιουργηθούν αναχώματα στην αύξηση του κόστους ενέργειας».
Αναφερόμενος στην εμπειρία του 2022, σημείωσε ότι «κάποια από αυτά, αν δείτε το 2022, όπου μπήκαν κάποια όρια, λειτούργησαν». Και υπογράμμισε ότι «πρέπει να έχουμε ένα οπλοστάσιο έτοιμο για παρεμβάσεις, οι οποίες θα είναι στοχευμένες».
Ενεργειακή ασφάλεια σημαίνει εθνική ασφάλεια
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις συνθήκες που επικρατούν σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Όπως περιέγραψε, «ήταν μαζί μας ο Υπουργός Ενέργειας της Ουκρανίας και της Σλοβακίας και περιέγραψαν σκηνές που συμβαίνουν αυτές τις μέρες στις χώρες τους, οι οποίες δεν είναι βιώσιμες στην Ευρώπη».
Και πρόσθεσε ότι «μιλάμε για θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν, μιλάμε για σχολεία και νοσοκομεία χωρίς ενέργεια για να μπορούν να λειτουργήσουν». Συμπερασματικά, τόνισε ότι «η ενεργειακή ασφάλεια ουσιαστικά συνιστά εθνική ασφάλεια».
Κάθετος διάδρομος, LNG και ρυθμιστικές ασάφειες στην αγορά φυσικού αερίου
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η ενεργειακή αστάθεια ενισχύουν τη σημασία της διαφοροποίησης των πηγών εφοδιασμού, αλλά και της συνολικής στρατηγικής της Ευρώπης στην Ανατολική Μεσόγειο, με αιχμή τον κάθετο διάδρομο και τον ρόλο της Ελλάδας ως κόμβου για το LNG.
Όπως ανέφερε ο Υπουργός, «επιβεβαιώνουν τη σημασία και την αξία που έχει για την Ευρώπη ο κάθετος διάδρομος, γιατί ουσιαστικά χρειάζεται να δημιουργηθούν διαφοροποιημένες πηγές εφοδιασμού των κρατών-μελών».
Στο ίδιο πλαίσιο, σημείωσε ότι «χρειάζεται αυτή τη στιγμή και η Κύπρος και εμείς να προχωρήσουμε στην ανάπτυξη του τομέα και στη μετατροπή της Ελλάδας σε κόμβο διακίνησης του αμερικανικού LNG».
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε, ωστόσο, και στα εμπόδια που εξακολουθούν να υπάρχουν στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, επισημαίνοντας ότι «υπάρχουν ρυθμιστικές ασάφειες που δυσκολεύουν τα συμβόλαια και το κατά πόσο τα διάφορα προϊόντα μπορούν να δημιουργήσουν προϊόντα αγοράς, ώστε να μπορεί να φτάνει το φυσικό αέριο στην Ουκρανία».
Συνδέοντας τη συζήτηση με το ευρύτερο οικονομικό πλαίσιο, υπογράμμισε ότι «οι δημοσιονομικοί κανόνες της Ευρώπης έχουν γίνει πολύ πιο αυστηροί», σημειώνοντας ότι «αυτή είναι μια διαφορά από το 2020–2022, όταν οι κανόνες ήταν πιο χαλαροί», κάτι που, όπως εξήγησε, καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη συζήτηση για ευελιξία και έγκαιρη προετοιμασία των παρεμβάσεων.
Ενεργειακός ρεαλισμός χωρίς αλλαγή πορείας της πράσινης μετάβασης
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση για το κατά πόσο παραμένει ισχυρή η πράσινη ατζέντα, ο υπουργός αναφέρθηκε στην έννοια του ενεργειακού ρεαλισμού, την οποία, όπως είπε, αναγνωρίζει και η κυβέρνηση.
Όπως σημείωσε, «αναγνωρίζεται ένας μεγαλύτερος ρόλος για το φυσικό αέριο από ό,τι προβλεπόταν», διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτή η αναγνώριση «δεν αλλάζει την κατεύθυνση, δεν αλλάζει τον προορισμό, αλλά αλλάζει την ταχύτητα».
Στο ίδιο πλαίσιο, επισήμανε ότι «το να βάζουμε σήμερα στόχους για το 2040 χωρίς ευελιξία, δεν είναι υπέρ της πράσινης μετάβασης», υπογραμμίζοντας την ανάγκη προσαρμογής της στρατηγικής χωρίς εγκατάλειψη του βασικού στόχου.
Ανάγκη για ευρωπαϊκά δίκτυα και ενιαία αγορά ενέργειας
Η έλλειψη διασυνδέσεων παραμένει βασικό δομικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, περιορίζοντας την αποδοτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιβαρύνοντας τελικά τους καταναλωτές.
Όπως σημείωσε ο Υπουργός, «ένα από τα μεγάλα προβλήματα που έχει η εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι ότι δεν έχει διασυνδεσιμότητα», εξηγώντας ότι «δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε σε πραγματικό χρόνο τα οφέλη που ενδεχομένως έχουμε σε άλλες περιοχές της Ευρώπης».
Στο ίδιο πλαίσιο, υπογράμμισε ότι «αυτό απαιτεί διασυνδέσεις, τα οποία αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν», επισημαίνοντας την ανάγκη ενίσχυσης των ευρωπαϊκών ενεργειακών δικτύων.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, σημειώνοντας ότι «η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης είναι ακριβώς αυτό το διαφοροποιημένο μείγμα», καθώς «υπάρχουν χώρες που έχουν υδροηλεκτρική ενέργεια, χώρες που έχουν αιολική ενέργεια και χώρες που έχουν ηλιακή ενέργεια».
Ωστόσο, όπως εξήγησε, χωρίς επαρκείς διασυνδέσεις «δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε ούτε τον ήλιο και τον άνεμο που έχουμε, ώστε να αξιοποιηθούν από άλλες περιοχές της Ευρώπης», αναδεικνύοντας το πρόβλημα στην πράξη.
Ταυτόχρονα, ανέφερε ότι «δεν έχουμε ακόμη μια πλήρη εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και αυτό μειώνει πάρα πολύ την ανταγωνιστικότητα και επιβαρύνει τον Ευρωπαίο πολίτη».
Καταλήγοντας, ξεκαθάρισε ότι η ενίσχυση των δικτύων αποτελεί προϋπόθεση και για την πράσινη μετάβαση, τονίζοντας ότι «η Ευρώπη πρέπει να χτίσει μια εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που να επιτρέπει στα κράτη-μέλη να κερδίζουν από αυτό που είναι το διαφορετικό τους ενεργειακό πλεονέκτημα».
