Τα Ιόνια Νησιά συγκαταλέγονται στις περιφέρειες με τα υψηλότερα ποσοστά πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας στη χώρα, σύμφωνα με τον Δείκτη Πολυδιάστατης Παιδικής Φτώχειας του ΚΕΠΕ. Το ποσοστό της πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων ανέρχεται στο 6,25%, σε ισοβαθμία με τη Θεσσαλία, ενώ υψηλότερη καταγραφή εμφανίζει η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας (8,56%) και ακολουθεί η Αττική (6,74%).
Το Δελτίο Παρατηρητηρίου Ευημερίας και Παιδικής Φτώχειας του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) για τον Ιανουάριο του 2026, εστιάζει στη διερεύνηση των χαρακτηριστικών της ποιότητας ζωής των παιδιών και, κατ' επέκταση, της πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων.
Η ανάλυση εντάσσεται στο πλαίσιο της επιστημονικής υποστήριξης που παρέχει το ΚΕΠΕ προς την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, με στόχο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή Ολοκληρωμένων Τοπικών Σχεδίων Δράσης για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας, σε συνάφεια με το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για το Παιδί.
Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, η έλλειψη της Γενικής Παιδικής Ευημερίας στην Περιφέρεια Ιόνιων Νήσων, για το σχολικό έτος 2024−2025 εκτιμάται στο 6,25%. Η έλλειψη της Οικονομικής Παιδικής Ευημερίας (Οικονομική Παιδική Φτώχεια) διαμορφώνεται στο 12,50%, ενώ η έλλειψη της Μη Οικονομικής (Μη Οικονομική Παιδική Φτώχεια) είναι υψηλότερη και ανέρχεται στο 13,39%.
Σε επίπεδο συνθετικών δεικτών η οικονομική παιδική φτώχεια είναι περισσότερο έκδηλη μεταξύ των παιδιών που διαβιούν σε μονογονεϊκά νοικοκυριά με την μητέρα ως επικεφαλής, υποδηλώνοντας έτσι την ευρύτερη ανάγκη να διασφαλιστεί ισχυρότερα η ισότητα των φύλων στην ελληνική κοινωνία. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι τα παιδιά που βιώνουν μη οικονομική φτώχεια, αλλά και πολυδιάστατη φτώχεια κινδυνεύουν να απωλέσουν σε μεγάλο βαθμό την αίσθηση της ευτυχίας τους.
Εξετάζοντας σε βάθος, την οικονομική παιδική φτώχεια σε μονογονεϊκά νοικοκυριά με τη μητέρα ως επικεφαλής, διαπιστώνεται ότι αυτή συνδέεται με τις δυσχερείς συνθήκες διαβίωσης στο σπίτι, αλλά και με την ανεργία του νοικοκυριού. Η ανεργία οδηγεί σε διάβρωση της παροχής κατάλληλων υλικών συνθηκών διαβίωσης για τα παιδιά, όπως για παράδειγμα, την ανεπάρκεια διατήρησης ενός σπιτιού διαρκώς ζεστού, κ.ά. Το μεγαλύτερο ποσοστό άνεργων γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, σε σύγκριση με άνεργους άνδρες που επίσης μεγαλώνουν μόνοι τα παιδιά τους, ίσως υποδηλώνει την ανάγκη ευαισθητοποίησης της τοπικής κοινωνίας ως προς τις μόνες μητέρες, ώστε να υποστηρίζονται περισσότερο κατά τη διαδικασία εύρεσης εργασίας. Είναι απαραίτητο λοιπόν να ληφθούν δραστικά μέτρα υποστήριξης άνεργων γυναικών που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, ως προς το να βρουν άμεσα μια εργασία. Αυτό δε σημαίνει βέβαια ότι θα πρέπει να μείνουν εκτός αυτών των μέτρων οι άνεργοι άντρες που μεγαλώνουν επίσης μόνοι τα παιδιά τους.
Επομένως, τα παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις στέγασης/κατοικίας, καθώς και εκείνα χαμηλής κοινωνικοοικονομικής κατάστασης στην Περιφέρεια των Ιονίων Νήσων, εντοπίζονται κυρίως σε μονογονεϊκά νοικοκυριά με τη μητέρα ως επικεφαλής. Αυτό σχετίζεται τόσο με την ανεργία όσο και, σε βαθύτερο επίπεδο, με ζητήματα ισότητας των φύλων που επηρεάζουν ευρύτερα τη χώρα σε εθνικό επίπεδο.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι τα παιδιά σε ανάγκη και ιδιαίτερα τα παιδιά που αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις στέγασης/κατοικίας είναι περισσότερο συγκεντρωμένα σε μη κεντρικούς δήμους με χαρακτηριστικά γεωγραφικής απομόνωσης, έντονης νησιωτικότητας ή/και περιορισμένης προσβασιμότητας και μάλιστα με ισχυρή στατιστική σημαντικότητα. Επομένως, προτείνεται οι Δήμοι να ταξινομηθούν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους σε κεντρικούς και μη κεντρικούς, και η έμφαση κατά την ανάπτυξη των τοπικών σχεδίων δράσης για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας να δοθεί κυρίως στους μη κεντρικούς.
Τα παιδιά με μεταναστευτικό ή προσφυγικό υπόβαθρο και τα παιδιά Ρομά, αντιμετωπίζουν σοβαρές στερήσεις σε επίπεδο διατροφής. Ωστόσο έντονους προβληματισμούς εγείρει το γεγονός ότι η παιδική φτώχεια υπό το πρίσμα της κατάλληλης ποιοτικά και ποσοτικά διατροφής, είναι η μεγαλύτερη μεταξύ των υπόλοιπων προσδιοριστικών παραγόντων της παιδικής φτώχειας. Αυτό υποδηλώνει ότι, εκτός από την ανωτέρω ομάδα-στόχο, θα πρέπει να υιοθετηθούν και οριζόντια μέτρα στην Περιφέρεια των Ιονίων Νήσων για την αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας σε όρους διατροφής.
Ειδικότερα, προτείνεται ότι θα μπορούσε να εξεταστεί, τα σχολικά γεύματα να επεκταθούν σε όλες τις σχολικές βαθμίδες, σε όλες τις τάξεις, για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως εισοδηματικών ή άλλων κριτηρίων στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων και κανένα απολύτως παιδί να μη μένει εκτός αυτής της σημαντικής υποστήριξης. Μάλιστα αυτά θα πρέπει να εμπλουτιστούν περαιτέρω με ποιοτικά, φρέσκα φρούτα και λαχανικά και άλλα ποιοτικά, θρεπτικά γεύματα, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη πρόσβαση όλων των παιδιών στην κατάλληλη ποιοτικά και ποσοτικά διατροφή. Επίσης, προτείνεται ότι θα μπορούσε να εξεταστεί, η πλήρης κατάργηση του ΦΠΑ στα βασικά είδη παιδικής διατροφής στα Ιόνια Νησιά, καθώς οι έμμεσοι φόροι επιβαρύνουν δυσμενέστερα τις ασθενέστερες εισοδηματικά τάξεις κι εντείνουν τις ανισότητες της παιδικής φτώχειας ως προς την διατροφή. Παράλληλα, προτείνεται η διεύρυνση της λίστας των προϊόντων που θεωρούνται βασικά για την παιδική διατροφή.
Η υγειονομική, παιδική ένδεια είναι περισσότερο έκδηλη σε οικογένειες με πολλά τέκνα. Υπό αυτό το πρίσμα, προτείνεται να εξεταστεί, οι οδοντιατρικές, οδοντοτεχνικές και άλλες ιατρικές ανάγκες παιδιών (σωματικές, ψυχικές, ή/και σχετιζόμενες με αναπηρία και αναπτυξιακές διαταραχές, π.χ. αυτισμός, κ.ά.) οι οποίες τυχόν δεν καλύπτονται επαρκώς από το δημόσιο σύστημα υγείας, να παρέχονται δωρεάν και απρόσκοπτα σε επίπεδο Δήμων6, σε όλες τις οικογένειες με τρία παιδιά και άνω.
Εξετάζοντας σε βάθος τις συνιστώσες της μη οικονομικής ευημερίας οι οποίες επηρεάζουν την ευτυχία των παιδιών, διαπιστώνεται ότι αυτές είναι η ηθική παιδεία από το ευρύτερο περιβάλλον αλλά και ο κατάλληλος ποιοτικά και ποσοτικά ελεύθερος χρόνος. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται να εξεταστεί η παροχή από το κράτος αθλητικών και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων που αξιοποιούν ποιοτικά τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών και καλλιεργούν τον εσωτερικό τους κόσμο, ως αξιολογά αγαθά κατά τον Musgrave. Στη δημόσια οικονομική, ως αξιόλογα αγαθά εννοούνται εκείνα που πρέπει να παρέχονται από το κράτος δωρεάν, ακόμη κι αν τα άτομα δεν τα ζητούν, διότι δεν γνωρίζουν ποιο είναι το συμφέρον τους· παραδείγματα τέτοιων αγαθών είναι η όπερα, κ.ά.
Για τα παιδιά της Περιφέρειας των Ιονίων Νήσων, τα αξιόλογα αγαθά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, τη δωρεάν, διαρκή και απρόσκοπτη πρόσβαση σε ποιοτικές αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Η δωρεάν αυτή πρόσβαση θα μπορούσε να εξασφαλιστεί μέσω των υπηρεσιών των Δήμων όπου ανήκουν ή από την Περιφέρεια.
Δεδομένου ότι, λαμβάνοντας υπόψη τις διαπεριφερειακές ανισότητες της πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας, η Περιφέρεια των Ιονίων Νήσων κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις, προτείνεται να εξεταστεί οριζόντια η παροχή ειδικού επιδόματος για κάθε παιδί, ανεξαρτήτως δομής ή μεγέθους της οικογένειας και χωρίς εισοδηματικά ή άλλα κριτήρια. Μια πρωτοβουλία τέτοιου είδους ενδεχομένως θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά και το δημογραφικό ζήτημα σε νησιωτικές περιοχές.
Συμπερασματικά, το προτεινόμενο σχέδιο δράσης για τη βελτίωση της ζωής των παιδιών στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, περιλαμβάνει τόσο οριζόντια μέτρα όσο και στοχευμένα, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με την ομάδα-στόχο, τη γεωγραφική κατανομή και χαρτογράφηση της φτώχειας σε κεντρικούς και μη κεντρικούς δήμους, καθώς και το είδος της παιδικής στέρησης
