Παράγουμε ως χώρα υπερπλεονάσματα που, ωστόσο, δίνουν το περιθώριο για εξαιρετικά λελογισμένες πρόσθετες παροχές/δαπάνες: περί τα 800-900 εκατ ευρώ υπολογίζονται, και αυτά το 2027, αν δεν υπάρξουν νέες πηγές τροφοδότησής τους.
Αυτή η «θηλειά» -που προκαλείται από το αυστηρό όριο των κανονισμών της ΕΕ σε κράτη με υψηλό χρέος όπως η Ελλάδα στην ετήσια άνοδο των καθαρών πρωτογενών δαπανών- γίνεται εμφανέστατη στον νέο Προϋπολογισμό για το 2026 που κατατέθηκε στη Βουλή.
Δεν πήγε κάτι λάθος και δεν υπάρχουν «λεφτά». Οι στόχοι των φοροεσόδων πιάστηκαν (και με το παραπάνω) φέτος και νέα άνοδος 3,4% αναμένεται το 2026. Επιταχύνεται η ανάπτυξη, από το 2,2% φέτος, στο 2,4% το 2026. Διαμορφώνονται ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα (3,7% του ΑΕΠ φέτος και 2,8% του ΑΕΠ το 2026) για να δρομολογηθεί (μαζί με πρόωρες αποπληρωμές δανείων και με τη βοήθεια του πληθωρισμού που αυγατίζει το ονομαστικό ΑΕΠ) μία συνεχής και ταχεία μείωση του χρέους (στο 138,2% του ΑΕΠ το 2026 και στο 119% του ΑΕΠ το 2029).
Αυτά λοιπόν είναι τα δεδομένα: η Ελλάδα πρέπει να ακολουθεί σφικτή δημοσιονομική πολιτική για πολλά έτη. Μπορεί, μάλιστα, η κατάσταση να γίνει ακόμη και πιο περιοριστική τα επόμενα χρόνια, όταν λήξει η ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες το 2029 και γίνει ο «λογαριασμός» που έχει συμφωνηθεί. Ή αν τα (απευκταία) αρνητικά σενάρια για την παγκόσμια γεωπολιτική/οικονομική σκηνή που περιγράφονται και στο σχέδιο Προϋπολογισμού γίνουν πιο πιθανά. Μην ξεχνάμε, επίσης, πως το 2026 ενσωματώνει και τη δυναμική που δίνει η ολοκλήρωση των επενδύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης το οποίο, όμως, μετά λήγει. Και η επόμενη ημέρα είναι ένα μεγάλο στοίχημα. Έτσι και η ανάγκη να δημιουργηθεί πιο ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική μέσω μεταρρυθμίσεων είναι ζητούμενο.
Αν πάμε όμως σε καθαρά δημοσιονομικό πεδίο, τι μπορεί να γίνει για να δημιουργηθεί το περιθώριο για πιο πολλές παροχές; Αυτόματα έρχεται στο μυαλό η προτροπή για πρόσθετες κινήσεις πάταξης της φοροδιαφυγής και της εισφοροδιαφυγής. Προφανώς και πρέπει να γίνουν, αλλά τα επιπλέον οφέλη (γιατί έχουν γίνει πολλές κινήσεις) θα είναι όλο και πιο περιορισμένα σε αξία. Το πολύ «λίπος» έχει αποκαλυφθεί.
Έτσι, απομένει η άλλη πλευρά, οι δαπάνες. Τα λεφτά είναι πολλά: οι κρατικές δαπάνες θα αυξηθούν, από τα 114,2 δισ. ευρώ το 2024, στα 130 δισ. ευρώ το 2026. Το θέμα είναι πώς κατανέμονται, τι χρήση έχουν και τι «νοικοκύρεμα» μπορεί να γίνει. Γιατί, όταν μετράμε τα… ευρώ για παροχές το 2026 και ο λογαριασμός είναι μηδέν, τότε όλα έχουν σημασία.
Το «νοικοκύρεμα» των δαπανών (Επισκοπήσεις Δαπανών) είναι μία συζήτηση που μετρά πολλά χρόνια, από την προ μνημονίων εποχή. Οι απόπειρες είναι πολλές και τα αποτελέσματα όχι εντυπωσιακά. Και η αποτυχία έφερνε ως αντιστάθμισμα οριζόντιες περικοπές μισθών, επενδυτικών και άλλων κρίσιμων κοινωνικών δαπανών, επιδομάτων και συντάξεων, περικοπές που ακόμη επιχειρείται να αναταχθούν.
Η αλήθεια είναι πως έχει ξεκινήσει τα τελευταία χρόνια στο ΓΛΚ μία προσπάθεια σε πολλούς άξονες για την αξιολόγηση της κατανομής των δημόσιων πόρων (Προϋπολογισμός Επιδόσεων, Επισκοπήσεις Δαπανών και Εσόδων, Λειτουργική Ταξινόμηση του προϋπολογισμού με βάση το διεθνές πρότυπο Classification of the Functions of Government/CoFoG και Αποτύπωση του Περιβαλλοντικού αποτυπώματος).
Ειδικά στις Επισκοπήσεις Δαπανών για το 2026, σύμφωνα με τα έγγραφα του Προϋπολογισμού, προωθούνται δράσεις οριζόντιες, κυρίως αναφορικά με τη διαχείριση των ενεργειακών αναγκών των φορέων, καθώς και τομεακές δράσεις. Στον ειδικό τόμο προϋπολογισμού επιδόσεων 2026 περιγράφεται μάλιστα ανά υπουργείο/φορέα ο στόχος της Επισκόπησης και σε άλλα πεδία όπως κόστους συντήρησης και προμήθειας ανταλλακτικών, πλήρους ψηφιοποίησης της διαχείρισης των εγγράφων, επανεξέταση μισθωμάτων κλπ. Αλλά, δεν υπάρχουν στοιχεία για το τι κέρδος υπήρξε φέτος και τι αναμένεται πως θα εξοικονομηθεί τον επόμενο χρόνο.
Υπάρχουν περιθώρια για «νοικοκύρεμα; Στο ερώτημα δίνει μια έμμεση καταφατική απάντηση άλλο συνοδευτικό έγγραφο του Προϋπολογισμού για τους τακτικούς ελέγχους την περίοδο 1/7/2024- 30/06/2025. Η διενέργεια τακτικών διαχειριστικών ελέγχων σε 45 Δήμους, 14 ΝΠΔΔ Δήμων, 30 Νοσοκομεία, 7 ΝΠΙΔ Δήμων, 16 ΝΠΔΔ Κεντρικής Κυβέρνησης, 9 ΝΠΙΔ Κεντρικής Κυβέρνησης, 1 ΔΕΚΟ, 3 Περιφέρειες, 3 Πανεπιστήμια, 6 ΕΛΚΕ Πανεπιστημίων, 2 ΟΚΑ και 1 Αποκεντρωμένη Διοίκηση οδήγησε στις εξής διαπιστώσεις την αρμόδια Γενική Διεύθυνση Δημοσιονομικών Ελέγχων: «Ένας σημαντικός αριθμός ελεγχόμενων φορέων παρουσίασε ουσιαστικές λειτουργικές αδυναμίες, κυρίως στην οικονομική διαχείριση, γεγονός που αναδεικνύει προβλήματα στην δημοσιονομική τους διαχείριση» αναφέρεται.
Διατυπώθηκαν συστάσεις με σκοπό τη βελτίωση του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου και το μεγαλύτερο ποσοστό (82,01%) των συστάσεων εντοπίσθηκε στη θεματική ενότητα «Οικονομική Διαχείριση - Τήρηση Νομοθεσίας και Υποχρεώσεων του Φορέα» με αναφορά σε «δημοσιονομικές επιπτώσεις στις περιπτώσεις που εντοπίσθηκε ενέργεια ή παράλειψη κατά παράβαση διάταξης νόμου, η οποία οδήγησε στην πρόκληση οικονομικής ζημίας στον κρατικό προϋπολογισμό ή στον προϋπολογισμό του ελεγχόμενου φορέα ή εντοπίστηκε καταβολή αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού».
Ενδεικτικό είναι στη βαθμολογία των εν λόγω φορέων πως ούτε ένας δεν κατατάχθηκε στην «καλή» κατηγορία (επί συνόλου 5). Αναλυτικά η Βαθμολογία του φορέα ήταν η εξής:
1: Λειτουργεί καλά. 0,00%!
2: Λειτουργεί ικανοποιητικά. Απαιτούνται μόνο επουσιώδεις βελτιώσεις 29,66%
3: Λειτουργεί. Ωστόσο απαιτούνται ορισμένες βελτιώσεις 52,54%
4: Λειτουργεί μερικώς. Απαιτούνται ουσιαστικές βελτιώσεις 17,80%
5: Ουσιαστικά, δε λειτουργεί 0,00%
Άρα περιθώριο φαίνεται πως υπάρχει για πολλές βελτιώσεις που θα εξοικονομήσουν πόρους. Είναι καιρός να βρεθεί βιώσιμη λύση με ενιαία και διάφανη καταγραφή και παρακολούθηση των δαπανών σε «στενό» και κυρίως στο «ευρύ» Δημόσιο όχι αυτή τη φορά για να μην έρθουν «μέτρα», αλλά για να βρεθεί το περιθώριο για μείωση φόρων και ενίσχυσης άλλων σημαντικών δαπανών για την κοινωνία και για την επιχειρηματικότητα.
