Για περίπου έναν μήνα οι αγορές συμπεριφέρονταν σαν να είχε κλείσει το κεφάλαιο του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν. Η αποκλιμάκωση που ακολούθησε το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου οδήγησε σε υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου, άνοδο των μετοχών και σημαντική μείωση του γεωπολιτικού risk premium. Όμως οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η αισιοδοξία αυτή ίσως ήταν πρόωρη.
Οι νέες επιθέσεις εναντίον πλοίων, η εκ νέου άνοδος του Brent και η επιδείνωση της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ καταδεικνύουν ότι οι επενδυτές που έσπευσαν να προεξοφλήσουν την επιστροφή στην κανονικότητα, μάλλον υποτίμησαν την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να χρησιμοποιήσει το Ορμούζ ως στρατηγικό όπλο.
Άλλο αποσυμφόρηση, άλλο ομαλοποίηση
Μιλώντας σε εκδήλωση του International Crisis Group, στελέχη της αγοράς σχολίαζαν προ ημερών ότι η προσωρινή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ μετά το MoU μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν αποκατέστησε την ισορροπία στην αγορά πετρελαίου. Απλώς επέτρεψε να διοχετευθούν στις διεθνείς αγορές περίπου 100 εκατ. βαρέλια αργού που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων. Η ξαφνική αυτή εισροή δημιούργησε την εντύπωση υπερπροσφοράς, χωρίς όμως να αντανακλά πραγματική αύξηση της παραγωγής ή πλήρη αποκατάσταση των θαλάσσιων μεταφορών.
Διαβάστε ακόμα - Πετρέλαιο: Η αγορά προεξοφλεί κανονικότητα, οι αναλυτές όχι
Όπως σημείωναν τα ίδια στελέχη, η πτώση που μεσολάβησε στις τιμές το πετρελαίου αντανακλούσε περισσότερο την εκκαθάριση αυτού του «πλωτού αποθέματος» παρά μια ουσιαστική εξομάλυνση της κατάστασης.
Οι ροές παραμένουν χαμηλές
Με την επανέναρξη των εκατέρωθεν επιθέσεων και τη νέα επιδείνωση των σχέσεων ΗΠΑ-Ιράν, μεγάλο μέρος της ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ διακόπηκε ξανά. Σύμφωνα με στοιχεία της S&P Global, οι συνολικές εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο –ακόμη και αν συνυπολογιστούν οι αγωγοί που παρακάμπτουν το Ορμούζ– βρίσκονται περίπου στο 50% των προπολεμικών επιπέδων, δηλαδή τουλάχιστον 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως χαμηλότερα.
Μάλιστα, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι «σε σχέση με τη χειρότερη φάση της κρίσης, δεν είμαστε σε πολύ καλύτερο σημείο».
Η αγορά αντέδρασε άμεσα στις εξελίξεις των τελευταίων ημερών. Το Brent, που είχε υποχωρήσει έως τα 68 δολάρια στις αρχές Ιουλίου, κινείται εκ νέου πάνω από τα 99 δολάρια με άλμα της τάξης του 45% σε αυτό το διάστημα, ενώ ιδιαίτερα υψηλά παραμένουν και τα περιθώρια διύλισης βενζίνης, ντίζελ και αεροπορικού καυσίμου.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η αγορά φυσικού αερίου. Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από το Κατάρ δεν μπορεί να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ μέσω αγωγών. Σύμφωνα με τη S&P Global, οι εξαγωγές LNG από το Κατάρ δεν έχουν ακόμη επανεκκινήσει μετά τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, ενώ τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου εξακολουθούν να αναπληρώνονται με αργούς ρυθμούς ενόψει της χειμερινής περιόδου.
«Βουτιά» στα στρατηγικά αποθέματα των ΗΠΑ
Παράλληλα, οι δυνατότητες παρέμβασης των ΗΠΑ εμφανίζονται πλέον πιο περιορισμένες. Η Ουάσιγκτον χρησιμοποίησε τα στρατηγικά της αποθέματα (Strategic Petroleum Reserve - SPR) για να αντισταθμίσει μέρος των απωλειών προσφοράς μετά την έναρξη της σύγκρουσης.
Ωστόσο, τα αποθέματα του SPR σήμερα έχουν υποχωρήσει στα 316,5 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, μειωμένα κατά σχεδόν 100 εκατ. βαρέλια από τις αρχές Μαρτίου.
Την ίδια στιγμή, έκθεση του Government Accountability Office προειδοποιεί ότι οι επιχειρησιακές δυνατότητες του SPR έχει περιοριστεί σημαντικά λόγω της γήρανσης των εγκαταστάσεων και των καθυστερήσεων στα έργα εκσυγχρονισμού, γεγονός που θα μπορούσε να δυσκολέψει μια νέα μεγάλης κλίμακας παρέμβαση, εφόσον απαιτηθεί.
Η Τεχεράνη βλέπει διαφορετικά το Ορμούζ
Το σημείο-κλειδί πίσω από όλα αυτά βρίσκεται στη στρατηγική του Ιράν. Η ιρανική ηγεσία θεωρεί πλέον ότι η άσκηση πίεσης στην παγκόσμια οικονομία μέσω των Στενών του Ορμούζ αποτελεί το βασικό διαπραγματευτικό της χαρτί απέναντι στις ΗΠΑ. Με τις ζημιές του πολέμου να εκτιμώνται σε περίπου 300 δισ. δολάρια και την οικονομία της χώρας να βρίσκεται σε βαθιά ύφεση, η Τεχεράνη εμφανίζεται περισσότερο αποφασισμένη να διατηρήσει αυτή την πίεση μέχρι να εξασφαλίσει ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας και ουσιαστική άρση των κυρώσεων – και όχι να συμβιβαστεί.
Εάν αυτή η εκτίμηση αποδειχθεί σωστή, τότε το βασικό λάθος των αγορών έγκειται στο ότι θεώρησαν πως το Ιράν θα επέστρεφε στη λογική της προπολεμικής περιόδου, όταν βασικό διακύβευμα ήταν το πυρηνικό πρόγραμμα. Τώρα η Τεχεράνη δέχεται κυρίως πιέσεις ώστε να «ανοίξει» το Ορμούζ, και αυτό το αξιοποιεί η ιρανική πλευρά όχι ως ένα προσωρινό μέσο πίεσης, αλλά ως στρατηγικό μοχλό ώστε να επηρεάζει διαρκώς τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Πρόκειται για μια παράμετρο που, σύμφωνα με μερίδα αναλυτών, οι επενδυτές ίσως εξακολουθούν να υποτιμούν.
