Ο πόλεμος με το Ιράν έχει προκαλέσει μία από τις μεγαλύτερες διαταραχές φυσικής προσφοράς πετρελαίου στη σύγχρονη ιστορία. Αν και η αποκλιμάκωση ή ο τερματισμός της σύγκρουσης –ο οποίος ακόμα δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα– θα μπορούσε να μειώσει το γεωπολιτικό risk premium, οι ζημιές στην παραγωγή, τις εξαγωγές και την εφοδιαστική αλυσίδα θα συνεχίσουν να αφήνουν αποτύπωμα στις διεθνείς τιμές του «μαύρου χρυσού».
Το τελευταίο «επεισόδιο» του διπλωματικού αδιεξόδου, η απόρριψη της ιρανικής πρότασης από τις ΗΠΑ, υποχρεώνει όλο και περισσότερους αναλυτές να προειδοποιούν ότι οι αγορές δύσκολα θα επιστρέψουν στις προπολεμικές συνθήκες. Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ άνοιγαν άμεσα, θα χρειάζονταν αρκετοί μήνες μέχρι να επανέλθει η αγορά σε κανονικούς ρυθμούς.
Όπως σημείωνε πρόσφατα η UniCredit, ακόμα κι αν υπάρξει κάποια περιορισμένη διπλωματική πρόοδος, αυτή πιθανότατα δεν θα οδηγήσει σε γρήγορη ομαλοποίηση των ενεργειακών ροών. Κι αυτό, διότι σε ολόκληρη την περιοχή του Περσικού Κόλπου η παραγωγή μέχρι πρόσφατα ήταν μειωμένη σε ποσοστό περίπου 40% σε μηνιαία βάση. Σύμφωνα με στοιχεία των μελών του OPEC, η παραγωγή του Μαρτίου ήταν μειωμένη κατά περίπου 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχέση με τον Φεβρουάριο.
Άλλοι υπολογισμοί δείχνουν ότι από το ξέσπασμα της σύγκρουσης μέχρι και την προηγούμενη εβδομάδα, πάνω από μισό δισ. βαρέλια αργού και παραγώγων δεν έχουν φτάσει στην παγκόσμια αγορά. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι οι ζημιές που σχετίζονται με τον πόλεμο και οι παρατεταμένοι χρόνοι επανεκκίνησης της παραγωγής συνεπάγονται ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται πλέον σε τροχιά απώλειας τουλάχιστον 1 δισ. βαρελιών, ακόμη κι αν οι εχθροπραξίες σταματούσαν άμεσα.
Σε ό,τι αφορά τον Απρίλιο, δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ουσιαστική ανάκαμψη είτε στην παραγωγή είτε στις εξαγωγές.
Αλλαγή ισορροπιών
Όπως επισημαίνει η UniCredit, όγκοι αυτής της κλίμακας δε μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν μέσω πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας ή αποθεμάτων, ενώ η απουσία τους έχει ήδη οδηγήσει σε «σύσφιξη» των ισορροπιών τόσο στις αγορές αργού όσο και στα διυλισμένα προϊόντα παγκοσμίως.
Το σημαντικό είναι ότι πρόκειται για μια διαρθρωτική διακοπή της προσφοράς, η οποία θα συνεχίσει να επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές πολύ πέρα από οποιεσδήποτε βραχυπρόθεσμες ελπίδες περί κατάπαυσης του πυρός. Παραγωγή, logistics και υποδομές χρειάζονται χρόνο για να ανακάμψουν ακόμη και σε ένα πιο ευνοϊκό γεωπολιτικό σενάριο. Ακόμη και αν οι εχθροπραξίες σταματήσουν, μέρος των απωλειών παραγωγής μπορεί να αποδειχθεί μόνιμο, καθώς ορισμένα κοιτάσματα ενδέχεται να είναι δύσκολο ή οικονομικά ασύμφορο να επανέλθουν σε λειτουργία.
Επίσης, έχει σημασία ότι οι εξαγωγείς του Κόλπου λειτουργούν σημαντικά κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα, αλλά η δυνατότητά τους να προσαρμοστούν διαφέρει. Το Ιράκ και το Κουβέιτ είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα, λόγω της μεγάλης εξάρτησής τους από εξαγωγές που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και της απουσίας εναλλακτικών διαδρομών μεγάλης κλίμακας. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες παράκαμψης μέσω αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα και τη Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, γεγονός που μετριάζει, αλλά δεν εξαλείφει, την ευαλωτότητά τους.
Το Ιράν, από την άλλη πλευρά, συνεχίζει να παράγει αργό πετρέλαιο, αλλά ουσιαστικά εμποδίζεται να διαθέσει σημαντικούς όγκους στην αγορά λόγω του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, αφαιρώντας έτσι μια πιθανή πηγή επιπλέον προσφοράς που θα μπορούσε να λειτουργήσει αντισταθμιστικά σε περίπτωση χαλάρωσης των κυρώσεων.
Ο δρόμος προς τα 90 δολάρια
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αναλυτές της UniCredit εκτιμούν ότι το Brent θα υποχωρήσει προς τα 90 δολάρια ανά βαρέλι έως τα τέλη του 2026, καθώς το γεωπολιτικό risk premium δεν θα αποκλιμακώνεται παρά μόνο σταδιακά. Και, σε κάθε περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου θα παραμένουν εξαιρετικά εξαρτημένες από τη γεωπολιτική κατάσταση.
Μια ουσιαστική αποκλιμάκωση ή μια διαρκής ειρηνευτική συμφωνία θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη υποχώρηση του γεωπολιτικού risk premium, αυτό όμως δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως επιστροφή στις προπολεμικές συνθήκες. «Ακόμη και αν οι εντάσεις μειωθούν, οι τιμές του πετρελαίου είναι πιθανό να συγκλίνουν προς μια διαφορετική και πιο εύθραυστη ισορροπία σε σχέση με πριν από τον πόλεμο» σημειώνουν οι αναλυτές της UniCredit.
