Η παγκοσμιοποίηση, όπως τη γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες, βασίστηκε στην παραδοχή ότι το εμπόριο, οι επενδύσεις και η διασύνδεση των αγορών δημιουργούν αμοιβαία οφέλη και περιορίζουν τις συγκρούσεις. Η περίοδος αυτή τελειώνει, σχολιάζει σε πρόσφατη ανάλυσή της η Deutsche Bank σημειώνοντας ότι ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια φάση κυριαρχίας της «γεωοικονομίας». Σε μια περίοδο, δηλαδή, όπου η οικονομική πολιτική χρησιμοποιείται συνειδητά ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, αλλά και το αντίστροφο.
Πράγματι, η νέα αμερικανική στρατηγική ασφαλείας αντιμετωπίζει την οικονομική και τη γεωπολιτική στρατηγική ως αλληλένδετες. Οι δασμοί, οι κυρώσεις, οι περιορισμοί στις εξαγωγές τεχνολογίας, οι έλεγχοι στις επενδύσεις και η ισχύς του δολαρίου αποτελούν πλέον βασικά εργαλεία κρατικής ισχύος.
Διαβάστε ακόμα - Μερτς: Η διεθνής τάξη βρίσκεται στα πρόθυρα της καταστροφής
Οι αναλυτές της DB προειδοποιούν ότι αυτή η μετάβαση, από μια εποχή σχετικής σταθερότητας και πολυμερούς συνεργασίας σε μια εποχή εντονότερου στρατηγικού ανταγωνισμού και «σκληρής ισχύος», δεν είναι μια παροδική φάση. Αντιθέτως, πρόκειται για μια δομική μεταβολή με ευρύτατες προεκτάσεις, απέναντι στην οποία η Ευρώπη οφείλει να προσαρμοστεί.
Πρωταγωνιστικός ρόλος για τη Γερμανία
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα για τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη-μέλη επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τις νέες προκλήσεις είναι η δημοσιονομική στροφή της Γερμανίας. Ύστερα από χρόνια υπερβολικά συντηρητικής δημοσιονομικής πολιτικής, το Βερολίνο προχώρησε το 2025 σε μια θεαματική αλλαγή πορείας, δεσμεύοντας έως και 1 τρισ. ευρώ για επενδύσεις στην άμυνα και σε υποδομές.
Πρόκειται για μια μεταστροφή που στοχεύει, μεταξύ άλλων, στο να υποκαταστήσει ένα μέρος της αμερικανικής ισχύος επί ευρωπαϊκού εδάφους. Σύμφωνα με τη Deutsche Bank, η πολιτική του Βερολίνου αποτελεί απάντηση στο πρόβλημα του «free riding», όπως περιγράφεται και στην οικονομική θεωρία. Στο φαινόμενο δηλαδή που παρατηρείται στο εσωτερικό στρατιωτικών συμμαχιών, όταν μικρότερα κράτη συνεισφέρουν λιγότερο, χωρίς να τίθεται άμεσα σε κίνδυνο η συνολική αποτρεπτική ισχύς της συμμαχίας. Κάποιος όμως, τελικά, σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος.
Διαβάστε ακόμα - Πώς ο Τραμπ και η Λεπέν μπορούν να οδηγήσουν σε μια «πυρηνική» Γερμανία
Σήμερα, η Γερμανία δείχνει έτοιμη να αναλάβει μεγαλύτερο ρόλο, αξιοποιώντας και τον δημοσιονομικό της χώρο, που παραμένει μεγαλύτερος από εκείνον αρκετών χωρών της περιφέρειας.
Έλλειμμα ισχύος
Ενώ όμως η ΕΕ δείχνει να κινητοποιείται, ξεκινά από πιο αδύναμη αφετηρία καθώς υπολείπεται σε στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά και σε κρίσιμους τομείς τεχνολογίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κβαντική υπολογιστική.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Deutsche Bank, οι βραχυπρόθεσμες αμυντικές ανάγκες της ΕΕ ανέρχονται σε τουλάχιστον 800 δισ. ευρώ, ποσό που υπερβαίνει σημαντικά τη δέσμευση για δαπάνες 3,5% του ΑΕΠ στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Ακόμη κι αν οι πόροι εξευρεθούν, η οικοδόμηση πραγματικής στρατιωτικής ικανότητας και υποδομών απαιτεί χρόνο, ιδίως σε τομείς όπου η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από αμερικανικά συστήματα και τεχνολογίες.
Διαβάστε ακόμα - Bloomberg: Σκέψεις από ΕΕ για δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο μετά το «reality check» των ΗΠΑ
Βεβαίως, το ζήτημα δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά και θεσμικό. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί σχεδιάστηκαν για έναν κόσμο ήπιας ισχύος, διαφορετικό από αυτόν που διαμορφώνεται, επισημαίνουν οι αναλυτές της DB. Προσθέτοντας πως, το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στη χρήση παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων για τη στήριξη της Ουκρανίας, είναι ένα ενδεικτικό παράδειγμα των αδυναμιών της ΕΕ.
Επιπτώσεις στις αγορές
Οι αναλυτές της Deutsche Bank εκτιμούν ότι η αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα ήρθε για να μείνει, γεγονός που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι αγορές αποτιμούν τον κίνδυνο. Το κρίσιμο στοιχείο κάθε φορά είναι ο μηχανισμός μετάδοσης. Αν προκύψει σοβαρή διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες ή στις αγορές ενέργειας, οι οικονομικές επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές.
Διαβάστε ακόμα - Οι επενδυτές αντιμέτωποι με τεκτονικές αλλαγές και το 2026
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα κι αν η μεταβλητότητα παραμένει χαμηλή, θα πρέπει να αναμένονται συχνότερα τοπικά σοκ, καθώς οι μεγάλες δυνάμεις προβάλλουν πιο έντονα τη στρατιωτική και οικονομική τους ισχύ.
Επιπλέον, σε βάθος χρόνου, η επιδίωξη μεγάλων διεθνών «παικτών» για ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας τους ενδέχεται να οδηγήσει σε μερική αποδολαριοποίηση. Σε πολιτικά ευαίσθητους τομείς, όπως τα εμπορεύματα και η άμυνα, ενδέχεται να ενισχυθεί η χρήση εναλλακτικών νομισμάτων στην τιμολόγηση. Παρ’ όλα αυτά, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι μετατοπίσεις στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα είναι αργές και χρονοβόρες.
Στο μεταξύ, η αύξηση των δαπανών σε άμυνα, τεχνολογία και υποδομές εντείνει τον ανταγωνισμό για κρίσιμους φυσικούς πόρους, δημιουργώντας όχι μόνο έναν νέο κύκλο επενδύσεων, αλλά και νέες γεωπολιτικές τριβές.
