Τις εντεινόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των Ευρωπαίων καταγράφει η νέα έκθεση Lancet Countdown on Health and Climate Change, για το 2026. Στα ευρήματα συμπεριλαμβάνεται η επιδείνωση της αλλεργικής ρινίτιδας σε εκατομμύρια πολίτες, λόγω της επέκτασης της περιόδου απελευθέρωσης της γύρης, κατά τουλάχιστον 2 εβδομάδες. Η έκθεση αυτή παρακολουθεί τις τάσεις στην κλιματική αλλαγή και την υγεία με την βοήθεια 43 δεικτών σε πέντε τομείς και εκπονείται με τη συμμετοχή 65 ερευνητών από 46 ακαδημαϊκά ιδρύματα του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένου του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Υγείας του University College London (UCL).
Η δρ. Μαρία Βαλαβέντερ (Maria Walawender), ερευνήτρια του Lancet για την Κλιματική Αλλαγή και την Υγεία με έδρα το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας του UCL, επισημαίνει: «Αυτή η έκθεση δείχνει γιατί τα ανεξάρτητα στοιχεία είναι τόσο ζωτικής σημασίας για την προώθηση της δράσης για την κλιματική αλλαγή και την υγεία. Τα δεδομένα καθιστούν σαφές ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή οδηγεί σε θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, σε νέους κινδύνους μολυσματικών ασθενειών, ακόμη και σε παράταση των περιόδων γύρης. Συγκεκριμένα οι θερμότεροι χειμώνες και οι αυξημένες θερμοκρασίες επιτρέπουν στα φυτά να παράγουν γύρη νωρίτερα (έως και 40 ημέρες σε κάποιες περιπτώσεις). Έτσι παρατείνεται η περίοδος απελευθέρωσης της γύρης κατά μία έως δύο εβδομάδες σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990, αυξάνοντας τη διάρκεια έκθεσης για όσους πάσχουν από αλλεργική ρινίτιδα. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι η πρόοδος είναι εφικτή, με την Ευρώπη να επεκτείνει τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να προωθεί μια ισχυρότερη προσαρμογή στην υγεία, αποδεικνύοντας ότι ένα πιο υγιές, πιο ανθεκτικό και με χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα μέλλον είναι εφικτό.»
Ανισότητες αναφορικά με τους κινδύνους
Η έκθεση για το 2026 αναφέρει ότι η κλιματική αλλαγή πλήττει περισσότερο τους πιο ευάλωτους και ότι τα βρέφη, οι ηλικιωμένοι και οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους είναι μεταξύ εκείνων που επηρεάζονται περισσότερο από την ακραία ζέστη. Οι ανισότητες επιδεινώνονται επίσης, καθώς τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα έχουν 10% περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν επισιτιστική ανασφάλεια λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, ενώ οι άνθρωποι σε οικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές αντιμετωπίζουν υψηλότερους κινδύνους πυρκαγιών και έχουν μειωμένη πρόσβαση σε χώρους πρασίνου.
Εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών
Η έκθεση Lancet Countdown on Health and Climate Change για το 2026 διαπιστώνει επίσης ότι η κλιματική αλλαγή οδηγεί στην εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών. Ο συνολικός κίνδυνος για ξέσπασμα επιδημιών δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη έχει σχεδόν τετραπλασιαστεί, αυξανόμενη κατά 297% σε σύγκριση με την τελευταία δεκαετία μεταξύ 1980 και 2010, όπως φανερώνουν τα ευρήματα. Στο μεταξύ, χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία, που συνήθως θεωρούνται περιοχές χαμηλού κινδύνου λόγω της υψηλής αλατότητας της Μεσογείου, κατέγραψαν αύξηση των μολυσματικών ασθενειών κατά 32% κατά την περίοδο από το 2015 έως το 2024 σε σύγκριση με την περίοδο αναφοράς (1980 έως 2010).
Η Δρ. Χέντι Κριτ, ερευνήτρια στο Lancet Countdown Europe, προσθέτει: «Όλο και περισσότερες χώρες σχεδιάζουν την προσαρμογή στην υγεία, αλλά χωρίς μακροπρόθεσμη, αξιόπιστη χρηματοδότηση, αυτά τα σχέδια θα μείνουν στα συρτάρια ενώ οι επιπτώσεις στους πολίτες θα αυξάνονται εκθετικά». Οι ερευνητές των συνεργαζόμενων επιστημονικών ιδρυμάτων ζητούν την λήψη αποφασιστικών δράσεων προκειμένου να οδηγηθούμε σε ένα ασφαλές και υγιές μέλλον. Η καθηγήτρια Κάθριν Τον, συν-διευθύντρια του Lancet Countdown Europe και καθηγήτρια στο IS Global (Barcelona Institute of Global Health-Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης), υπογραμμίζει: «Η ανακατεύθυνση των επενδύσεων από τα ορυκτά καύσιμα στην καθαρή ενέργεια, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα, η προστασία των ευάλωτων ομάδων και η προετοιμασία των συστημάτων υγείας για τους αυξανόμενους κλιματικούς κραδασμούς θα αποφέρει άμεσα και μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία. Το περιθώριο δράσης στενεύει, αλλά η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να ενισχύσει την ηγετική της θέση στην απαλλαγή από τον άνθρακα και να επιδιώξει ταχεία, συντονισμένη και υγειονομικά επικεντρωμένη δράση για το κλίμα, με στόχο την προστασία ζωών, τη μείωση των ανισοτήτων και την οικοδόμηση ενός ανθεκτικού μέλλοντος με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.»
Ανασκόπηση των ευρημάτων
Η περσινή παγκόσμια έκθεση Lancet Countdown για το 2025 αποκάλυψε ότι η αδράνεια για την κλιματική αλλαγή κοστίζει μια ανθρώπινη ζωή το λεπτό λόγω της μεγάλης αύξησης της θερμοκρασίας, που καταγράφεται διεθνώς. Η νέα έκθεση επικεντρώνεται στην Ευρώπη και τα 5 βασικά της ευρήματα είναι τα ακόλουθα:
1.Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την υψηλότερη θερμοκρασία αυξάνονται ραγδαία, με τις προειδοποιήσεις για ακραία φαινόμενα καύσωνα να αυξάνονται κατά 318% σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990. Από μία ετήσια ημερήσια προειδοποίηση για ακραία φαινόμενα μεταξύ 1991 και 2000, έχουμε μεταβεί σε 4,3 ετήσιες ημερήσιες προειδοποιήσεις ακραίων φαινομένων μεταξύ των ετών 2015 και 2024.
2.Σχεδόν όλες οι χώρες της «γηραιάς» ηπείρου καταγράφουν αυξανόμενους θανάτους που αποδίδονται στη ζέστη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Lancet Countdown οι θάνατοι από την ζέστη ανήλθαν σε 62.775 το 2024 και βαίνουν αυξανόμενοι.
3.Ταυτόχρονα, για την προστασία από την εκθετική αύξηση του ενεργειακού κόστους που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές κυβερνητικές επιδοτήσεις έφτασαν τα 444 δισεκατομμύρια ευρώ μόνο το 2023 (ποσό υπερτριπλάσιο από τα επίπεδα του 2016), όταν υιοθετήθηκε η Συμφωνία του Παρισιού και οι χώρες δεσμεύτηκαν να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη. Το ενεργειακό κόστος του Πολέμου στην Μέση Ανατολή δεν πρόλαβε να συμπεριληφθεί ως παράγοντας στην δημοσιοποιημένη έκθεση.
4.Ενθαρρυντική πρόοδος σημειώνεται σε πολλαπλά μέτωπα, με την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη μείωση της χρήσης ενέργειας από λιγνίτη και την ισχυρότερη προσαρμογή στην υγεία στην Ευρώπη, καταδεικνύοντας ότι ένα πιο υγιές μέλλον με χαμηλές εκπομπές άνθρακα είναι εφικτό.
5.Καθώς ο Διάλογος για το Κλίμα του Πίτερσμπεργκ διαμορφώνει την πολιτική ατζέντα της COP31, η ασταθής παγκόσμια αγορά ενέργειας αναδεικνύει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως την οδό επιλογής για την προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας και την αποφυγή της δαπανηρής εξάρτησης από τα πτητικά και επιβλαβή για την υγεία ορυκτά καύσιμα.
