Ανησυχητικά είναι τα ευρήματα μιας συνδυαστικής μελέτης 3 πανεπιστημίων για τις τοξικές παρενέργειες που μπορεί να έχει η συγχορήγηση μιας κατηγορίας παυσίπονων με άλλα φάρμακα. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από τη Φαρμακευτική Σχολή του Βρετανικού University College London (UCL), το Τμήμα Ψυχιατρικής του UCL, το UCL Hospital, το Πανεπιστήμιο Aston της Μ. Βρετανίας και το Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ και υποστηρίχθηκε από το Κέντρο Βιοϊατρικής Έρευνας του UCL Hospital. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως τα γκαμπαπεντινοειδή, (δηλαδή ορισμένα φάρμακα που ανήκουν στην ευρεία κατηγορία των συνοδών αναλγητικών) και χορηγούνται διεθνώς για την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση από τοξική αλληλεπίδραση, αν ληφθούν ταυτόχρονα με κάποιο άλλο φάρμακο.
Οι συγγραφείς της μελέτης με την ονομασία «PLOS Medicine» διαπίστωσαν ότι στα άτομα που λαμβάνουν γκαμπαπεντινοειδή, η προσθήκη βενζοδιαζεπινών στην αγωγή τους συσχετίζεται με διπλασιασμό του κινδύνου νοσηλείας τους για την αντιμετώπιση της τοξικής δηλητηρίασης από φάρμακα. Αντιστοίχως η προσθήκη οπιοειδών στην αγωγή συσχετίεται με αύξηση του κινδύνου κατά 30%.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι τα γκαμπαπεντινοειδή συχνά ξεκινούν ως φαρμακευτική αγωγή σε περιόδους που οι ασθενείς ήδη λαμβάνουν πληθώρα αναλγητικών σκευασμάτων. Οι ασθενείς αυτοί συνήθως υποφέρουν από χρόνιο πόνο εξαιτίας διαφόρων αιτιών όπως είναι ο νευροπαθητικός πόνος, ο καρκινικός πόνος, οι τραυματισμοί, οι ακρωτηριασμοί, η οσφυαλγία κτλ.
Ο χρόνιος πόνος είναι νόσημα όχι σύμπτωμα
Ο χρόνιος πόνος ορίζεται ως ο πόνος που διαρκεί περισσότερο από 3μήνες, ξεπερνώντας τον αναμενόμενο χρόνο επούλωσης και αποτελεί ο ίδιος νόσο, όχι απλά ένα σύμπτωμα. Επηρεάζει το 9% του πληθυσμού και συνοδεύεται από κόπωση, άγχος και κατάθλιψη. Η αντιμετώπιση του είναι πολυπαραγοντική και ειδική θέση στην θεραπεία του έχουν τα λεγόμενα «συνοδά αναλγητικά» (αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά και άλλα φάρμακα) που διαθέτουν ισχυρές παυσίπονες ιδιότητες.
Οι ερευνητές της νέας μελέτης διαπίστωσαν ότι ο αυξημένος κίνδυνος τοξικής αλληλεπίδρασης μπορεί να επιμείνει για μήνες, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα γκαμπαπεντινοειδή ίσως δεν αποτελούν την αποτελεσματική λύση για την αντιμετώπιση της πολυφαρμακίας και των παρενεργειών της στον χρόνιο πόνο.
Στο επίκεντρο της έρευνας η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη
Στην κατηγορία των γκαμπαπεντινοειδών φαρμάκων περιλαμβάνεται η γκαμπαπεντίνη και η πρεγκαμπαλίνη, που συνταγογραφούνται ευρέως για παθήσεις όπως η επιληψία, ο νευραλγικός πόνος, οι αγχώδεις διαταραχές και ο χρόνιος πόνος-όπου συνταγογραφούνται ως εναλλακτική λύση στα εθιστικά οπιοειδή. Η πρεγκαμπαλίνη (γνωστή εμπορικά και ως Lyrica) είναι το έβδομο πιο συχνά συνταγογραφούμενο φάρμακο στις ΗΠΑ και προηγούμενη μελέτη του UCL αποκάλυψε ότι η χρήση του σε 65 χώρες 4πλασιάστηκε από το 2008 έως το 2018.
Τα πρόσφατα επιστημονικά ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι κλινικοί γιατροί θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί κατά τη συνταγογράφηση γκαμπαπεντινοειδών και θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί σχετικά με τους κινδύνους που προκύπτουν από την συγχορήγησή τους με άλλα φάρμακα.
Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Κένεθ Μαν από την Φαρμακευτική Σχολή του UCL επεσήμανε: «Τα ποσοστά συνταγογράφησης γκαμπαπεντινοειδών έχουν αυξηθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια, καθώς θεωρούνται ασφαλής εναλλακτική λύση στα οπιοειδή, τα οποία δημιουργούν εθισμό. Ενώ μπορούν να είναι αποτελεσματικά για την ανακούφιση από τον πόνο και έχουν καλύτερα προφίλ ασφάλειας από τα οπιοειδή, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι αναφορικά με την χορήγησή τους, που οι κλινικοί γιατροί και οι ασθενείς θα πρέπει να έχουν υπόψη τους».
Από τα πιο συχνά χορηγούμενα φάρμακα στον κόσμο τα συνοδά αναλγητικά
Οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από άτομα στα οποία είχε συνταγογραφηθεί γκαμπαπεντινοειδές μεταξύ των ετών 2010 και 2020 στο Ηνωμένο Βασίλειο και αναζήτησαν περιπτώσεις νοσηλείας για φαρμακευτική δηλητηρίαση από τοξική αλληλεπίδραση τόσο πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη συνταγογράφηση ενός γκαμπαπεντινοειδούς, ενώ παράλληλα εξέτασαν ποια άλλα φάρμακα είχαν συνταγογραφηθεί σε αυτά τα άτομα.
Στη συνέχεια επικέντρωσαν την ανάλυσή τους σε 16.827 άτομα που είχαν νοσηλευτεί τουλάχιστον μία φορά λόγω φαρμακευτικής δηλητηρίασης, ποσοστό που αποτελούσε σχεδόν το 2% ολόκληρης της ομάδας των ατόμων στα οποία είχε συνταγογραφηθεί γκαμπαπεντινοειδές κατά τη διάρκεια της περιόδου της μελέτης. Η ανάλυση ενσωμάτωσε δεδομένα έως και 10 ετών για κάθε άτομο, έτσι ώστε οι ερευνητές να μπορούν να συγκρίνουν τους κινδύνους δηλητηρίασης από φάρμακα με περιόδους που στο ίδιο άτομο δεν είχε συνταγογραφηθεί γκαμπαπεντινοειδές.
Οι ερευνητές συμπεριέλαβαν μια σειρά από διαφορετικά είδη περιστατικών δηλητηρίασης, τόσο εκούσιας όσο και τυχαίας, χωρίς να αποκλείουν εκείνους που έλαβαν μεγαλύτερη δόση από τη συνταγογραφούμενη ή έκαναν κατάχρηση ενός φαρμάκου. Τα συμπτώματα της φαρμακευτικής δηλητηρίασης μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια συνείδησης, δυσκολίες στην αναπνοή ή επιληπτικές κρίσεις.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα που λάμβαναν ταυτόχρονα γκαμπαπεντινοειδές και βενζοδιαζεπίνη είχαν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν με φαρμακευτική δηλητηρίαση στις τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη της θεραπείας με γκαμπαπεντινοειδή, σε σύγκριση με όταν δεν λάμβαναν κανένα από τα δύο φάρμακα. Τα γκαμπαπεντινοειδή σε συνδυασμό με ένα οπιοειδές διπλασίασαν τον κίνδυνο δηλητηρίασης τις πρώτες τέσσερις εβδομάδες, σε σχέση με τη απουσία λήψης των δύο φαρμάκων. Οι συμμετέχοντες στη μελέτη λάμβαναν συχνά γκαμπαπεντινοειδή παράλληλα με άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα, με το 89% να τα λαμβάνει παράλληλα με οπιοειδή σε κάποιο σημείο της περιόδου της μελέτης και το 55% να τα λαμβάνει παράλληλα με βενζοδιαζεπίνες για τουλάχιστον κάποιο χρονικό διάστημα. Σημειώνεται ότι η χρήση αυτής της κατηγορίας των φαρμάκων είναι εξαιρετικά διαδεδομένη, καθώς χορηγούνται για μακρά διαστήματα σε πληθυσμιακά διευρυμένες ομάδες ασθενών όπως είναι τα άτομα με οσφυαλγία και άλλους μυοσκελετικούς πόνους.
Ο πρώτος συγγραφέας της μελέτης, Δρ. Άντριου Γιουέν από την Φαρμακευτική Σχολή του UCL, εξήγησε: «Η απόφαση ενός κλινικού ιατρού να συνταγογραφήσει γκαμπαπεντινοειδή μπορεί μερικές φορές να αποτελεί μια προσπάθεια ελαχιστοποίησης του κινδύνου φαρμακευτικής δηλητηρίασης που συνδέεται με οπιοειδή ή άλλα φάρμακα. Οι κλινικοί γιατροί πρέπει να παραμένουν σε εγρήγορση ως προς τους κινδύνους».
Ο Δρ Κένεθ Μαν πρόσθεσε: «Τα ευρήματά μας δεν υποδηλώνουν ότι τα γκαμπαπεντινοειδή δεν είναι ασφαλή ή δεν πρέπει να συνταγογραφούνται, αλλά οι κλινικοί γιατροί θα πρέπει να είναι προσεκτικοί κατά τη συνταγογράφηση τους, ιδιαίτερα εάν ένας ασθενής λαμβάνει και άλλα φάρμακα».
Οι ερευνητές λένε ότι τα ευρήματά τους ευθυγραμμίζονται με μια ανακοίνωση νωρίτερα φέτος από τη ρυθμιστική αρχή φαρμάκων του Ηνωμένου Βασιλείου, την Υπηρεσία Ρυθμιστικών Αρχών Φαρμάκων και Προϊόντων Υγείας (MHRA), η οποία ενισχύει τις προειδοποιήσεις για τα γκαμπαπεντινοειδή σχετικά με τον εθισμό, την εξάρτηση, την στέρηση και την ανοχή.
Οι ερευνητές λένε ότι παραμένει ασαφές εάν τα γκαμπαπεντινοειδή μπορούν να προκαλέσουν άμεσα δηλητηρίαση από φάρμακα και πως υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι μπορεί να ενισχύσουν τις ηρεμιστικές επιδράσεις φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των οπιοειδών και των βενζοδιαζεπινών. Σημειώνεται ότι οι βενζοδιαζεπίνες αποτελούν μια κατηγορία ηρεμιστικών-αγχολυτικών φαρμάκων που καταστέλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα και χρησιμοποιούνται κυρίως για τη βραχυχρόνια αντιμετώπιση του σοβαρού άγχους, της αϋπνίας και των σπασμών. Προσφέρουν ηρεμιστικές, μυοχαλαρωτικές και αντιεπιληπτικές ιδιότητες, αλλά ενέχουν σημαντικό κίνδυνο εξάρτησης και παρενεργειών. Επίσης, τα οπιοειδή αναλγητικά είναι ισχυρά φαρμακευτικά σκευάσματα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του μέτριου έως σοβαρού πόνου, δρώντας στο κεντρικό και περιφερικό νευρικό σύστημα, όπου δεσμεύουν συγκεκριμένους υποδοχείς. Περιλαμβάνουν τη μορφίνη, την κωδεϊνη την φαιντανύλη, την οξυκοδόνη κι άλλες ουσίες.
