Η διατήρηση του μοναδιαίου κόστους εργασίας σε επίπεδα που δεν θα επιδεινώνουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας συνιστά την σημαντικότερη πρόκληση για την αγορά εργασίας το 2026, σύμφωνα με την Έκθεση του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Κατά το 2025 καταγράφηκε σημαντική επιβράδυνση στην αύξηση του κόστους εργασίας, ενώ την ίδια στιγμή η παραγωγικότητα της εργασίας παρέμεινε στα ίδια επίπεδα, με αποτέλεσμα να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα αν συνεχιστούν σε βάθος χρόνου, ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο τόσο στην άνοδο των τιμών των πρώτων υλών και της ενέργειας, όσο και στην ομαλή διακίνηση των αγαθών, με αρνητικές συνέπειες στο κόστος παραγωγής και στο εγχώριο προϊόν. Η αναμενόμενη αύξηση του πληθωρισμού ενδέχεται να εντείνει τις πιέσεις για επιπρόσθετη αύξηση των μισθών, επιβαρύνοντας το μοναδιαίο κόστος εργασίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα παρουσίασε μια αξιοσημείωτη αύξηση στο ωριαίο κόστος εργασίας, το οποίο περιλαμβάνει τόσο τις απολαβές όσο και τις ασφαλιστικές εισφορές.
Συγκεκριμένα, ο ρυθμός αύξησης στη χώρα μας ανήλθε στο 8,3%, ποσοστό που είναι υπερδιπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος περιορίστηκε στο 4,1%. Παρά τη σημαντική αυτή άνοδο, το κόστος εργασίας στην Ελλάδα σε απόλυτα νούμερα διαμορφώθηκε στα 18,2 ευρώ, μέγεθος που αντιστοιχεί σε λίγο περισσότερο από το 50% του μέσου όρου της ΕΕ, όπου το κόστος αγγίζει τα 33,5 ευρώ, και της Ευρωζώνης, όπου φτάνει τα 36,8 ευρώ.
Οι προκλήσεις για το 2026
Φορολογία - Εισφορές: Όπως επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος, η μείωση των φορολογικών συντελεστών το τρέχον έτος είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, καθώς αναμένεται να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Ωστόσο χρειάζεται να μειωθούν περαιτέρω οι εργοδοτικές εισφορές, ώστε η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών να βελτιωθεί και το κόστος για τις επιχειρήσεις να μειωθεί.
Εργατικό Δυναμικό: Εξίσου αξιόλογη πρόκληση είναι η αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Παραμένει σημαντική η ανάγκη θεσμοθέτησης επιπλέον κινήτρων για την προσέλκυση ατόμων που βρίσκονται εκτός του εργατικού δυναμικού, ιδίως των γυναικών και των νέων.
Η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, καθώς η δημογραφική γήρανση επιβαρύνει τη δομή του πληθυσμού και περιορίζει την προσφορά εργασίας.
Παρά τη βελτίωση που έχει καταγραφεί τα τελευταία έτη, το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του μέσου όρου της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τις γυναίκες και τους νέους. Η αντιμετώπιση αυτής της υστέρησης προϋποθέτει την υιοθέτηση πολιτικών που διευκολύνουν τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, όπως η επέκταση και αναβάθμιση των δομών φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, η προώθηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης και η ενίσχυση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Παράλληλα, η παροχή κινήτρων για εργασία μέσω κατάλληλων παρεμβάσεων στο σύστημα κοινωνικών παροχών, αλλά και ο περιορισμός των κινήτρων πρόωρης αποχώρησης από την αγορά εργασίας μπορούν να συμβάλουν στην αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό.
Σύμφωνα με την ΤτΕ, θα πρέπει να ληφθούν δημοσιονομικά και θεσμικά μέτρα για την επιστροφή στην Ελλάδα ατόμων υψηλών δεξιοτήτων που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν και που θα μπορούσαν να απασχοληθούν σε θέσεις εργασίας με υψηλή προστιθέμενη αξία. Εξακολουθεί να παραμένει ουσιαστική η ανάγκη προσέλκυσης μεταναστών, οι οποίοι θα απασχοληθούν σε κλάδους που παρουσιάζουν ελλείψεις σε εργαζομένους, όπως η γεωργία, οι κατασκευές και ο τουρισμός.
Δημογραφικό: Ιδιαίτερα κρίσιμες προκλήσεις αποτελούν η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού, οι οποίες σε βάθος χρόνου αναμένεται να περιορίσουν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, επηρεάζοντας αρνητικά τόσο την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας όσο και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Ταυτόχρονα, απαιτείται η ολοκλήρωση της στρατηγικής για τη στήριξη της οικογένειας, με έμφαση στις εργαζόμενες γυναίκες, καθώς και η θέσπιση οικονομικών και θεσμικών κινήτρων που θα ενθαρρύνουν την αύξηση των γεννήσεων.
Στενότητα Αγοράς Εργασίας: Η διατήρηση της στενότητας σε υψηλά επίπεδα, παρά τη μικρή υποχώρησή της, οφείλεται κυρίως σε αναντιστοιχία μεταξύ των δεξιοτήτων που διαθέτουν οι εργαζόμενοι και εκείνων που ζητούν οι επιχειρήσεις.
Η σημαντική μείωση της ανεργίας και η αύξηση της απασχόλησης τα τελευταία έτη έχουν περιορίσει τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού, οδηγώντας σε ελλείψεις προσωπικού
σε αρκετούς κλάδους της οικονομίας και ιδιαίτερα σε ειδικότητες μεσαίας και υψηλής εξειδίκευσης. Η αντιμετώπιση των πιέσεων αυτών προϋποθέτει αφενός την αύξηση της προσφοράς εργασίας και αφετέρου την καλύτερη αντιστοίχιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού με τις ανάγκες των επιχειρήσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν η ενίσχυση της τεχνικής εκπαίδευσης και των προγραμμάτων διά βίου μάθησης, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων – ιδίως σε τομείς που συνδέονται με την ψηφιακή μετάβαση και τη χρήση τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης – καθώς και η ανάπτυξη μηχανισμών αποτελεσματικής σύζευξης προσφοράς και ζήτησης εργασίας.
