Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει εισβάλει δυναμικά στην καθημερινότητά μας. Από τις απαντήσεις της Google, και chatbot όπως το ChatGPT και το Gemini, μέχρι τις εφαρμογές στα κινητά τηλέφωνα, η νέα τεχνολογία υπόσχεται να κάνει τη ζωή μας πιο εύκολη, γρήγορη και αποτελεσματική. Ωστόσο, όλο και περισσότεροι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αυτή η ευκολία ίσως έχει και ένα τίμημα… τη σταδιακή αποδυνάμωση βασικών γνωστικών λειτουργιών του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Οι ανησυχίες δεν είναι καινούριες. Στο παρελθόν, η υπερβολική χρήση του GPS συνδέθηκε με μείωση της ικανότητας προσανατολισμού, ενώ οι μηχανές αναζήτησης άλλαξαν τον τρόπο που θυμόμαστε πληροφορίες. Πλέον, η συζήτηση μεταφέρεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία δεν περιορίζεται μόνο την παροχή πληροφοριών, αλλά συμμετέχει ενεργά στη σκέψη, στη συγγραφή, στη δημιουργία ιδεών και στη λήψη αποφάσεων.
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες που επικαλείται το BBC, η υπερβολική εξάρτηση από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη, τη μνήμη και τη συγκέντρωση. Ειδικοί υποστηρίζουν ότι όταν ο άνθρωπος αναθέτει όλο και περισσότερες νοητικές διεργασίες σε ένα σύστημα AI, μειώνεται η «γνωστική τριβή», η πνευματική προσπάθεια δηλαδή που απαιτείται για να κατανοήσουμε, να επεξεργαστούμε και να παράγουμε μια ιδέα.
Ο καθηγητής νευροεπιστήμης Adam Green από το Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν τονίζει:
«Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι, αν δεν ασκείς αρκετά τη σκέψη, τότε η ικανότητά σου να σκέφτεσαι με αυτόν τον τρόπο θα ατροφήσει».
Όπως αναφέρει, όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη κάνει για εμάς τη δύσκολη πνευματική δουλειά, χάνεται η διαδικασία μέσα από την οποία αναπτύσσονται οι γνωστικές μας δεξιότητες. Οι λανθασμένες προσπάθειες, η αναζήτηση λύσεων και η προσωπική επεξεργασία μιας ιδέας είναι στοιχεία απαραίτητα για την ανθρώπινη σκέψη.
Παράλληλα, μελέτες δείχνουν ότι πολλοί χρήστες τείνουν να εμπιστεύονται τις απαντήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης ακόμη και όταν αυτές είναι λανθασμένες. Το φαινόμενο αυτό, που ερευνητές αποκαλούν «γνωστική παράδοση», γίνεται πιο έντονο όταν ο χρήστης δεν έχει επαρκείς γνώσεις πάνω σε ένα θέμα ώστε να αξιολογήσει την αξιοπιστία της απάντησης που λαμβάνει.
Από την άλλη πλευρά, αρκετοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι ούτε θετική ούτε αρνητική. Ο νευροψυχολόγος Jared Benge από το Πανεπιστήμιο του Τέξας επισημαίνει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος προσαρμόζεται διαρκώς στα νέα εργαλεία. Όπως εξηγεί, αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μάς βοηθά να εξοικονομούμε χρόνο για πιο ουσιαστικές δραστηριότητες, τότε μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά για τη γνωστική μας λειτουργία αντί να την αποδυναμώνει.
«Γιατί πιστεύουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι τόσο διαφορετική από άλλα πράγματα στα οποία ο εγκέφαλός μας έχει ήδη προσαρμοστεί;», αναφέρει ο Benge. «Δεν είναι εγγενές στο εργαλείο, το να είναι καλό ή κακό».
Τι προτείνουν οι ειδικοί
Το κρίσιμο ζήτημα φαίνεται να είναι ο τρόπος χρήσης της. Οι ειδικοί προτείνουν η Τεχνητή Νοημοσύνη να λειτουργεί ως εργαλείο υποστήριξης και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης σκέψης. Για παράδειγμα, προτείνουν να διαμορφώνουμε πρώτα τη δική μας άποψη πριν ζητήσουμε βοήθεια από ένα chatbot, να κρατάμε σημειώσεις, να αφιερώνουμε χρόνο στην προσωπική έρευνα και να αποφεύγουμε την αυτόματη αναζήτηση εύκολων απαντήσεων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η επίδραση της AI στη δημιουργικότητα. Έρευνες δείχνουν ότι όσοι χρησιμοποιούν συστηματικά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για δημιουργικές εργασίες συχνά καταλήγουν σε πιο προβλέψιμες και λιγότερο πρωτότυπες ιδέες. Οι ειδικοί εξηγούν ότι η δημιουργικότητα γεννιέται μέσα από προσωπικές εμπειρίες, αυθόρμητους συνειρμούς και απρόβλεπτες συνδέσεις, διαδικασίες που ενδέχεται να περιοριστούν όταν η πρώτη λύση έρχεται έτοιμη από μια μηχανή.
Γι’ αυτό πολλοί προτείνουν τη αφιέρωση χρόνου σε μία κενή σελίδα. Να προηγείται δηλαδή η προσωπική σκέψη, ακόμη κι αν είναι ατελής ή αργή και η Τεχνητή Νοημοσύνη να αξιοποιείται αργότερα για βελτίωση ή επεξεργασία του αποτελέσματος.
Παρότι οι έρευνες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η σχέση ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης θα εξαρτηθεί από την ισορροπία. Όπως επισημαίνει ο Benge:
«Ο εγκέφαλός μας πάντα προσαρμόζεται στην τεχνολογία. Προσαρμοζόμαστε συνεχώς. Αυτή είναι η δύναμή μας ως είδος. Έχουμε χάσει την ικανότητα να τρέχουμε μαραθώνιους επειδή έχουμε αυτοκίνητα; Όχι. Γίνεται κάτι που κάνουν οι άνθρωποι επειδή θέλουν να το κάνουν».
Η τεχνολογία μπορεί να γίνει πολύτιμο εργαλείο, αρκεί να μη σταματήσουμε να εξασκούμε τις βασικές ανθρώπινες ικανότητες, τη σκέψη, τη δημιουργία, την αμφισβήτηση και την κατανόηση.
Διαβάστε περισσότερα άρθρα της στήλης Tip of the Day
Ακολουθήστε το insider.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον κόσμο.
