Η τραπεζική κρίση και ο... πίθηκος που πηδάει από το καζάνι

Κυριακή αργά απόγευμα είχα μόλις σηκωθεί από το κρεβάτι, μετά από μία περίεργη έντονη αδιαθεσία και ένα ίλιγγο, που με είχε ξαφνιάσει με την επιμονή του, αλλά και με την άσχημη διάθεση που προκαλούσε στο στομάχι όταν προσπαθούσα να σηκωθώ.

Στο τέλος είχα εγκαταλείψει την προσπάθεια να σηκωθώ και το έριξα στον ύπνο που με διαλείμματα κράτησε σχεδόν μέχρι το μεσημέρι.

Όταν είδα ότι μπορώ με λίγη προσπάθεια να σηκωθώ χωρίς την φρικτή ζαλάδα, αποφάσισα να δοκιμάσω ένα τσάι μήπως φτιάξει και η άσχημη αίσθηση στο στομάχι.

Σκεφτόμουνα το γνωστό «ου γαρ έρχεται μόνον…» και ξεκίνησα να φτιάξω το τσάι για να μαλακώσει η άσχημη αίσθηση στο στομάχι, όταν άκουσα το τηλέφωνο να χτυπάει.

Κοντοστάθηκα πριν το σηκώσω, γιατί δεν είχα διάθεση για κουβέντα, αλλά πρόλαβα να δω ότι ήταν ο κ. Χ πριν σταματήσει σχετικά γρήγορα το κουδούνισμα. Σκέφτηκα ότι θα τον πάρω μόλις αισθανθώ καλύτερα και σχεδόν το ξέχασα.

Δεν είχαν περάσει δύο λεπτά που είχα κάτσει στον καναπέ με το τσάι στα χέρια και άκουσα τον γνωστό ήχο από την άφιξη μέιλ στο κομπιούτερ.

Έβαλα στοίχημα με τον εαυτό μου ότι θα ήταν κάτι από τον κ. Χ.

Όταν μετά από λίγη ώρα τέλειωσα το τσάι και πήγα στο κομπιούτερ είδα ότι το στοίχημα το κέρδισα.

Παρ’ όλα αυτά δεν το άνοιξα γιατί ακόμα η άσχημη αίσθηση στο στομάχι δεν έλεγε να φύγει.

Η αλήθεια όμως είναι ότι η περιέργεια με έτρωγε και κάθισα μπροστά στο lap top για να το ανοίξω.

Διάβασα με προσοχή το κείμενο ολόκληρο και μεταφέρω τα σημεία που ίσως οι αναγνώστες του Οικονογραφήματος διαβάσουν με ενδιαφέρον καθώς αφορούσε την επιχειρηματολογία του, όπως και άλλων οικονομολόγων, για το τι συνέβη με την τραπεζική κρίση και το κατά πόσο αυτή είναι παρελθόν, αν κρίνει κανείς από τις αντιδράσεις των χρηματιστηριακών αγορών.

Παραλείπω πολλά σημεία που ίσως λόγω των λεπτομερειών να είναι κουραστικά για τους αναγνώστες μας Δευτεριάτικα, αλλά λίγο πολύ ενισχύει την λογική των όσων έχει υποστηρίξει στο τελευταίο Οικονογράφημα που δημοσιεύθηκε με τίτλο «Τέλειωσε η τραπεζική κρίση; Γιατί η απάντηση είναι όχι».

«Καλησπέρα φίλτατε! Είναι Κυριακή απόγευμα και σκέφτηκα να μη σε ενοχλήσω, αλλά μετά το μετάνιωσα και σε κάλεσα στο τηλέφωνο πριν σου στείλω το σημείωμα αυτό.

Κατ’ αρχήν είδα το κείμενο που δημοσιεύσατε την Παρασκευή το βράδυ με τίτλο «Ο κ. Νάγκελ και τα μαθήματα οικονομικής ιστορίας ή αλλιώς γιατί η τραπεζική κρίση δεν τελείωσε…» και θέλησα να σου στείλω ένα γράφημα το οποίο βρήκα πολύ χρήσιμο, ειδικά για να εξηγήσει κανείς με το ενδιαφέρον παράδειγμα της Bear Sterns, την τρέχουσα στάση των χρηματιστηρίων απέναντι στις τραπεζικές καταρρεύσεις που έχουν προηγηθεί.

Στο κείμενο που ανεβάσατε την Παρασκευή περιγράφετε το πως αντέδρασαν οι αγορές όταν συνέβη το γεγονός της κατάρρευσης της Bear Sterns και οι προσπάθειες διάσωσής της τον Μάρτιο του 2008 και μάλιστα με τα ίδια ακριβώς εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν τώρα για την SVB και την Credit Suisse, πρώτα χρηματοδότηση, μετά εξαγορά και απορρόφηση κ.λπ.

Λοιπόν δες το διάγραμμα της συμπεριφοράς της αγοράς τότε, που αποτυπώνει μία ανάλογη συμπεριφορά των αγορών όπως και τώρα προς το παρόν τουλάχιστον.

Ιδού και η απόδειξη. Ξαφνική πτώση μέχρι να γίνει η «διάσωση» από την Fed και την JP Morgan, στην συνέχεια ανοδική η αγορά μέχρι και τις αρχές του καλοκαιριού, παρά το γεγονός ότι το «παγόβουνο» των subprime loans είχε κάνει την εμφάνισή του, ακολουθεί μια σχετικά πτωτική τάση το καλοκαίρι και μετά το μεγάλο «μπαμ» με την Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο…

Τώρα θα ήθελα να σου επισημάνω ένα δύο σημεία που δεν πρέπει να ξεχνάμε, όπως δείχνουν να …ξεχνάνε οι αγορές προς το παρόν.

Η «αιτία του κακού», δηλαδή η αναγκαστική έναντι της απότομης αύξησης του πληθωρισμού άνοδος των επιτοκίων έχει προκαλέσει μια γενικευμένη απαξίωση των ομολόγων και των ακινήτων.

Και όταν λέμε ομολόγων, δεν εννοώ μόνο τα κρατικά ομόλογα, σκέψου τι γίνεται με τα εταιρικά ομόλογα τελευταίας επενδυτικής κατηγορίας (ΒΒΒ); Ήδη η Morgan Stanley αν δεν κάνω λάθος έχει χτυπήσει το καμπανάκι του κινδύνου με ένα «paper» που κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα.

Είναι γιγάντιος ο πραγματικός όγκος των «μη πραγματοποιημένων ζημιών» πάνω στον οποίο κάθονται όχι μόνο τα τραπεζικά αλλά και τα ασφαλιστικά χαρτοφυλάκια. Εκτίμησή μου είναι ότι πριν αρχίσουν να ακούγονται και «νεότερα» για τις τράπεζες θα ακούσουμε να χτυπάνε καμπάνες για στο… στρατόπεδο των ασφαλιστικών εταιρειών.

Το πότε δεν το ξέρω και δεν θα μπορούσα να πω, αλλά τώρα οι εξελίξεις τρέχουν πιο γρήγορα από το 2008. Σου παραθέτω την άποψη φίλου οικονομολόγου του οποίου σέβομαι πολύ τις εκτιμήσεις καθώς παρ’ ότι έρχεται από ακαδημαϊκή καριέρα είναι μέσα στις αγορές στην Φρανκφούρτη. Προχθές μου έστειλε μετά από συζήτησή μας ένα σημείωμα και σου παραθέτω το σημείο που «κωδικοποιεί» το πρόβλημα. «…Σε ιδιαίτερα χρηματιστικοποιημένες οικονομίες, όπου οι αξίες του πραγματικού πλούτου και των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων έχουν αυξηθεί κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών δυσανάλογα με την αύξηση του εισοδήματος, ο «σεισμός» που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα του νομισματικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος, με βαριές επιπτώσεις στην πραγματική σφαίρα της οικονομίας, φαίνεται να μην προέρχεται από αλλαγές στα εισοδήματα, αλλά από αλλαγές στην αγοραία αξία του πλούτου…». Και σε ένα άλλο σημείο «…οι επιπτώσεις μιας κατάρρευσης της αξίας των μετοχών (όπως αυτή της κρίσης του 2007-08, ή του 2001, ή του 1987) ή των αξιών των ακινήτων (ακόμα 2007-08) ή της αξίας των ομολόγων (όπως αυτή του 2022-23), είναι πολύ πιο γρήγορες και δεν χρειάζονται ιδιαίτερα μεγάλους χρόνους «μαγειρέματος», αφού δημιουργεί μια άμεση απόκλιση μεταξύ περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των χρηματοπιστωτικών γιγάντων στους οποίους εμπιστευόμαστε την αξία του πλούτου μας…».

Και πως αντιδρούν τότε οι καταθέτες ή οι επενδυτές σε συνθήκες πληθωρισμού; Ιδού η απάντησή του «…στην αντιπαράθεση μεταξύ πιστωτών και οφειλετών, ανακαλύπτουμε εκ νέου αυτές τις μέρες ότι, ως αποτέλεσμα της αύξησης των επιτοκίων, οι οφειλέτες με διάφορους τρόπους χάνουν πραγματικό εισόδημα, ενώ οι πιστωτές, αν και κερδίζουν κάτι από την άποψη του εισοδήματος, χάνουν την αξία των χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων. Μεταξύ των δύο επιπτώσεων, μία του εισοδήματος και μία του πλούτου, η πρώτη είναι αυτή στην οποία επικεντρώνεται συχνότερα η προσοχή των οικονομολόγων, η δεύτερη, ωστόσο, είναι αυτή που υπαγορεύει το νόμο στη χρηματοδότηση, όπου η αύξηση των επιτοκίων σημαίνει ότι είναι καιρός για τον πιστωτή να πουλήσει. Το πρώτο είναι ένα χέρι που σηκώνει τη φωτιά της χύτρας ταχύτητας, το δεύτερο είναι ένας πίθηκος που πηδάει στο δοχείο και το χύνει στο έδαφος…».

Μ’ αυτό το πολύ παραστατικό παράδειγμα θα κλείσω το σημείωμα αυτό επιμένοντας ότι η επόμενη φάση αυτής της κρίσης που άρχισε τον Μάρτιο, θα γίνει αντιληπτή πολύ πιο απότομα απ’ ότι εκείνη του Σεπτέμβρη του 2008. Και σκέψου τότε η αιτία ήταν τα δάνεια ιδιωτών, τώρα είναι τα δάνεια κρατών και εταιριών… Σε αφήνω και περιμένω τηλεφώνημά σου το βράδυ ή αύριο όταν θα έχεις χρόνο».

Γ. Αγγέλης