Ανταγωνιστικότητα, άμυνα και ευρωπαϊκή ανεξαρτησία με έμφαση στη βιομηχανία, την καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων φέρεται πως θα βρεθούν στο επίκεντρο της ετήσιας ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union - SOTEU) που θα εκφωνήσει η επικεφαλής της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα παρουσιάσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο την πολιτική κατεύθυνση της ΕΕ για τον επόμενο χρόνο, αλλά και τον απολογισμό της δράσης της Κομισιόν κατά τους τελευταίους 12 μήνες. Η φετινή ομιλία πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό και πολιτικό περιβάλλον, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να συνεχίζεται, την ασφάλεια της Ευρώπης να απειλείται και την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων να αποτελεί προτεραιότητα.
Η ΕΕ αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών και εμπορικών ανταγωνισμών. Παράλληλα, η σχέση με τις ΗΠΑ έχει γίνει πιο σύνθετη και λιγότερο προβλέψιμη, ενώ η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί βασική πρόκληση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με τις ανησυχίες για υβριδικές ενέργειες και περιστατικά δολιοφθοράς να εντείνονται.
Η Κομισιόν επισημαίνει ως βασικά αποτελέσματα της προηγούμενης χρονιάς την υιοθέτηση σειράς μέτρων για την απλούστευση των ευρωπαϊκών κανόνων και τη μείωση της γραφειοκρατίας, τον οδικό χάρτη «One Europe, One Market», τον Industrial Accelerator Act και το EU Inc., το νέο ενιαίο πλαίσιο εταιρικών κανόνων. Στον ενεργειακό τομέα, η Επιτροπή αναμένεται να αναδείξει τα βήματα προς τη μείωση των εξαρτήσεων της Ευρώπης, μεταξύ άλλων μέσω του European Grids Package και της πρωτοβουλίας Energy Highways.
Στο εμπόριο, η Επιτροπή επικαλείται νέες συμφωνίες και εμπορικές συνεργασίες από τον Ινδο-Ειρηνικό έως τη Λατινική Αμερική. Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στην άμυνα και την Ουκρανία. Η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει το Χάρτη Αμυντικής Ετοιμότητας ως το 2030, προτείνει πέντε νέα μεγάλης κλίμακας αμυντικά έργα και έχει συμφωνήσει τη χρηματοδότηση δανείου έως 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία για το 2026 και το 2027, ενώ υπέγραψε με το Κίεβο νέα εταιρική σχέση στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Η ΕΕ έχει επίσης προχωρήσει στη δημιουργία συμμαχίας με την Ουκρανία στον τομέα των drones. Στο μεταναστευτικό αναμένονται από τις πιο πολιτικά ευαίσθητες αναφορές. Η Επιτροπή εξετάζει νομικά εργαλεία για την ταχύτερη αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, μεταξύ άλλων την ιδέα μιας «ομαδικής επιστροφής» (one grouped return), καθώς και πιθανές κατευθύνσεις για προσωρινή αναστολή αιτήσεων ασύλου υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Παράλληλα, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επαναφέρει την ενίσχυση της Frontex, με στόχο δύναμη έως 30.000 στελεχών, ενώ το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία μετά την κρίση στη Ceuta και τις καταγγελίες για «εργαλειοποιημένη» μετανάστευση στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ. Στην ομιλία αναμένεται επίσης αναφορά στην ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο για την ασφάλεια των παιδιών online, ενώ η ίδια η φον ντερ Λάιεν έχει προαναγγείλει περαιτέρω πρωτοβουλίες στον τομέα.
