Η τιμή του αργού πετρελαίου κινείται λίγο πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, επίπεδο που μοιάζει έως και χαμηλό αν εξετάσει κανείς όσα έχουν συμβεί στη Μέση Ανατολή. Διότι πολύ απλά, ο πόλεμος με το Ιράν διαρκεί ήδη έξι μήνες, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν τουλάχιστον εν μέρει κλειστά, έχουν σημειωθεί επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και ενεργειακές εγκαταστάσεις και πλέον η ένταση έχει επεκταθεί στη Σαουδική Αραβία.
Το ερώτημα, επομένως, που τίθεται είναι, γιατί δεν έχει ακριβύνει πολύ περισσότερο, και η εξήγηση βρίσκεται στους μηχανισμούς που μέχρι σήμερα περιόρισαν τις επιπτώσεις της κρίσης. Μεταξύ των κυριότερων, μνημονεύονται η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, η προσωρινά χαμηλότερη ζήτηση εισαγωγών από την Κίνα, η διοχέτευση φορτίων μέσω εναλλακτικών διαδρομών και αγωγών και η προστασία της ναυσιπλοΐας από το αμερικανικό ναυτικό.
Που με τη σειρά τους, επέτρεψαν στην παγκόσμια αγορά να συνεχίσει να τροφοδοτείται. Έτσι, η πραγματική έλλειψη πετρελαίου ήταν μικρότερη από αυτή που θα περίμενε κανείς με βάση την ένταση των πολεμικών γεγονότων. Προφανώς, και όσο περνούν οι εβδομάδες, το περιθώριο ασφαλείας περιορίζεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, τα παγκόσμια καταγεγραμμένα αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά 507 εκατ. βαρέλια, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 6% των αποθεμάτων που υπήρχαν πριν από την κρίση.
Μόνο τον Αύγουστο η μείωση έφθασε τα 95 εκατ. βαρέλια, ενώ τα αποθέματα εκτός ΟΟΣΑ μειώθηκαν κατά 52 εκατ. βαρέλια και τα κρατικά αποθέματα των χωρών του ΟΟΣΑ κατά 19 εκατ. βαρέλια. Η εικόνα είναι ιδιαίτερα σημαντική και στις δύο μεγάλες οικονομίες του κόσμου. Στις ΗΠΑ, το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου έχει περιοριστεί σε περίπου 285 εκατ. βαρέλια, στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1982, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα επανάληψης πολύ μεγάλων παρεμβάσεων μέσω αποδέσμευσης αποθεμάτων.
Στην Κίνα, αντίστοιχα, εκτιμάται ότι τον Αύγουστο χρησιμοποιήθηκαν περίπου 640.000 βαρέλια ημερησίως από τα αποθέματα, καθώς η δραστηριότητα των διυλιστηρίων ξεπέρασε τις ποσότητες που εξασφάλισαν οι εισαγωγές και η εγχώρια παραγωγή. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η επέκταση της κρίσης στη Σαουδική Αραβία, έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς και εξαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως.
Κρίσιμος είναι ο αγωγός East-West, ο οποίος μεταφέρει σαουδαραβικό πετρέλαιο από τα ανατολικά της χώρας προς την Ερυθρά Θάλασσα, επιτρέποντας στις εξαγωγές να παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Η μέγιστη δυναμικότητά του φθάνει περίπου τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, γεγονός που δείχνει το μέγεθος της συγκεκριμένης ενεργειακής αρτηρίας. Η σύγκριση με τα αποθέματα είναι χαρακτηριστική.
Τα 507 εκατ. βαρέλια που έχουν ήδη αντληθεί από τα παγκόσμια αποθέματα μέσα στους τελευταίους έξι μήνες αντιστοιχούν σε περίπου 72 ημέρες λειτουργίας του East-West στη μέγιστη δυναμικότητά του. Με άλλα λόγια, μια ποσότητα πετρελαίου που χρειάστηκε έξι μήνες για να απορροφηθεί από τα παγκόσμια αποθέματα ισοδυναμεί με λίγο περισσότερο από δύο μήνες της μέγιστης μεταφορικής ικανότητας αυτού και μόνο του αγωγού.
Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι ενδεχόμενη διακοπή του East-West θα αφαιρούσε αυτομάτως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την παγκόσμια προσφορά, καθώς πρόκειται για τη μέγιστη δυναμικότητα και όχι για την πραγματική καθημερινή ροή του. Αναδεικνύει, όμως, πόσο μεγάλη είναι η συγκεκριμένη υποδομή σε σχέση με το απόθεμα ασφαλείας που έχει ήδη χρησιμοποιήσει η διεθνής αγορά.
Παράλληλα, οι Χούθι επιχειρούν να δημιουργήσουν προβλήματα στη θαλάσσια δίοδο του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ συνεχίζονται οι πιέσεις στις μεταφορές μέσω του Περσικού Κόλπου. Εάν περιοριστούν ταυτόχρονα η διαδρομή μέσω Ορμούζ και οι εναλλακτικές εξαγωγικές οδοί της Σαουδικής Αραβίας, η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πολύ σοβαρότερο πρόβλημα προσφοράς.
Εδώ στηρίζεται και το πρόβλημα της χρονικής επέκτασης της κρίσης, αν και φαίνεται οριοθετημένη γεωγραφικά. Όσο παρατείνεται ο πόλεμος, μειώνονται τα αποθέματα και αυξάνεται ο κίνδυνος για τις βασικές ενεργειακές υποδομές, ενώ μεγαλώνει και η πιθανότητα μιας απότομης αντίδρασης των τιμών σε περίπτωση νέας ουσιαστικής απώλειας προσφοράς.
Μια τέτοια εξέλιξη θα είχε επιπτώσεις πολύ ευρύτερες από την ίδια την αγορά πετρελαίου. Η παγκόσμια οικονομία θα δεχόταν ένα νέο ισχυρό πληθωριστικό σοκ. Μεταφορές, βιομηχανία, αεροπορικές εταιρείες και επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης θα αντιμετώπιζαν σημαντική αύξηση του κόστους, ενώ τα νοικοκυριά θα έχαναν μέρος της αγοραστικής τους δύναμης.
Προσέτι, μια νέα άνοδος του πληθωρισμού θα περιόριζε σημαντικά τα περιθώρια των κεντρικών τραπεζών να στηρίξουν την οικονομία. Η διατήρηση υψηλότερων επιτοκίων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα θα δημιουργούσε έναν ιδιαίτερα δυσμενή συνδυασμό για τις αγορές: ακριβή ενέργεια, υψηλό πληθωρισμό, αυστηρή νομισματική πολιτική και ασθενέστερη οικονομική ανάπτυξη.
Επομένως, η παγκόσμια αγορά κατάφερε επί έξι μήνες να απορροφήσει ένα εξαιρετικά σοβαρό ενεργειακό σοκ, χρησιμοποιώντας όμως μέρος των αποθεμάτων και των εναλλακτικών λύσεων που διέθετε. Μια εξ αυτών είναι η παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ μέσω Σ. Αραβίας, που πλέον διακυβεύεται. Και όσο αυτό το περιθώριο ασφαλείας περιορίζεται, τόσο μικρότερη νέα διαταραχή μπορεί να απαιτείται για να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλη αντίδραση στην τιμή του πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, στις διεθνείς αγορές.
