Παρά τους πανηγυρικούς τόνους του Λευκού Οίκου, το μνημόνιο κατανόησης (Memorandum of Understanding) που αναμένεται να υπογραφεί μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν λύνει τα βασικά ζητήματα που οδήγησαν στη σύγκρουση. Στην πράξη, θέτει τους όρους και το πλαίσιο για την έναρξη μιας νέας διαπραγματευτικής διαδικασίας, κατά την οποία οι δύο πλευρές θα κληθούν να γεφυρώσουν βαθιές διαφωνίες γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τις κυρώσεις, το πυραυλικό της οπλοστάσιο και τον ρόλο των περιφερειακών συμμάχων της.
- Διαβάστε ακόμα - Τραμπ για Ιράν: «Ποτέ δεν με ενδιέφερε η αλλαγή καθεστώτος» - Τερματίστηκε ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών
Ο Ντόναλντ Τραμπ, βεβαίως, δε μπορούσε παρά να σπεύσει να χαιρετίσει τη συμφωνία με το Ιράν για το MoU, καλώντας με το γνώριμο ύφος του τα «πλοία όλου του κόσμου» να βάλουν μπροστά τις μηχανές… και να αφήσουν το πετρέλαιο να ρεύσει…
Ασχέτως του πόσο σκληρά προσπαθεί ο Αμερικανός Πρόεδρος να εξωραΐσει την κατάσταση, έγκυροι Αμερικανοί αναλυτές υπενθυμίζουν ότι ΗΠΑ και Ιράν έχουν ξαναβρεθεί σε αυτή τη θέση μόνο και μόνο για να διαπιστώσουν ότι δεν μπορούν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους. Και εκτιμούν ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι μακρές και δύσκολες, όχι μόνο για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά πιθανότατα για όλα τα εκκρεμή ζητήματα.
Στενά του Ορμούζ
Ο Τραμπ έχει επιμείνει ότι η διέλευση από το θαλάσσιο πέρασμα των Στενών του Ορμούζ θα είναι «μόνιμα χωρίς διόδια», μετά την υπογραφή του MoU στη Γενεύη. Ως αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό. Η αλήθεια είναι ότι η όσο το δυνατόν πλησιέστερη επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς είναι σημαντική για το παγκόσμιο εμπόριο. Κι όμως, ενώ το Ιράν μπορεί να συμφωνήσει να μην επιβάλλει «διόδια», ήδη συζητείται η επιβολή τελών υπηρεσιών και άλλοι παρόμοιοι μηχανισμοί. Ως εκ τούτου, ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ είναι κάτι που χρειάζεται προσεκτική παρακολούθηση.
Στο μεταξύ, ειδικοί επισημαίνουν ότι θα χρειαστούν πιθανότατα αρκετοί μήνες μέχρι οι ροές πετρελαίου να επιστρέψουν σε φυσιολογικά επίπεδα μετά την επαναλειτουργία των Στενών. Μόνο ο εντοπισμός και η απομάκρυνση ναρκών ενδέχεται να απαιτήσει εβδομάδες.
Πυρηνικό πρόγραμμα
Το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα και, ασφαλώς, ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που επικαλέστηκε ο Ντόναλντ Τραμπ για την έναρξη του πολέμου. Από τη στιγμή που ο Τραμπ απέσυρε επισήμως τις ΗΠΑ από την προηγούμενη πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, οι σποραδικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης για μια νέα συμφωνία δεν έχουν αποδώσει.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η συμφωνία προβλέπει ότι το Ιράν θα διακόψει τον εμπλουτισμό ουρανίου και θα αποσυναρμολογήσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του, όμως η διάρκεια αυτής της αναστολής, όπως και άλλα επιμέρους τεχνικά ζητήματα, παραμένουν αντικείμενο διαφωνίας. Οι ΗΠΑ φέρονται να ζητούν περίοδο 20 ετών, ενώ το Ιράν δεν αποδέχεται διάρκεια άνω των 10 ετών. Οι τελικοί όροι θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης και, όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, οι λεπτομέρειες έχουν μεγάλη σημασία.
Βαλλιστικό πρόγραμμα
Οι περιορισμοί που οι ΗΠΑ επιδιώκουν να επιβάλουν στο ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα αποτελούν ίσως ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα των διαπραγματεύσεων. Το Ιράν αντιμετωπίζει οποιαδήποτε αλλαγή στο πυραυλικό του πρόγραμμα ως αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή». Η αντιπρόταση της Τεχεράνης, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, επικεντρώνεται αποκλειστικά στο πυρηνικό ζήτημα, στην άρση των κυρώσεων και στις οικονομικές αποζημιώσεις, χωρίς καμία αναφορά στο βαλλιστικό πυραυλικό της πρόγραμμα. Ωστόσο, το Ισραήλ εξακολουθεί να πιέζει έντονα ώστε το θέμα να συμπεριληφθεί στις συνομιλίες, ενώ και οι ΗΠΑ επιμένουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να αντιμετωπίζει και τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν για λόγους περιφερειακής ασφάλειας.
Μέχρι στιγμής έχουν γίνει γνωστές ελάχιστες λεπτομέρειες για το συγκεκριμένο ζήτημα. Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η απαίτηση από ΗΠΑ και Ισραήλ σταδιακά ατονεί, καθώς προχωρούν οι διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι το Ιράν διατηρεί περίπου το 70% του προπολεμικού πυραυλικού του αποθέματος και περίπου το 70% των κινητών εκτοξευτών πυραύλων, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια της εκεχειρίας η Τεχεράνη έχει καταφέρει να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες ταχύτερα από ό,τι αναμενόταν.
Οι πληρεξούσιοι του Ιράν
Το δίκτυο ένοπλων οργανώσεων στη Μέση Ανατολή που υποστηρίζονται από το Ιράν έχει συμβάλει στην κλιμάκωση πολλών συγκρούσεων τα τελευταία χρόνια. Στο παρελθόν, η Τεχεράνη είχε αντιταχθεί σε οποιαδήποτε διαπραγμάτευση σχετικά με το δίκτυο των πληρεξουσίων της ενώ, σύμφωνα με ειδικούς, συνεχίζει να θέτει ως στόχο να αποτρέψει την εξομάλυνση των σχέσεων του Λιβάνου με το Ισραήλ.
Το προσχέδιο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν προβλέπει ότι οι εχθροπραξίες θα τερματιστούν από όλες τις πλευρές, συμπεριλαμβανομένου και του μετώπου Ισραήλ-Χεζμπολάχ. Επιπλέον, το Ιράν θα κληθεί να δεσμευτεί να μην συνεχίσει τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών οργανώσεων. Μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη δεν έχει τοποθετηθεί δημόσια για το εάν αποδέχεται αυτόν τον όρο. Εξίσου σημαντικό ως προς αυτό, και σοβαρός παράγοντας αβεβαιότητας, είναι το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν αποτελεί μέρος του σχεδίου συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Αποζημιώσεις και κυρώσεις
Το Ιράν προσήλθε στις διαπραγματεύσεις έχοντας σημαντικές οικονομικές αξιώσεις λόγω των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων των τελευταίων μηνών. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι οι άμεσες και έμμεσες ζημιές από τις 28 Φεβρουαρίου ανέρχονται σε 270 δισ. δολάρια.
Παρότι οι ΗΠΑ απορρίπτουν τη λογική των πολεμικών αποζημιώσεων, εκτιμάται ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει οικονομικά κίνητρα για το Ιράν, πιθανώς μέσω αποδέσμευσης παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και χαλάρωσης των κυρώσεων. Αλλά η χρονική αλληλουχία αυτών των μέτρων αποτελεί σημείο τριβής. Η Τεχεράνη φέρεται να υποστηρίζει ότι πρέπει να αποκτήσει άμεσα πρόσβαση σε περίπου 24 δισ. δολάρια παγωμένων κεφαλαίων, ενώ αξιωματούχοι στην Ουάσιγκτον επιμένουν ότι τα περιουσιακά στοιχεία θα πρέπει να παραμείνουν δεσμευμένα έως ότου το Ιράν εκπληρώσει συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Μέχρι στιγμής, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δείξει δημόσια διάθεση συμβιβασμού ως προς το χρονοδιάγραμμα.
Ισραήλ – Λίβανος
Η Τεχεράνη έχει συνδέσει ρητά τον πόλεμο του Ισραήλ στον Λίβανο με οποιαδήποτε πιθανή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κι ενώ το Ιράν δηλώνει ότι ο τερματισμός του πολέμου στον Λίβανο αποτελεί «αναπόσπαστο μέρος» οποιασδήποτε συμφωνίας, το Ισραήλ αντιμετωπίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του στον Λίβανο ως ξεχωριστό στόχο και τις συνδέει με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Σύμφωνα με αναλυτές, για την ισραηλινή κυβέρνηση η διακοπή των επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ είναι μια πολύ δύσκολη απόφαση, ιδιαίτερα ενόψει εκλογών και όσο η κυβέρνηση του Λιβάνου αδυνατεί να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις περί αφοπλισμού της Χεζμπολάχ.
Μάλιστα, οι ισραηλινές επιθέσεις στον νότιο Λίβανο και τη Βηρυτό έχουν προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου, γεγονός που ανέδειξε πόσο πολύ το λιβανικό μέτωπο περιπλέκει τη συνολική συμφωνία με το Ιράν. Κι όμως, το Ισραήλ δεν συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν, Ισραηλινοί αξιωματούχοι εμφανίζονται δυσαρεστημένοι με την παρούσα συμφωνία και όλα δείχνουν ότι θα χρειαστεί πολύς χρόνος ακόμα για να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ.
