Αρκετοί αναλυτές, μεταξύ των οποίων και ο επικεφαλής οικονομολόγος της UBS, Paul Donovan, από το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν έχουν επανειλημμένα αναφερθεί στην «αισιόδοξη προκατάληψη» των αγορών. Στην τάση δηλαδή, εκ μέρους επενδυτών και αναλυτών, να δίνουν μεγαλύτερο βάρος στα σενάρια αποκλιμάκωσης, υποβαθμίζοντας παράλληλα τις ενδείξεις μιας παρατεταμένης σύγκρουσης.
Ο πόλεμος στο Ιράν βρίσκεται σε κρίσιμο στάδιο. Επτά εβδομάδες από την έναρξη των εχθροπραξιών οι εμπόλεμες πλευρές βρίσκονται σε προσωρινή κατάπαυση πυρός και, ενώ οι ΗΠΑ κλιμακώνουν τη στρατιωτική τους δράση προσθέτοντας το στοιχείο του ναυτικού αποκλεισμού, υπάρχουν ελπίδες ότι μετά το «ναυάγιο» του Ισλαμαμπάντ οι δύο πλευρές θα βρεθούν εκ νέου στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Αν επιχειρήσει κανείς να προσεγγίσει την κατάσταση ρεαλιστικά, τα περιθώρια για αισιοδοξία είναι μάλλον περιορισμένα. Το αν έχει νόημα μια τέτοια συνάντηση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή είναι από συζητήσιμο έως… εξαιρετικά αμφίβολο. Και ο λόγος είναι απλός. Η αμερικανική και η ιρανική πλευρά προσέρχονται στις διαπραγματεύσεις με εντελώς διαφορετικά κίνητρα και αξιοποιούν αυτή τη διαδικασία με εντελώς διαφορετικούς σκοπούς.
Διαφορετικές αναγνώσεις
Το υπόβαθρο που καθιστά αμφίβολη οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αυτή τη στιγμή, δεν είναι άλλο από την εικόνα που διαμορφώνεται στο πεδίο. Σε στρατιωτικό επίπεδο, οι ΗΠΑ στόχευσαν στην εξουδετέρωση της ιρανικής πυραυλικής απειλής, στην καταστροφή κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών και στον περιορισμό της ικανότητας του Ιράν να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Πράγματι, έχουν καταφέρει συντριπτικά πλήγματα, όμως το βασικό ζητούμενο, η πλήρης εξάλειψη της ιρανικής απειλής, ακόμα δεν έχει επιτευχθεί. Το Ιράν διατηρεί ακόμη σημαντικά πυραυλικά αποθέματα, λειτουργικούς εκτοξευτές και, κυρίως, την ικανότητα να «επηρεάζει» τα Στενά του Ορμούζ.
Σε στρατηγικό επίπεδο, οι στόχοι των ΗΠΑ ήταν –και παραμένουν– πιο φιλόδοξοι και δυσκολότερα επιτεύξιμοι. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αποτρέψει την απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν, να περιορίσει την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης και, κυρίως, να την εξαναγκάσει σε μια νέα συμφωνία με αυστηρότερους όρους. Πράγματι, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει επίσης δεχθεί συντριπτικά πλήγματα, όμως οι πυρηνικές φιλοδοξίες δεν φαίνεται να έχουν αλλάξει. Επιπλέον, τα δίκτυα επιρροής της Τεχεράνης παραμένουν ενεργά, αν και αποδυναμωμένα.
Με απλά λόγια, καμία από τις δύο πλευρές δεν προσέρχεται στις διαπραγματεύσεις ως ξεκάθαρος «νικητής». Το Ιράν δεν αισθάνεται ότι έχει ηττηθεί, τουλάχιστον όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να υποχρεωθεί να αποδεχθεί τους όρους που θέτουν οι ΗΠΑ. Αντιθέτως, γνωρίζει ότι η αμερικανική πλευρά έχει φτάσει σε οριακό σημείο και θα κληθεί αργά ή γρήγορα να λάβει την από πολλές απόψεις δύσκολη απόφαση για περαιτέρω κλιμάκωση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, αν θέλει να επιτύχει τους στόχους της.
Όσο όμως το ιρανικό καθεστώς είναι σε θέση να προκαλεί σοβαρό πολιτικό κόστος στην κυβέρνηση Τραμπ, να πλήττει το γόητρο των ΗΠΑ και, κυρίως, όσο πιστεύει ότι μπορεί να φέρει την Ουάσιγκτον σε ακόμη δυσχερέστερη θέση, σε σχέση με αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα, τόσο μικρότερο είναι το κίνητρό του να συμβιβαστεί. Και τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κίνητρο να αποδεχθεί το ρίσκο της κλιμακούμενης στρατιωτικής δράσης εκ μέρους των ΗΠΑ.
Διαβάστε ακόμα - Πόλεμος στο Ιράν: Ο Θουκυδίδης, ο Τραμπ και οι προσδοκίες των αγορών για το τέλος της σύγκρουσης
Προαναγγελθείσα αποτυχία;
Για τον Λευκό Οίκο, οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν σε αυτό το στάδιο συνιστούν περισσότερο προσπάθεια διαχείρισης ενός αδιεξόδου και εύσχημης απεμπλοκής από μια σύγκρουση που μπορεί να εγκλωβίσει τις ΗΠΑ για καιρό. Οι ΗΠΑ δεν διαπραγματεύονται επειδή κέρδισαν τον πόλεμο, όπως διατείνεται ο Αμερικανός Πρόεδρος. Αλλά επειδή η στρατηγική που επέλεξαν –στρατιωτικά πλήγματα περιορισμένα σε από αέρος επιχειρήσεις, χωρίς πλήρη κλιμάκωση στο χερσαίο μέτωπο– έχει όριο στο τι μπορεί να πετύχει.
Για το Ιράν, η προσωρινή κατάπαυση πυρός και η συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις είναι περισσότερο μια ευκαιρία να κερδηθεί χρόνος. Ο ναυτικός αποκλεισμός που επέλεξε ο Ντόναλντ Τραμπ δύσκολα μπορεί να κάμψει γρήγορα το Ιράν. Η οικονομική πίεση χρειάζεται χρόνο για να αποδώσει, ενώ η εκεχειρία λήγει σε λίγες ημέρες. Η Τεχεράνη κερδίζει χρόνο, ανασύροντας οπλικά συστήματα από υπόγειες εγκαταστάσεις, αποκαθιστώντας στο μέτρο του δυνατού την αεράμυνά της και βελτιώνοντας τη θέση της ενόψει μιας πιθανής επανέναρξης των εχθροπραξιών.
Όσο οι ΗΠΑ δε μπορούν να «μεταφράσουν» τη στρατιωτική φθορά του Ιράν σε πολιτικές παραχωρήσεις, οι διαπραγματεύσεις θα είναι καταδικασμένες σε αποτυχία και οι πιθανότητες θα κλίνουν προς την επανέναρξη των εχθροπραξιών, έως ότου υπάρξει ένας πιο ξεκάθαρος «νικητής» και ένας πιο ξεκάθαρος «ηττημένος».
